I OSK 2413/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1786/16 w sprawie ze skargi Z. S. na postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania renty specjalnej oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 1786/16) oddalił skargę Z. S. na postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2016 r., utrzymujące w mocy postanowienie własne z dnia [...] września 2016 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania renty specjalnej. Powyższe orzeczenie zostało podjęte na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. Prezes Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił skarżącej przyznania renty (w drodze wyjątku), które to rozstrzygnięcie następnie utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] września 2004 r. Postępowanie w sprawie ze skargi na tę ostatnią Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postanowieniem z dnia 6 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2205/04. Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2016 r. skarżąca ponownie wystąpiła o przyznanie jej na podstawie art. 82 ust. 1 ww. ustawy świadczenia w wysokości "równej co najmniej średniej krajowej pensji". Podała, że ma wyższe wykształcenie, cztery studia podyplomowe, licencjat, ukończone szkoły językowe stopnia B2 z języka angielskiego, niemieckiego, francuskiego, hiszpańskiego, ponad dwudziestoletni staż pracy zawodowej (...) pracowała jako nauczyciel matematyki, a należne w zwykłym trybie świadczenia są "żenująco niskie", także "angażuje się duchowo" na swoich stronach internetowych. Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. Prezes Rady Ministrów na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Zdaniem organu, występując ponownie o przyznanie świadczenia, skarżąca powołała się na okoliczności, które zostały już wyjaśnione w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] września 2004 r., a zatem zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, sprawa oparta jest na tej samej podstawie prawnej i faktycznej oraz na tożsamych żądaniach skarżącej. Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. Prezes Rady Ministrów na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] września 2016 r. We wniesionej skardze skarżąca podkreśliła, że legitymuje się wybitnymi zasługami w różnych dziedzinach. Wskazała na swoją trudną sytuację bytową. Opisała ponownie swoje wykształcenie i zaangażowanie społeczne. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie. Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Wskazując na przesłanki art. 61a § 1 K.p.a., Sąd pierwszej instancji podzielił ustalenia organu, że w sprawie występuje sytuacja tożsamości ze sprawą zakończoną prawomocną decyzją Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2004 r. W sprawie rozstrzygniętej tą decyzją i w sprawie niniejszej występuje tożsamość podmiotowa (ten sam podmiot skarżący i organ) oraz tożsamość przedmiotu sprawy (świadczenie specjalne przewidziane w art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz. U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.). Zmianie nie uległ również stan prawny, czyli art. 82 ust. 1 ww. ustawy oraz stan faktyczny sprawy w jego kluczowych elementach, mających istotne znaczenie dla sprawy. Skarżąca, pomimo twierdzeń że w sprawie występują nowe okoliczności i fakty, nie precyzuje jednak, jakie nowe okoliczności i fakty miałyby w sprawie wystąpić, co uniemożliwia przyjęcie innej oceny stanu faktycznego, niż dotychczasowa. Tym samym, jako prawidłowe ocenił Sąd pierwszej instancji stanowisko organu, że zaistniały przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia specjalnego przewidzianego w art. 82 ust. 1 ww. ustawy i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) skargę oddalił. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 3 § 1 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 1 P.p.s.a. polegające na nierozpoznaniu sprawy w jej granicach, braku odniesienia się do całokształtu okoliczności sprawy oraz wadliwe sporządzenia uzasadnienia co uniemożliwia dokonanie jego oceny w ramach kontroli instancyjnej poprzez nie wskazanie kluczowych elementów stanu faktycznego mających istotne znaczenie dla sprawy, 2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1lit. a P.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu złożonej skargi, pomimo iż organ, wydając decyzję w sprawie mimo obowiązku, który wynika wprost z art. 77 K.p.a., nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a przez to nie rozpatrzył go w całości, w wyniku czego Sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję Prezesa Rady Ministrów z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego przy jej wydawaniu. W oparciu o tak skonstruowane podstawy, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach pomocy prawnej wynagrodzenia według norm przepisanych, które nie zostały pokryte w żadnej części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skarżąca od kilku lat z uwagi na swoje liczne zasługi w pracy z młodzieżą, na rzecz społeczności lokalnej oraz Państwa ubiega się o przyznanie emerytury specjalnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając sprawę w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) i nie dostrzegając przy tym przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 tego przepisu, zwrócić należało uwagę na to, iż podstawę oceny kontrolowanego przez Sąd pierwszej instancji postanowienia Prezesa Rady Ministrów stanowiło ustalenie, że sprawa skarżącej jest tożsama – zarówno pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym – ze sprawą zakończoną ostateczną decyzją Prezesa Rady Ministra z dnia [...] września 2004 r., zaś ani stan faktyczny, ani prawny na tle obu tych spraw nie uległ zmianie. Kontrola sądowa przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji słusznie zatem ograniczyła się do oceny prawidłowości zastosowania przez organ art. 61a § 1 K.p.a. i znajduje ona swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, który odpowiada wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a. Zauważyć przy tym trzeba, a co zdaje się całkowicie pomijać strona skarżąca, że wydanie postanowienia w trybie art. 61a § 1 K.p.a., jak w niniejszej sprawie, powoduje, iż postępowanie nie zostało w ogóle wszczęte i organ nie ma obowiązku szczegółowego badania wszystkich okoliczności sprawy, a jedynie ustalenie wymaganej z punktu widzenia art. 61a § 1 K.p.a. tożsamości sprawy. Autor skargi kasacyjnej tej tożsamości natomiast nie zakwestionował poprzez sformułowanie stosownego zarzutu. W uzasadnieniu drugiego z zarzutów dotyczących uchybienia przepisom art. 7 i 77 § 1 K.p.a. oraz 107 § 3 K.p.a.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a (tak w zarzucie) i 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (tak z kolei w jego uzasadnieniu) podnosi się, że organ administracji miał obowiązek z urzędu ustalić czy sytuacja skarżącej od czasu poprzedniej decyzji rozstrzygającej o jej żądaniu nie uległa zmianie, gdyż skarżąca w okresie 12 lat od września 2004 r. do września 2016 r. cały czas aktywnie działała i pracowała na rzecz lokalnej społeczności oraz podwyższała swoje wykształcenie. Tymczasem organ tych okoliczności nie kwestionował. Uznał natomiast – jak wynika z jego uzasadnienia - że okoliczności te są tożsame z tymi na które powoływała się w poprzednim wniosku, a które zostały ocenione pierwotnie, czyli stałe podnoszenie kwalifikacji i zaangażowanie społeczne. Powyższe właśnie wskazywało na tożsamość kluczowych elementów stanu faktycznego obu spraw i to bez względu na uzyskanie przez skarżącą wyższych kwalifikacji, czy też wydłużenia lat jej aktywności społecznej. Skarżąca zakłada, że poszerzanie wykształcenia i zwiększanie jej zaangażowania społecznego na przestrzeni lat zmieniło stan jej sprawy. Tymczasem upływ czasu nie miał większego znaczenia. Istotne były warunki i przyczyny z powodu których skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku przy wydaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. analogiczne jak w przypadku złożonego kilkanaście lat później wniosku. Jak podała w nim skarżąca "piszę po raz drugi o przyznanie emerytury (renty) specjalnej, gdyż sądziłam, że ta ekipa władzy jest bardziej sprawiedliwa od poprzedniej (...) są nowe, istotne okoliczności sprawy: poprzednio władza nie rozpatrzyła mojego wniosku sprawiedliwie, ukończyłam 4 szkoły językowe z 4 językami obcymi (...) ukończyłam uczelnie i licencjat, pracowałam społecznie". Dokładnie te same okoliczności stanowiły podstawę poprzedniego ostatecznego rozstrzygnięcia z [...] września 2004 r. Z tych przyczyn zarzuty skargi kasacyjnej okazały się chybione. Dodatkowo z formalnego punktu widzenia, choć nie miało to znaczenia dla merytorycznej oceny zarzutu, należy wskazać, że ani art. 145 § 1 pkt 1 lit. a , ani art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a nie dają sądowi administracyjnemu podstawy do uchylenia decyzji z powodu uchybienia przez organ przepisom art. 7, art. 77 § 1 czy art. 107 § 3 K.p.a. W ich miejsce należało powołać art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnośnie zawartego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną należnego od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) wyjaśnić należy, że jest ono przyznawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a. a zatem stosowny wniosek w tym zakresie należy złożyć do Sądu pierwszej instancji.