II OSK 3268/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 202/18 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 24 maja 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 202/18, oddalił skargę J.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu [...] czerwca 2013 r. Prezydent Miasta K. wszczął na wniosek właściciela nieruchomości R.K. postępowanie w sprawie o wymeldowanie J.K. z pobytu stałego z budynku przy Al. [...] w K. Właściciel podkreślił, że skarżąca nie mieszka pod wskazanym adresem. Na rozprawach toczących się w ramach postępowań sądowych, prowadzonych pod sygn. akt I C 3297/12/K i I C 2029/13/K wyszło na jaw, że J.K. wyprowadziła się ze wskazanego budynku, a ponadto jest właścicielem nieruchomości przy ul. [...] w K., gdzie jest prawdopodobnie zameldowana. W piśmie z [...] lipca 2013 r. skarżąca przyznała, że we wrześniu 2012 r. przestała być właścicielką nieruchomości przy Al. [...] w K., a nowym właścicielem ujawnionym w księdze wieczystej został R.K. W 2012 r. nowy właściciel odmówił skarżącej zawarcia terminowej umowy najmu przedmiotowej nieruchomości, dokonując naruszenia miru domowego poprzez wprowadzenie do budynku ochroniarzy z D. Sp. z o.o.. W czerwcu 2013 r. R.K. dokonał wymiany zamków w drzwiach, uniemożliwiając skarżącej zamieszkiwanie w budynku oraz korzystanie z mienia ruchomego skarżącej. Przeciwko niej prowadzone jest pod sygn. akt I C 3297/12/K postępowanie o eksmisję z przedmiotowego lokalu, natomiast ona sama wniosła przeciwko R.K. pozew o przywrócenie posiadania. Strona oświadczyła, że nigdy dobrowolnie i w sposób trwały nie opuściła budynku przy Al. [...] w K. Postanowieniem z [...] września 2013 r., organ I instancji zawiesił postępowanie w związku wszczęciem przez J.K. przed sądem cywilnym postępowania o przywrócenie posiadania budynku, którego dotyczy sprawa o wymeldowanie. Wobec prawomocnego zakończenia postępowania, którym oddalono powództwo J.K., organ I instancji podjął postępowanie [...] lipca 2017 r. W dniu [...] września 2017 r. organ I instancji odmówił skarżącej zawieszenia postępowania w sprawie wskazując, że nieotrzymanie przez skarżącą sądowej korespondencji w sprawie II Ca 2221/16 nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawach meldunkowych. W dniu [...] września 2017 r. pełnomocnik skarżącej zapoznał się z aktami sprawy, a w piśmie z tego samego dnia przyznał, że J.K. jest zameldowana na pobyt czasowy w K. pod innym adresem, z którego ma zamiar zrezygnować. Jego zdaniem żądanie wymeldowania skarżącej z budynku przy Al. [...] w K., wobec braku orzeczenia o eksmisji, jest bezpodstawne. Podniósł także, że R.K. w formie oświadczenia przed sądem zrzekł się prawa do eksmisji J.K. z przedmiotowego budynku. Natomiast w formie pisemnej, co potwierdziły zeznania świadków w postępowaniu sądowym, wyraził zgodę na przebywanie skarżącej w budynku przy Al. [...] w K. Decyzją z [...] października 2017 r. Prezydent Miasta K., na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, orzekł o wymeldowaniu J.K. z pobytu stałego z budynku przy Al. [...] w K. Po rozpatrzeniu odwołania J.K., decyzją z [...] grudnia 2017 r. Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 z późn.zm., dalej w skrócie "k.p.a.") oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 657), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że właścicielem nieruchomości przy Al. [...] w K., dla której Sąd Rejonowy dla K. w K. prowadzi księgę wieczystą [...], jest R.K. J.K. nie mieszka w przedmiotowym budynku, a wobec prawomocności wyroku z 13 czerwca 2016 r., sygn. akt I C 1948/13/K, którym oddalono powództwo J.K. przeciwko R.K. o przywrócenie posiadania, opuszczenie lokalu przez skarżącą nabrało cech dobrowolności i jest trwałe. Z ustaleń organu wynika, że J.K. dokonywała zgłoszeń pobytu czasowego pod adresem K., ul. [...] w nieprzerwanych okresach od [...] stycznia 2014 r. do [...] stycznia 2020 r. Zdaniem organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do przyjęcia, że w sprawie zaistniały przesłanki wymeldowania określone w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Skoro skarżąca nie przebywa w budynku przy Al. [...] w K., opuściła go i od lat przebywa w innym lokalu, to za prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami uznał rozstrzygnięcie organu I instancji, utrzymując je w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J.K. wniosła o uchylenie decyzji lub zawieszenie postępowania do czasu przedstawienia przez wnioskodawcę orzeczenia o eksmisji J.K. z przedmiotowego budynku. Jej zdaniem orzeczenie o wymeldowaniu jest wadliwe, ponieważ nie opuściła nieruchomości w sposób dobrowolny, ale została pozbawiona dostępu do nieruchomości wraz z pozbawieniem władztwa nad pozostawionym w budynku mieniem ruchomym, poprzez dokonane [...] czerwca 2013 r. przez R.K. wyłamanie zamków oraz ich wymianę, przez co właściciel uniemożliwił skarżącej wejście do budynku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Orzekając o oddaleniu skargi Sąd I instancji za trafne uznał stanowisko organów administracyjnych, że skarżąca nie koncentruje centrum swoich życiowych interesów pod adresem lokalu, z którego została wymeldowana. Prawidłowe są bowiem ustalenia organów w zakresie stanu faktycznego, w szczególności dotyczące stanu niezamieszkiwania skarżącej w przedmiotowym lokalu. To zaś ma decydujące znaczenie dla przesądzenia kwestii legalności decyzji o wymeldowaniu. Wobec zmiany właściciela, którym został R.K., nie wyrażający woli wynajmu budynku skarżącej i manifestujący to nieprzerwanie od czerwca 2013 r. uznać należy, że opuszczenie budynku przez skarżącą miało charakter trwały. Odnosząc się do podnoszonej przez pełnomocnika skarżącej kwestii braku dobrowolności w opuszczeniu budynku przez J.K., Sąd I instancji, stwierdził, że jakkolwiek skarżąca J.K. nie wykazywała woli opuszczenia budynku i została pozbawiona posiadania pod przymusem, a potem na drodze sądowej usiłowała odzyskać posiadanie, to jednak rozstrzygające w tej sprawie jest to, że oddalając powództwo skarżącej w sprawie cywilnej prowadzonej pod sygn. akt I C 1948/13/K, Sąd tym samym przyznał, że stan faktyczny, który powstał w wyniku naruszenia posiadania, jest zgodny z prawem. Można zatem powiedzieć, że skarżąca wyczerpała bezskutecznie przysługujące jej środki ochrony prawnej, co uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a to z kolei, wobec trwałego charakteru opuszczenia budynku, otworzyło drogę do wymeldowania. Nie ma przy tym racji skarżąca, że skutecznym dla wymeldowania byłby dopiero wyrok nakazujący jej eksmisję, skoro takowa nie jest potrzebna, wobec nieprzebywania skarżącej w przedmiotowym budynku połączonym z oddaleniem jej powództwa o przywrócenie posiadania. Sąd przyjął również, że bez znaczenia pozostaje podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż pozostawiła ona w budynku przy Al. [...] w K. swoje ruchomości, gdyż samo to nie przesądza o trwałym związaniu osoby z miejscem zameldowania. Na marginesie podkreślił, że z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że wyzbyła się już swoich ruchomości, część przekazując w darowiźnie fundacji, a część sprzedając R.K. Choć powyższe nie ma decydującego znaczenia, to jednak pośrednio wskazuje również na to, że wyzbywając się tych rzeczy, skarżąca nie koncentruje swojego życia w przedmiotowym budynku. Reasumując Sąd stwierdził, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 k.p.a. Orzekające w sprawie organy administracji dokonały prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego o wymeldowaniu J.K. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego, jak również prawidłowo przeprowadziły postępowanie w sprawach zakończonych powołanymi decyzjami. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła J.K. reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie żądania wymeldowania skarżącej J.K. bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła: 1. naruszenie art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez występowanie w postępowaniu przed WSA w Krakowie w charakterze strony R.K., reprezentowanego przez pełnomocnika nienależycie umocowanego do działania w jego imieniu, skutkujące nieważnością tego postępowania; 2. naruszenie przepisu art. 174 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., przez brak wszechstronnego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, w sposób zgodny z logiką, wiedzą i zasadami doświadczenia życiowego, co miało istotny wpływ na treść wydanego wyroku i wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną R.K. reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia go z obrotu prawnego, jak oczekuje tego skarżąca kasacyjnie. Najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej, podlegającym rozpoznaniu w pierwszej kolejności, jest zarzut nieważności postępowania oparty na przesłance z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi mianowicie, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Według autora skargi kasacyjnej uczestnik postępowania R.K. był reprezentowany przez pełnomocnika nienależycie umocowanego do działania w jego imieniu. Mianowicie, na rozprawie w dniu 24 maja 2018r. uczestnika reprezentowała adwokat A.M. R.K. 24 maja 2018 r. udzielił pełnomocnictwa adwokatowi P.R. z prawem substytucji. Z treści dokumentu pełnomocnictwa załączonego do akt sprawy wynika, że adwokat P.R. udzielone pełnomocnictwo przyjął i udzielił dalszego pełnomocnictwa adwokat A.M. oraz adwokatowi J.L., każdemu z nich z osobna. Jednakże nie opatrzył go swoim podpisem ani jako osoba przyjmująca udzielone mu pełnomocnictwo, ani jako osoba udzielająca dalszego pełnomocnictwa, czego dowodem jest odpis pełnomocnictwa wręczony skarżącej na rozprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesiony zarzut jest bezpodstawny, a przywołana na jego poparcie argumentacja nie zasługuje na aprobatę. Otóż podkreślić trzeba, że z mocy art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik strony, którym zgodnie z art. 35 § 1 p.p.s.a., może być adwokat, ma obowiązek przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Warunek ten w rozpatrywanej sprawie został spełniony, ponieważ jak wynika z protokołu rozprawy z 24 maja 2018 r., uczestnik postępowania R.K. był reprezentowany przez adwokata P.R., który przedłożył do akt oryginał udzielonego mu pełnomocnictwa z tej samej daty, opatrzony własnoręcznym podpisem mocodawcy. Co prawda w dalszej części dokumentu pełnomocnictwa znajduje się zapis: "Pełnomocnictwo przyjmuję i udzielam dalszego pełnomocnictwa adw. J.L. i adw. A.M., każdemu z nich z osobna", to jednak nie można na tej postawie skutecznie twierdzić, jak czyni to skarżąca kasacyjnie, że pełnomocnik strony był nienależycie umocowany, czy też, że w trakcie rozprawy przez Sądem wojewódzkim reprezentował go inny pełnomocnik. Nadto w świetle przywołanych wyżej unormowań nieuprawiony jest pogląd prezentowany przez autora skargi kasacyjnej, iż warunkiem należytego umocowania pełnomocnika poza oczywiście podpisem mocodawcy jest opatrzenie dokumentu pełnomocnictwa również podpisem pełnomocnika, który ma świadczyć o przyjęciu pełnomocnictwa. Pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest także zarzut naruszenia art. 174 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. Odnosząc się tak sformułowanego zarzutu wskazać w przede wszystkim trzeba, że przepis art. 174 p.p.s.a. nie mógł zostać naruszony przez Sąd I instancji, ponieważ ma on zastosowanie dopiero na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Określa on bowiem w dwóch punktach podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną. Według art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Abstrahując od powyższych wadliwości konstrukcyjnych, za trafne uznać należy stanowisko Sądu I instancji wywiedzione w ślad za organami administracyjnymi obu instancji, że stan faktyczny sprawy niniejszej został ustalony niewadliwie na podstawie kompletnego i wszechstronnie zweryfikowanego materiału dowodowego. Orzekając o wymeldowaniu skarżącej kasacyjnie organ prawidłowo przyjął, że opuszczenie przez J.K. w czerwcu 2013 r. budynku przy Al. [...] w K. miało charakter trwały i dobrowolny, w związku w czym spełnione zostały przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Kwestią niesporną pomiędzy stronami postępowania pozostaje, że właścicielem budynku przy Al. [...] w K., w którym pierwotnie mieszkała J.K. wraz z rodziną, od 2012 r. jest R.K. Nowy właściciel budynku nie wyraził zgody na zawarcie ze skarżącą terminowej umowy najmu nieruchomości i okoliczność tą podnosił nieprzerwanie od czerwca 2013 r. Ze względu na to, że strona nie wyrażała woli dobrowolnego opuszczenia budynku, w czerwcu 2013 r. pod przymusem została pozbawiona posiadania. Co równie istotne, podjęte przezeń kroki zmierzające do przywrócenia utraconego posiadania budynku, okazały się nieskuteczne, ponieważ prawomocnym wyrokiem z 13 czerwca 2016 r. sygn. akt I C 1948/13/K Sąd Rejonowy dla K. w K. I Wydział Cywilny oddalił powództwo J.K. przeciwko R.K. o ochronę posiadania. Powyższy wyrok na skutek apelacji powódki został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w K. II Wydział Cywilny Odwoławczy z 25 maja 2017 r. sygn. akt II Ca 2221/16. Ustalenia w tym zakresie nie zostały skutecznie podważone przez skarżącą kasacyjnie zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i sądowego. Co prawda wnosząca skargę kasacyjną przyznaje, że faktycznie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania, twierdzi jednak, że opuszczenie nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego, a fakt zameldowania na pobyt czasowy do 2020 r. pod innym adresem jest nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej, jako że ma ona zamiar odzyskać utraconą własność i ponownie zamieszkać pod wskazanym adresem. Odnosząc się do powyższej argumentacji wskazać trzeba, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, że skarżąca kasacyjnie opuściła miejsce pobytu stałego w 2013 r. i stan taki trwa nieprzerwanie do chwili obecnej. Ponadto pomimo deklarowanej chęci umiejscowienia swoich spraw życiowych pod wskazanym adresem, wobec jednoznacznego stanowiska nowego właściciela budynku, strona nie ma prawnej i realnej możliwości powrotu do domu przy Al. [...] w K. Zatem przesłanka "trwałości" w stanie faktycznym sprawy niniejszej została spełniona. Utrzymywanie fikcji meldunkowej, na co trafnie zwróciły uwagę organy administracyjne i Sąd I instancji, byłoby niezgodne z przepisami ustawy o ewidencji ludności, skoro ewidencja ludności ma charakter rejestrowy, a jej celem jest potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że podnoszony konsekwentnie w toku całego postępowania sądowoadministracyjnego zarzut braku dobrowolności nie stanowi przeszkody do orzeczenia o wymeldowaniu, skoro pomimo pojętych środków prawnych stronie nie udało się skutecznie odzyskać możliwości zamieszkania w budynku. Wydane z inicjatywy skarżącej kasacyjnie prawomocne orzeczenia oddalające powództwo o ochronę posiadania w dalszym ciągu funkcjonują obrocie prawnym. Natomiast deklarowany zamiar skorzystania z nadzwyczajnego środka zaskarżenia wyroku w sprawie o przywrócenie posiadania pozostaje bez istotnego wpływu na wynik sprawy. Dodać w tym miejscu trzeba, że sam fakt podarowania w czerwcu 2017 r. na rzecz F. z siedzibą w L. oraz sprzedania obecnemu właścicielowi budynku pozostawionego w nim mienia ruchomego dowodzi, że skarżąca nie traktuje pobytu w tym budynku jako centrum swoich spraw życiowych. Zresztą, sam zamiar pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam skarżącej, musi on być połączony z przebywaniem w budynku, polegającym na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Odnosząc się do wniosku uczestnika postępowania o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, stwierdzić należy, że pozbawiony jest on podstaw prawnych. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W postępowaniu kasacyjnym takimi szczególnymi unormowaniami są art. 203 i 204 p.p.s.a. Przepisy te przewidują zwrot kosztów postępowania kasacyjnego jedynie dla strony, która wniosła skargę kasacyjną, organu bądź skarżącego, w zależności od wyniku sprawy. Nie normują one zwrotu kosztów dla innych uczestników postępowania.