I SA/Kr 110/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Michaldo Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.) Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w dniu 24 maja 2017 r., sprawy ze skargi T. P. G. spółka komandytowa w P., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie, z dnia 5 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt postępowania egzekucyjnego, - skargę oddala - Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 października 2016r. nr [...] odmawiające T. P. G. spółka komandytowa w P. (dalej: strona skarżąca) zgody na udostępnienie akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego I. P. sp. z o.o. W uzasadnieniu postanowienia podano, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego I. P. sp. z o.o., podczas którego dokonał zajęcia wierzytelności u strony skarżącej, która z kolei zwróciła się o udostępnienie akt sprawy egzekucyjnej. Uzasadniając swój interes prawny wskazała, że organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016r. określił jej w związku z dokonanymi zajęciami wierzytelności wysokość kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny odmówił zgody na udostępnienie akt, sporządzania z nich notatek, kopii, odpisów, uwierzytelniania takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów dotyczących postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu odwoławczego odmowa taka była uzasadniona. Prawo do wglądu w akta sprawy przysługuje stronie postępowania, zaś strona skarżąca nie ma przymiotu strony postępowania egzekucyjnego. Wskazano w tym zakresie na stosowne przepisy art. 28 i 73 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 pkt 13 i 21 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Strona skarżąca stała się jedynie stroną postępowania wpadkowego w sprawie określenia kwoty nieprzekazanej. Postępowanie to wynikło z niewykonania nałożonego na nią obowiązku, jako dłużnika zajętej wierzytelności. Strona skarżąca ma przy tym prawo dostępu do akt sprawy w zakresie określenia kwoty nieprzekazanej przez nią organowi z tytułu zajęcia wierzytelności. W momencie dokonania zajęcia wierzytelności, dłużnik zajętej wierzytelności uzyskuje status podmiotu uczestniczącego w postępowaniu egzekucyjnym, nie jest jednak stroną takiego postępowania. Tym samym nie ma możliwości domagania się udostępnienia mu akt sprawy. Organ odwoławczy zaznaczył również, że przedmiotem wniosku było udostępnienie akt sprawy na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego, nie zaś ustawy o dostępie do informacji publicznej. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze na powyższe postanowienie, strona skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 73 § 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 28 § 1 tej ustawy przez uznanie, że nie przysługuje jej prawo wglądu w całość akt sprawy egzekucyjnej prowadzonej przeciwko I. P. sp. z o.o. wobec braku posiadania przymiotu strony, podczas gdy stroną jest każdy kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny i obowiązek, a w związku z wydanym postanowieniem przez organ z dnia 1 czerwca 2016r., uzyskanie informacji odnośnie stanu rozliczenia wpłat dokonanych przez dłużnika I. P. Sp. z o.o. i organy egzekucyjne ma bezpośredni wpływ na sytuację prawną strony skarżącej, jako poddłużnika zajętej wierzytelności. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ nie zakwestionował, iż strona skarżąca uzyskała status podmiotu uczestniczącego w postępowaniu egzekucyjnym, jednakże zdaniem organu, nie ma podstaw do zapoznania się z aktami. Takie stanowisko jest sprzeczne z art. 10 k.p.a., bowiem uniemożliwia stronie skarżącej zapoznanie się z podjętymi czynnościami i należytą ochroną jej praw. Uzyskanie dostępu do akt egzekucyjnych jest konieczne dla należytego reprezentowania interesów strony skarżącej, wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej m.in. do rachunku bankowego dłużnika i organem wyznaczonym przez sąd został Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym, który regularnie przekazuje środki na rzecz wierzyciela. Organ pominął przy tym fakt, że następstwem doręczenia ostatecznego postanowienia o wysokości nieprzekazanej kwoty jest wejście poddłużnika w sytuację procesową zobowiązanego i w konsekwencji wdrożenia względem poddłużnika środków egzekucyjnych. Powinien on w tym momencie posiadać takie same środki ochronne, jak dłużnik. Tym samym powinien mieć informację o aktualnym stanie sprawy, podjętych czynnościach wobec dłużnika, co niewątpliwie ma odzwierciedlenie w dokumentach znajdujących się w aktach egzekucyjnych. Strona skarżąca podkreśliła, że w dokumentach dotychczas jej udostępnionych – tj. odnośnie zajęcia, nie ma informacji niezbędnych do wykazania zasadności twierdzeń odnośnie zbiegu egzekucji, czy sposobu dokonywania wpłat przez dłużnika, do czego również zobowiązywał stronę skarżącą organ. Zatem strona skarżąca nie ma możliwości wykonywać wezwań organu bez uzyskania dostępu do całości akt egzekucyjnych, co sprzeczne jest z art. 7 i 8 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Niniejsza sprawa dotyczy prawa do wglądu w akta postępowania egzekucyjnego, które uregulowane zostało w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016r., poz. 599 ze zm. – dalej: u.p.e.a.). W regulacjach tej ustawy, brak jest przepisów, które kwestię tę by regulowały. Dlatego też na podstawie art. 18 u.p.e.a., zgodnie z którym, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Udostępnienie akt uregulowane zostało w art. 73 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r., poz. 21 ze zm. – dalej: k.p.a.). Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Powyższe uprawnienia przysługują stronie i uczestnikom postępowania na prawach strony (organizacja społeczna dopuszczona do udziału w postępowaniu oraz prokurator). Przepis ten realizuje wobec powyższego zasadę względnej jawności akt postępowania, co oznacza, że brak jest podstaw, aby każdy podmiot mógł żądać od organu udostępnienia będących w jego posiadaniu akt prowadzonego postępowania. Mogą z uwagi na charakter i etap prowadzonego postępowania zdarzyć się takie sytuacje, że akta będą udostępnione również innej osobie, aniżeli strona postępowania, czy podmiot działający występujący w sprawie na prawach strony. Tytułem przykładu można wskazać na konieczność udostępnienia akt biegłemu w celu opracowania opinii. Oczywiście udostępnienie to może nastąpić tylko w zakresie niezbędnym do prawidłowego sporządzenia zleconej opinii. Powyższy przepis w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio, co oznacza, że należy uwzględnić specyfikę tego postępowania i w szczególności ustalić, kto jest jego stroną. Podzielić należy pogląd organu odwoławczego, że stronami takiego postępowania jest wierzyciel, czyli podmiot żądający wykonania obowiązku (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.) oraz zobowiązany, czyli wymieniona w ustawie osoba, która w terminie nie wykonała m.in. obowiązków o charakterze pieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W postępowaniu egzekucyjnym mogą brać udział również i inne podmioty, takie jak: biegły skarbowy, pracodawca, czy też wierzyciel zajętej nieruchomości (art. 1a – odpowiednio pkt: 1, 10 i 3). Na podmioty te nakładane są określone obowiązki, które w trakcie tego postępowania muszą one wykonać. Nie stają się one jednak przez to stroną postępowania egzekucyjnego, gdyż postępowanie egzekucyjne zmierza bezpośrednio do zrealizowania przez zobowiązanego obowiązku nałożonego przez wierzyciela. Tylko zatem tym podmiotom można przypisać status strony. Działania innych podmiotów występujących w toku postępowania, w tym organu egzekucyjnego, mają jedynie na celu pomoc w doprowadzeniu do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji. Dotyczy to między innymi dłużnika zajętej wierzytelności. Strona skarżąca wskazała, powołując się na stanowisko B. Adamiak (w) Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2012r., s. 560, że dłużnik zajętej wierzytelności uczestniczy w postępowaniu egzekucyjnym, a z chwilą zajęcia poddłużnik zyskuje status podmiotu postępowania egzekucyjnego. Ze stanowiskiem takim należy się zgodzić. Czym innym jest jednak uzyskanie statusu podmiotu postępowania egzekucyjnego, czym innym zaś uzyskanie statusu strony takiego postępowania. Nieuprawnione jest stanowisko, że w momencie dokonania zajęcia wierzytelności, jej dłużnik uzyskuje status strony postępowania egzekucyjnego. Dłużnik zajętej wierzytelności ma jedynie za zadanie wykonanie określonych obowiązków, wynikających z art. 89 i nast. u.p.e.a. W szczególności nie staje się on zobowiązanym wierzyciela występującego o wykonanie obowiązku wynikającego z wystawionego tytułu wykonawczego. Ma on jedynie wykonać obowiązki z tytułu dokonanego zajęcia i jego status nie zmienia się, jeżeli organ egzekucyjny wymusi na nim przekazanie wierzytelności. Strona skarżąca nie może wobec powyższego twierdzić, że jest stroną postępowania egzekucyjnego i dlatego przysługuje jej prawo wglądu do akt postępowania egzekucyjnego w zakresie nieograniczonym. Jak zaznaczono we wcześniejszej części uzasadnienia, przepisy k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stosuje się odpowiednio. Należy w związku z tym zbadać, czy strona skarżąca pomimo, że nie można jej uznać za stronę postępowania egzekucyjnego, posiada interes prawny w udostępnieniu jej całości akt egzekucyjnych. Niespornym bowiem jest, że akta zostały stronie skarżącej udostępnione w zakresie dotyczącym zastosowanego środka egzekucyjnego, jakim było zajęcie wierzytelności. W zakresie badania interesu prawnego, odwołać należy się do art. 28 k.p.a., w którym mowa jest o interesie prawnym, pozwalającym na przyznanie określonemu podmiotowi statusu strony postępowania. Powyższy przepis wyznacza jednak jedynie ramy w jakich następuje ustalanie interesu prawnego, natomiast nie stanowi samoistnej normy prawnej. Przepis ten musi być zawsze interpretowanym w związku z normami prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2016r., sygn. akt II OSK 226/15). Pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 k.p.a. może być zatem wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli z normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Podmiot twierdzący, że posiada interes prawny, jest zatem zobowiązany wskazać konkretny przepis prawa z dyspozycji którego wywodzi źródło swoich uprawnień. Powinien również wykazać związek pomiędzy konkretną obowiązującą normą prawną a sytuacją w której się znalazł oraz powinien wykazać, że zastosowanie tej normy prawnej może mieć wpływ na jego sytuację prawną. Interes taki powinien być przy tym bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie określonej normy prawnej. Musi on być ponadto uzasadniony okolicznościami i zdarzeniami, które wystąpiły lub nadal trwają. Strona skarżąca w toku całego postępowania, w tym na etapie skargi, nie powołała żadnego przepisu prawa, z którego mogłaby wywodzić interes prawny w dostępie do całości akt postępowania. Przepisu takie nie znajduje również Sąd. Jedynym przepisem, który normuje sytuację prawną strony skarżącej w toku postępowania egzekucyjnego, czyli który ma wpływ na jej prawa i obowiązki, jest art. 89 u.p.e.a. Jak wynika z treści tego przepisu, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (§ 3). Jak z powyższego przepisu wynika u dłużnika zajętej wierzytelności w momencie dokonania zajęcia powstają określone ograniczenia (zakaz uiszczania kwoty wynikającej z zajęcia do rąk zobowiązanego) oraz obowiązki (nakaz przekazania kwoty wynikającej z zajęcia organowi egzekucyjnemu oraz złożenia stosownego oświadczenia). Oznacza to, że jedynym przepisem, który może wskazywać na istnienie interesu prawnego strony skarżącej, w rozumieniu przedstawionym we wcześniejszej części uzasadnienia, jest wyżej wskazany przepis. Nie sposób jednak z treści tego przepisu wyprowadzić dla strony skarżącej uprawnienia do przeglądania całości akt egzekucyjnych. Dłużnik zajętej wierzytelności ma jedynie wykonywać określone obowiązki wynikające z dokonanego zajęcia oraz powstrzymać się od podjęcia określonych działań. Dla wykonania tych obowiązków, nie jest konieczna znajomość całości akt postępowania egzekucyjnego. Zupełnie niezrozumiałym dla Sądu jest przy tym wywód strony skarżącej, że brak dostępu do akt postępowania egzekucyjnego uniemożliwia zweryfikowanie twierdzeń związanych ze zbiegiem egzekucji, czy sposobu dokonywania wpłat przez zobowiązanego. Zbieg egzekucji, czy też sposób dokonywania wpłat przez zobowiązanego, nie ma żadnego wpływu na obowiązki wynikające z zajęcia wierzytelności. Obowiązki te są jasno określone i zrozumiałe. Nie sposób przy tym domyślić się, jaki cel przyświecał stronie skarżącej przy sformułowaniu zdania zawartego w ostatnim akapicie skargi, że "Nadto podkreślić należy że w dokumentach dotychczas udostępnionych skarżącemu przez organ – tj. odnośnie zajęcia, nie ma informacji niezbędnych do wykazania zasadności twierdzeń odnośnie zbiegu egzekucji, czy sposobu dokonywania wpłat przez I. P. Sp. z o.o., do czego również zobowiązał skarżącego organ". Zdanie to jest o tyle nielogiczne i niezrozumiałe, że nie wiadomo do czego strona skarżąca miała zostać zobowiązana. Podkreślić jednak należy, że z przesłanych zawiadomień o zajęciu wierzytelności nie wynika, aby strona skarżąca miała za zadanie kontrolowania zbiegu egzekucji, czy też sposobu dokonywania wpłat przez zobowiązanego. Obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności zostały w sposób jasny opisany w zajęciu wierzytelności i do ich wykonania, nie jest konieczny wgląd w całe akta postępowania egzekucyjnego. Stwierdzić wobec powyższego należy, że strona skarżąca nie wykazała istnienia interesu prawnego w dostępie do całości akt postępowania egzekucyjnego i interesu takiego nie odnajduje Sąd rozpoznający skargę. Zarzuty strony skarżącej okazały się niezasadne, zaś Sąd działając w oparciu o dyspozycję art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), nie znalazł żadnych naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. Dlatego też skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 wyżej wskazanej ustawy. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji.