IV SA/Gl 157/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent – stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Prezydenta Miasta R. z [...]r. o nr [...] Zaskarżoną decyzję z [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Katowicach, działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej: Kpa), po rozpatrzeniu odwołania K. W. od decyzji Prezydenta Miasta R. z [...] nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.W. ur. [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Argumentując rozstrzygnięcie organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, w pełni akceptując przy tym ustalenia organu pierwszej instancji i wskazując tożsame prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2017 r., K.W. (dalej: strona) zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko A. W. W składzie rodziny, na co zwrócił uwagę, wskazała siebie, męża, syna A. W. Syn R. W., jak zaznaczył, został przez nią wykreślony ze składu rodziny. Ponadto podniósł, że w dniu 15 listopada 2017 r. strona złożyła oświadczenie, że R. W. od dwóch lat do chwili obecnej mieszka z babcią, która do osiągnięcia przez niego pełnoletności, sprawuje nad nim pieczę. Ponieważ R. W. nie zamieszkuje wspólnie z rodzicami, w jego ocenie, nie może zostać zaliczony do rodziny strony. Zatem ustalając dochód w rodzinie strony uznał, że organ I instancji prawidłowo obliczył, że dochód ten na osobę w jej rodzinie wynosi 1356,65 zł, i tym samym przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W tych okolicznościach stwierdził, że skoro dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 1356,65 zł to przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego na syna A. W. Przenosząc te ustalenia na regulacje prawne przedmiotu rozpoznania organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 195 ze zm., dalej ustawa o pomocy państwa, a także: ustawa lub u.p.p.w.dz.) - dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. - tj. w niniejszej sprawie dochód z 2016 r. Dochód osiągnięty w 2016 r. z tytułu zatrudnienia I. W. zgodnie z danymi zawartymi w systemie informatycznym Ministerstwa Finansów i ZUS, wyniósł 48.839,39 zł (dochód 65.140,67 zł - kwota składek na ubezpieczenie społeczne 8796,70 zł - podatek 2474,00 zł - kwota składek na ubezpieczenie zdrowotne 5.030,58 zł = 48.839,39 zł). W dalszej kolejności organ odwoławczy zacytował art. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu uwypuklając jego pkt 16 stanowiący, że rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. poz. 162). Do członków rodziny - jak dalej wyliczał - nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Ponieważ R. W. nie zamieszkuje wspólnie z rodzicami nie może zostać zaliczony do rodziny strony. Wobec tego miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie trzyosobowej wyniósł 1356,65 zł. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Mając to na uwadze wskazał, że dochód na osobę w rodzinie wynoszący 1356,65 zł przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] nr [...] strona skarżąca, nie konstruując w jej petitum odrębnych zarzutów, wskazała, iż faktem jest że syn R. jest w pieczy u jej mamy A. H. jednak, jak zaznaczyła, wszelkie koszty związane z utrzymaniem, wychowaniem oraz kształceniem syna ponosi ona wraz z mężem. Strona skarżąca określając przedmiot skargi podała, że dotyczy ona "uchylenia decyzji odmownej [...] z dnia [...] na świadczenie wychowawcze 500+ na mojego syna R. W. ur. [...]. Jednocześnie podniosła, że syn R. obecnie jest na drugim roku w Technikum w R. z czym związane są znaczne koszty jego utrzymania. Zaznaczyła, że jest przy tym w okresie dorastania, co z kolei wiąże się zmianą ubioru i wyżywienia. Wobec czego nie może zaakceptować odmowy udzielenia świadczenia wychowawczego, gdyż to ona z mężem łoży na jego wychowanie. Nie zgodziła się z uznaniem, że stanowi trzyosobową rodzinę, gdyż - jak zaakcentowała - jej gospodarstwo domowe to cztery osoby: mąż I. W., syn R. W., oraz A. W. ur. [...] który jest zaliczany do osób niepełnosprawnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powtórzyło argumentację w niej zawartą. Podniosło przy tym, że syn R. W. nie zamieszkuje wspólnie z rodzicami i nie może zostać zaliczony do rodziny strony skarżącej. W jego ocenie organ I instancji prawidłowo obliczył, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 1356,65 zł i tym samym przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: ppsa). Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 ppsa, Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego. Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Spór koncentruje się wokół uznania czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organy zasadnie uznały, iż strona nie nabyła prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. W., a nie jak określa strona "R." W. Tym samym osią sporu jest to czy organy zasadnie odmówiły stronie przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia wychowawczego uregulowanego w ustawie o pomocy państwa wychowywaniu dzieci i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 214 ze zm., dalej rozporządzenie) na syna A. W. w sytuacji przyznania jej tego prawa na syna R. W., mocą decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...] (k. 42 akt administracyjnych). I jakkolwiek organy, tak pierwszej jak i drugiej instancji, całkowicie pominęły tę okoliczność, to - z uwagi na jej treść i rozstrzygnięcie - nie pozostaje ona prawnie obojętna dla niniejszej sprawy. Otóż przyznając stronie, przytoczoną powyżej decyzją, prawo do świadczenia wychowawczego na syna R. W. ur. [...] Prezydent Miasta R. wskazał, że po rozpoznaniu wniosku strony z [...] o nr [...] postanowił przyznać stronie – K. W. świadczenie wychowawcze na dziecko: R. W., wskazując, że zostały spełnione przesłanki określone w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci do przyznania tego świadczenia. Na podstawie art. 107 § 4 Kpa organ odstąpił od uzasadnienia tej decyzji. W tych okolicznościach zasadniczy spór w sprawie wpływający na ocenę legalności zaskarżonej decyzji ma ocena czy syn R., notabene starszy syn strony skarżącej, jest jednocześnie jej pierwszym dzieckiem w jej rodzinie, a tym samym syn A. W. ur. [...] jest jej drugim dzieckiem - na potrzeby świadczenia 500+ (plus), czy też nie i syn A. jest jej pierwszym dzieckiem w rodzinie - na potrzeby świadczenia 500+ (plus), jak zdaje się przyjęły w sprawie organy. W sprawie nie jest przy tym sporne, że strona skarżąca posiada dwoje dzieci: R. i A. Nie jest także sporne, aczkolwiek pominięte przez organy obu instancji, iż strona skarżąca otrzymuje świadczenie wychowawcze w wysokości 500,00 zł na syna R. W., czyli de facto pierwsze dziecko. Podobnież nie budzi wątpliwości, aczkolwiek także nie wskazane i nie zauważone w żadnym zakresie przez organy, że Sąd Rejonowy w R. Wydział [...] postanowieniem z [...] sygn. akt [...] powierzył pieczę nad małoletnim R. W. małżonkom: A. i A. H. (dziadkom), ograniczając władzę rodzicielską K. i I. W. (rodzicom). Z kolei postanowieniem z [...] tegoż Sądu Rejonowego w R., sygn. akt[...] Sąd uchylił pkt 1 własnego postanowienia z [...] sygn. akt [...] w części, w której ograniczono uczestnikom postępowania K. W. i I.W. władzę rodzicielską nad małoletnim R. W. Okoliczność ta nie została w ogóle poddana ocenie organów I i II instancji, gdy tymczasem, w łącznym ciągu zdarzeń faktycznych i prawnych, wespół z decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...] mocą której przyznano stronie prawo do świadczenia wychowawczego na syna R. W., poddaje w wątpliwość sposób procedowania organów w niniejszej sprawie. I co istotne, uznaniu drugiego syna strony A. W. jako pierwszego w rodzinie - na potrzeby świadczenia 500+ (plus). Wskazania wymaga, że przyznając świadczenie stronie na syna R. organ pierwszej instancji wskazał, że działa na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 pkt 11, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 i art. 13 oraz art. 18 ust. 1 w związku z art. 48 ust. 1 i art. 18 ust. 2 oraz art. 27 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zatem w korespondującym, logicznym ciągu jest uznanie, że organ w czasie procedowania w dniu 31 sierpnia 2017 r. uznawał syna R. jako dziecko pozostające w rodzinie strony, wszak przyznał jej na niego świadczenie wychowawcze. Odmawiając zarazem tego świadczenia na syna A., uznając go za pierwsze dziecko w rodzinie strony. Zatem nie sposób poznać podstaw działania organów i motywów, którymi kierowały się w przedmiotowej sprawie albowiem nie poczynione ustalenia nie oddają rzeczywistego stanu. Przez co nie mogą stanowić podstawy do orzekania. Powyższe oznacza, że orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy art. 7-9, art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa, które to naruszenie miało zasadniczy wpływ na ocenę składu rodziny strony skarżącej w ramach m.in. art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa stanowiący, że pod pojęciem rodziny - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Niewątpliwie niekonsekwencja organów w ustaleniu składu rodziny miała wpływ na sposób rozpatrzenia niniejszej sprawy i jej wynik. W ocenie Sądu są to uchybienia istotne, bowiem Sąd nie jest powołany do samodzielnego dokonywania ustaleń co do stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowania w niej odpowiedniej normy prawa materialnego. Obowiązki powyższe obciążają organ administracji, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości wydanych w sprawie decyzji. Wobec niewyjaśnienia sprawy we wskazanym wyżej zakresie musi to nastąpić przy ponownym jej rozpatrzeniu przez organ pierwszej instancji, który uwzględni wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu i uzupełni materiał dowodowy w przedstawionych wyżej kierunkach oraz dokona analizy merytorycznej całokształtu poczynionych w niej ustaleń. Dopiero bowiem pełne ustalenia faktyczne i kompletne rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, to jest takiej, która spełniać będzie wszystkie wymagania przewidziane w art. 107 § 3 Kpa. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.