I SA/Wa 1934/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Magdalena Durzyńska Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2018 r. sprawy ze skargi B.S., J.N. i M.S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz B.S., J.N. i M.S. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2017 r. nr [...] Minister Infrastruktury i Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2015 r. nr [...], potwierdzającą nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu zajętego pod część linii kolejowej nr [...] [...], położonego w W., Dzielnica [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha z obrębu [...], uregulowanego w księdze wieczystej nr [...] oraz potwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności znajdujących się na nim urządzeń. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: [...] S.A. (dalej jako "[...]") wnioskiem z 27 października 2014 r. zwróciły się do Wojewody [...] o potwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa własności ww. gruntu oraz stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu i prawa własności budowli i urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz. U. z 2014 r., poz. 1160 j.t.), potwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa 1 czerwca 2003 r. prawa własności ww. gruntu zajętego pod część linii kolejowej nr [...] [...] oraz potwierdził nabycie z mocy prawa 1 czerwca 2003 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności znajdujących się na nim urządzeń. B.S., J.N. i M.S. wnieśli odwołanie od decyzji z [...] września 2015 r. podnosząc, że grunt nie wchodził w dniu 28 lutego 2003 r. w skład linii kolejowej, a znajdowała się na nim bocznica kolejowa. Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] września 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2015 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że przedmiotowy grunt według stanu na 28 lutego 2003 r. stanowił własność B.S., J.N. i M.S. Nie budzi również żadnych wątpliwości, że przedmiotowa działka znajdowała się w tej dacie we władaniu [...]. Wskazuje na to znajdujący się w aktach sprawy wykaz inwentarzowy urządzeń znajdujących się na przedmiotowym gruncie. Potwierdzili to również sami skarżący, którzy wskazali w odwołaniu, że od lat 50 XX wieku na przedmiotowym gruncie znajdowały się bocznice kolejowe, a co za tym idzie teren ten znajdował się w użytkowaniu [...]. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia Dyrektora Regionalnego ds. Współpracy z Samorządami oraz Naczelnika Wydziału Geodezji i Regulacji Stanów Prawnych Nieruchomości z [...] października 2014 r. wynika, że linia kolejowa nr [...] [...] została wybudowana w 1876 r. Natomiast z wykazu inwentarzowego urządzeń znajdujących się na działce nr [...] wynika, że na przedmiotowym gruncie znajdują się tory główne dodatkowe linii nr [...] [...]. Ponadto na ww. gruncie znajdują się również urządzenia sieci trakcyjnej, urządzenia srk, droga na stację [...], sieć wodociągowa rozdzielcza oraz sieć kanalizacyjna, które zostały wybudowane w latach 1939 - 1991. Z kolei ze znajdującego się w aktach sprawy pisma [...] z 17 lipca 2015 r., znak: [...] wynika, że między innymi na przedmiotowej działce posadowione są tory główne dodatkowe linii kolejowej nr [...] służące realizacji przejazdów i dojazdów pociągów. Mając zatem na uwadze powyższe nie budzi żadnych wątpliwości, że na przedmiotowej działce, według stanu na 28 lutego 2003 r., znajdowały się elementy linii kolejowej w rozumieniu art. 37a ustawy z 28 marca 2003 r. B.S., J.N. i M.S. wnieśli skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] września 2017 r., zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z 8 września 2000 r. w zw. z art. 4 pkt 2 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, poprzez zastosowanie tego przepisu do gruntu niewchodzącego 28 lutego 2003 r. w skład linii kolejowej, b) art. 4 pkt 2 w zw. z art. 4 pkt 3 ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, § 1 pkt 2 litera a) rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego (Dz. U. z 2001 r. Nr 66 poz. 676), § 32 ust. 2 pkt 6 w zw. z § 32 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz. U. z 1998 r. Nr 151 poz. 987 z późn. zm.) i § 4 ust. 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 11 lutego 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych (Dz. U, z 2000 r. Nr 34 poz. 400), poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że z przepisów tych wynika, że tor stacyjny musi być jednocześnie elementem linii kolejowej, pomimo że przepisy te nie uzasadniają przyjęcia takiego wniosku, 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez dokonanie ustalenia, że nieruchomość w dniu 28 lutego 2003 r. wchodziła w skład linii kolejowej, pomimo braku podstaw do dokonania takiego ustalenia, b) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie żadnych dowodów, które prowadzą do wniosku, że nieruchomość w dniu 28 lutego 2003 r. nie wchodziła w skład linii kolejowej, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn odmowy tym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, c) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka A.N., przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn nieprzeprowadzenia tego dowodu. W związku z powyższym wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] września 2015 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...], niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Do gruntów, o których mowa w ust. 1, [...] przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach. Jako, że powyższy przepis ma charakter wywłaszczeniowy, dekodowanie pojęć w nim użytych, musi się odbywać w sposób ścisły. Kluczowe znaczenie dla określenia zakresu przedmiotowego jego działania ma interpretacja użytego zwrotu normatywnego "linia kolejowa". Tylko wszak grunty wchodzące w skład tej linii podlegały wywłaszczeniu. Sama ustawa nie definiuje tego pojęcia, zatem w tym zakresie odnieść się należy do definicji zawartej w ustawie o transporcie kolejowym. Dla regulacji stanu prawnego mienia w ww. trybie znaczenie ma stan prawny i faktyczny istniejący 28 lutego 2003 r., a zatem do ustalenia, co należy rozumieć przez linie kolejowe, niezbędne jest odniesienie się do ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), w wersji wówczas obowiązującej. Z art. 4 tej ustawy wynika, że drogi szynowe mogą stanowić linię kolejową lub bocznicę kolejową. W pierwszym przypadku drogi szynowe przeznaczone są do prowadzenia ruchu kolejowego, w drugim przypadku chodzi o boczne drogi szynowe mające połączenie z linią kolejową, przeznaczone do innych celów, niż ruch kolejowy, w szczególności czynności załadunkowych i wyładunkowych. Z przepisu art. 4 wynika również, że grunty wchodzące w skład mienia kolejowego mogą tworzyć: 1) element linii kolejowej lub bocznicy jako przyległy z obu stron do drogi szynowej pas gruntu; 2) element linii kolejowej lub bocznicy jako grunt zajęty pod budynki budowle i urządzenia składające się na linię kolejową lub bocznicę; 3) element infrastruktury kolejowej jako grunty zajęte pod budynki, budowle i urządzenia składające się na infrastrukturę kolejową; 4) element obszaru kolejowego jako grunty przeznaczone do eksploatacji linii kolejowych. Z kolei budynki, budowle i urządzenia znajdujące się na gruncie kolejowym mogą być: 1) elementami linii kolejowej, 2) bocznicy kolejowej, 3) infrastruktury kolejowej, 4) obszaru kolejowego. Budynki, budowle i urządzenia te w pierwszym przypadku - przeznaczone są do prowadzenia ruchu kolejowego, w drugim - do prowadzenia ruchu innego, niż kolejowy, w trzecim - nie tylko do prowadzenia ruchu kolejowego, ale też i utrzymania linii kolejowych oraz zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego, w czwartym - do eksploatacji linii kolejowych, bocznic, placów, ramp ładunkowych, stacjonowania pojazdów szynowych, pociągów technicznych i ratunkowych. W świetle przywołanych wyżej definicji legalnych linii kolejowej oraz bocznicy kolejowej oczywistym jest, że bocznica kolejowa jako boczna droga szynowa, która musiała mieć jedynie połączenie z linią kolejową, tą ostatnią nie jest (analogiczny pogląd wyrażony został w wyroku Sądu Najwyższego z 23 października 2008 r. sygn. akt V CSK 121/08, Lex nr 479355). Tym samym grunty, na których usytuowane były bocznice kolejowe, jako grunty niewchodzące w skład linii kolejowych, w sposób oczywisty nie podlegały regulacji przewidzianej w art. 37a ustawy. Na marginesie warto zauważyć, że także aktualnie obowiązująca ustawa o transporcie kolejowym z 28 marca 2003 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1594), aczkolwiek zawiera odmienną definicję linii kolejowej, to wprowadza wyraźne rozróżnienie tych dwóch rodzajów mienia kolejowego (vide art. 4 pkt 2 w zw. z pkt 1 oraz art. 4 pkt 10 tej ustawy). W niniejszej sprawie spór koncentruje się wokół tego, czy przedmiotowa nieruchomość była 28 lutego 2003 r. zajęte pod linię kolejową, czy pod bocznicę kolejową. Kwestia ta jest w niniejszej sprawie sporna, bowiem [...] utrzymuje, że działki te były wówczas zajęte pod linię kolejową nr [...] relacji [...], co ma wynikać z wykazu inwentarzowego, wniosku o nabycie mienia, oświadczeń przedstawicieli [...] z [...] października 2014 r. i [...] lipca 2015 r. Z kolei skarżący utrzymuje, że sporne działki były wówczas zajęte pod bocznicę kolejową. Sąd zwraca uwagę, że ustalenie, czy sporny obszar kolejowy stanowi linię kolejową, czy bocznicę kolejową wymaga odwołania się do kryteriów techniczno-budowlanych i funkcjonalnych. W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 37a ustawy należy ustalić, czy 28 lutego 2003 r. sporna działka była zajęta pod budynki, budowle i urządzenia właściwe dla linii kolejowej, czy dla bocznicy kolejowej. Ponadto należy ustalić, czy obszar kolejowy obejmujący sporną działkę był wówczas faktycznie wykorzystywany jako linia kolejowa (drogi szynowe służące do prowadzenia ruchu kolejowego, tj. przewozu osób i rzeczy), czy jako bocznica kolejowa (drogi szynowe boczne służące do prowadzenia ruchu, tj. w szczególności czynności załadunkowych i wyładunkowych). Pomocne mogą być przepisy techniczne, określające czy tory znajdujące się na spornych działkach 28 lutego 2003 r. były wówczas drogami szynowymi bocznymi mającymi charakter torów bocznicy (§ 32 ust. 1 pkt 6 rozp. z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie). Ustalenie, że nie były to tego typu tory (tory bocznicy) świadczyłoby o tym, że sporne działki nie zostały zajęte pod bocznicę kolejową. Do prowadzenia ruchu kolejowego służą bowiem wszystkie drogi szynowe na liniach i stacjach kolejowych, za wyjątkiem bocznic kolejowych (§ 1 pkt 2 lit. a rozp. z 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego). Bocznica jest bowiem traktowana jako tor odgałęziający się od torów stacyjnych lub szlakowych, nie będący własnością kolei (§ 3 ust. 11 pkt 3 rozp. z 11 lutego 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych). Jeżeli chodzi o bocznicę kolejową (stacyjną, szlakową), to trzeba zwrócić uwagę na elementy charakterystyczne dla tego typu obiektów kolejowych, np. warunki techniczne i konstrukcyjne, istnienie oznakowania początku bocznicy (§ 109 ust. 3 i 4 rozp. z 10 września 1998 r.), istnienie posterunku ruchu - bocznicowego lub pomocniczego (§ 3 ust. 8, § 23 ust. 5 pkt 1. lit. e rozp. z 11 lutego 2000 r.) oraz istnienie stosownych regulaminów i planów normujących zasady funkcjonowania bocznic (§ 25 ust. 2 i 3 pkt 3, § 27 ust. 1 i 7 rozp. z dnia 11 lutego 2000 r.). W przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób bezkrytyczny przyjęły stanowisko [...], wyrażone we wniosku inicjującym postępowanie, oświadczeniach z [...] października 2014 r. i [...] lipca 2015 r. oraz wykazie inwentarzowym, wedle których przedmiotowa działka stanowiła linię kolejową i zaniechały dalszego ustalenia w tym zakresie stanu faktycznego sprawy. Pomimo podnoszonych przez skarżących, już na etapie postępowania przed Wojewodą, zarzutów odnośnie charakteru zagospodarowania przez koleje przedmiotowej działki, organy zaniechały gromadzenia dalszego materiału dowodowego w sprawie i weryfikacji dotychczas podnoszonych przez skarżących zarzutów, jednocześnie nie odnosząc się do nich w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć. Wątpliwości wzbudza bezkrytyczne przyjęcie przez organy stanowiska [...], jeżeli w sprawie zgromadzone zostały dowody mogące wskazywać na okoliczność zupełnie odwrotną (wniosek [...] o oddanie w użytkownie wieczyste z 14 lutego 2001 r., pisma Prezydenta [...] z 9 listopada 2010 r. i 5 stycznia 2011 r. dotyczące działek sąsiadujących z przedmiotowym gruntem oraz wydruki z systemu iGeoMap). Sąd zwraca przy tym uwagę, że przedmiotowa materia dotyczy dziedziny wiedzy specjalistycznej z zakresu transportu lądowego, kolejowego (kolejnictwa). Zatem organ prowadzący postępowanie w sprawie z art. 37a ustawy jest zobligowany do precyzyjnego ustalenia rodzaju obiektów usytuowanych w obszarze kolejowym obejmującym teren wnioskowany do nabycia przez [...] i ustalenia, czy obiekty te wchodzą w sensie techniczno-budowlanym w skład linii kolejowej, czy bocznicy kolejowej i jaki na tychże obiektach był prowadzony ruch. W ocenie Sądu, sposób procedowania sprawy przez organy orzekające w sprawie w sposób istotny naruszył przepisy postępowania administracyjnego, obligujące je do ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością i dowodzenia zaistnienia określonych okoliczności w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ocenianego we wzajemnej łączności. Zgormadzone w sprawie dowody mają charakter nazbyt ogólnikowy. W szczególności znajdująca się w aktach sprawy mapa oraz zdjęcia fotograficzne nie pozwalają na ustalenie jaka dokładnie infrastruktura kolejowa została rozmieszona na przedmiotowym gruncie. Nie sposób zatem na ich podstawie ustalić czy rozmieszona tam infrastruktura kolejowa stanowi budynki, budowle i urządzenia właściwe dla linii kolejowej, czy dla bocznicy kolejowej. Zgromadzone dowody nie rozstrzygają w sposób wszechstronny i dokładny sporu dotyczącego materii nabywania nieruchomości w trybie art. 37a ust. 1 ustawy. Materii skomplikowanej w sensie funkcjonalnym i techniczno-budowlanym. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie zostały w sposób dokładny i wszechstronny, jak tego wymagają art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., wyjaśnione przez organy obu instancji opisane wyżej zagadnienia. W tym zakresie organ pierwszej instancji musi rozważyć, jaka dokumentacja kolejowa może mieć znaczenie dla sprawy i zwrócić się do [...] o przedłożenie dokumentacji dotyczącej terenu, na którym znajduje się sporna działka gruntu, właściwej do ustalenia stanu na gruncie z 28 lutego 2003 r. oraz o wyjaśnienie na czym przedstawiciele [...] opierają swe oświadczenia w kwestii istnienia na spornym gruncie 28 lutego 2003 r. linii kolejowej. Organ oceni, czy konieczne jest dodatkowo przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków (w szczególności pracowników obsługujących tenże teren kolejowy, mających wiedzę o stanie na spornym gruncie z 28 lutego 2003 r.). W ocenie Sądu niezbędne jest opracowanie szerszego planu terenu, z wykorzystaniem np. zdjęć satelitarnych bądź robionych z wysokości, obrazującego położenie przedmiotowej oraz sąsiednich działek, zawierających całą infrastrukturę kolejową w tym obszarze. Następnie przełożenie tego planu na podkład geodezyjny, celem dokonania oceny, czy sporna działka była zajęta pod budynki, budowle lub urządzenia właściwe dla linii kolejowej, czy dla bocznicy kolejowej. Konieczna przy tym może się okazać opinia biegłego oraz oględziny miejsca położenia spornej działki z udziałem stron, świadków i biegłego. Jeżeli i te dowody okażą się niewystarczające do poczynienia precyzyjnych ustaleń, organ rozważy przeprowadzenie innych dowodów, z katalogu wskazanego w art. 75 § 1 k.p.a. Przy czym, w ocenie Sądu kwestia powołania na świadka wskazywanego przez skarżącego A.N., na okoliczność znajdowania się na spornym gruncie bocznicy kolejowej jest wątpliwa, gdyż skarżący nie wykazali, że ta osoba ma właściwe przygotowanie zawodowe, aby ocenić opisane wyżej zagadnienie ani też, że była lub jest pracownikiem [...] obeznanym z tym obszarem. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania zawartych w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm).