I SA/Bd 137/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od czerwca do grudnia 2012 r. postanowił: 1. zwolnić stronę skarżącą od wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem złożonym po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł, [...] w G. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Strona wskazała, że wobec spółki w dniu [...] października 2017r. wydano postanowienie o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej. W oświadczeniu o majątku i dochodach zawartym na złożonym formularzu, wnioskodawca zadeklarował: kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...] zł, stan środków w kasie [...] zł oraz stratę za ostatni rok obrotowy według bilansu w wysokości [...] zł. Ponadto do akt sprawy przedłożono: wyciąg z rachunku bankowego; raport kasowy; CIT-8 za 2017r.; rachunek zysków i strat oraz zestawienie środków trwałych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w takim zakresie należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Regulacja w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio p.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych z tym, że wyłącznie w zakresie wpisu sądowego od skargi. Nie można bowiem stwierdzić, że wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki niezbędne do pokrycia kosztów wpisu w kwocie 6.877 zł. W pierwszej kolejności wskazać należy, że postanowieniem Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 24 października 2017 r., sygn. akt V GU 183/15 ogłoszono upadłość likwidacyjną spółki. W tym miejscu trzeba jednak stwierdzić, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy. W orzecznictwie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473). Tak więc sam fakt ogłoszenia upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się powszechnie, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej – fakt ten nie jest jednocześnie w żadnym wypadku warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia 2 września 2010 r., I GZ 295/10, LEX nr 741280 i z dnia 9 grudnia 2010 r., I GZ 395/10, LEX nr 741387). Jednocześnie dodania wymaga, że zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm.). Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 oraz 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12). Co istotne zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku (art. 199 p.p.s.a.), która dotyczy wszystkich podmiotów w tym syndyka, który na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom. Podsumowując samo ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku nie stanowi przesłanki przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, chociażby z tego powodu, że z reguły istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Jak wynika z akt sprawy, w przypadku strony skarżącej na chwilę obecną upadła nie ma środków ani możliwości ich zdobycia w wysokości odpowiadającej wpisowi od skargi. Potwierdza to zarówno dołączony do akt raport kasowy jak również wyciąg z rachunku bankowego. Bezspornym przy tym jest, że spółka w zasadzie nie prowadzi działalności gospodarczej. Z zeznania podatkowego za 2017r. wynika, że za powyższy okres spółka wykazała stratę w wysokości [...] zł wykazując przychód w wysokości [...] zł. Jak wynika z przedłożonego zestawienia środków trwałych majątek spółki obciążony jest hipoteką. Skoro strona nie osiąga żadnych dochodów, nie ma środków pieniężnych oraz majątku umożliwiającego uiszczenie tej opłaty w terminie wskazanym w wezwaniu, to uznać należało, że spełnia przesłanki zwolnienie z wpisu od wniesionej skargi. Ponadto z uwagi na prowadzone postępowanie upadłościowe strona nie ma możliwym uzyskanie zewnętrznych źródeł finansowania (kredyty, pożyczki). Jednocześnie wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania kwota wpisu sądowego jest jedynym kosztem, do którego uiszczenia zobowiązana jest strona. Przyszłe ewentualne koszty postępowania mogą być przedmiotem rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja materialna strony do tego czasu może ulec zmianie. Konkludując, zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi stanowi dla niej aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jej prawa do sądu. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.