II SA/Sz 299/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Służby Więziennej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę. [...] r. Dyrektor Aresztu Śledczego w K. z urzędu wszczął postępowania administracyjne w przedmiocie zwolnienia ze służby w Służbie Więziennej st. sierż. B. K. oddziałowego działu ochrony Aresztu Śledczego w K. w związku z absencją chorobową trwającą nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Następnie, decyzją z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Aresztu Śledczego w K., powołując się na art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2017 r. poz. 631 ze zm.), orzekł o zwolnieniu st. sierż. B. K. ze służby w Służbie Więziennej z dniem [...] r. B. K. odwołał się od ww. decyzji zarzucając jej: 1) naruszenie art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej poprzez jego błędną wykładnię, 2) sprzeczność poczynionych ustaleń przez Dyrektora Aresztu Śledczego w K. z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że funkcjonariusz zaprzestał pełnienia służby przez okres 12 miesięcy, podczas gdy przed upływem tego okresu bezsprzecznie funkcjonariusz zgłosił się do służby. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej, decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 107, art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U z 2017 r. poz. 1257) oraz art. 32, art. 96 ust. 2 pkt 6 i art. 218 ust. 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że kwestie zwolnienia ze służby w Służbie Więziennej w związku z nieobecnością w służbie spowodowaną chorobą, trwającą nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy regulują przepisy art. 32 ust. 1, art. 98 w zw. z art. 46, art. 218 ust. 1 pkt. 1, ust. 2-4, art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej. Odwołując się do treści wyroku WSA w Opolu z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 468/13 organ wskazał, że przerwanie biegu okresu wskazanego w art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej może nastąpić w przypadku ustalenia zdolności funkcjonariusza Służby Więziennej do pełnienia służby. Przepis ten odnosi się do stanu zdrowia (choroby) funkcjonariusza, a nie do samego faktu przedłożenia zwolnienia lekarskiego. Samo stawienie się w jednostce funkcjonariusza po długotrwałym chorobowym i skierowanie go przez przełożonego na obligatoryjne badanie do lekarza medycyny pracy - w sytuacji, gdy brak jest zaświadczenia lekarskiego o ustaniu przyczyny zaprzestania służby z powodu choroby, nie stanowi podstawy przerwania biegu okresu, o którym mowa w art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy. Stosownie do art. 96 ust. 2 pkt 6 i art. 117 ustawy w zw. z art. 229 § 2 i 4 Kodeksu pracy oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 sierpnia 2010 r. w sprawie stosowania do funkcjonariuszy Służby Więziennej przepisów Kodeksu pracy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 145, poz. 979), w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni spowodowanej chorobą, funkcjonariusz bezwzględnie podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia jego zdolności do wykonywania służby na dotychczasowym stanowisku, a pracodawca nie może dopuścić do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do służby na określonym stanowisku. Przez obecność w służbie należy rozumieć stawienie się do służby w stanie zdrowotnym umożliwiającym jej pełnienie, a więc przystąpienie do wykonywania obowiązków służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym. Samo stawienie się do jednostki po zakończonej absencji chorobowej trwającej ponad 30 dni, bez uzyskania wymaganego przepisami bhp zaświadczenia lekarskiego o zdolności zdrowotnej do wykonywania służby nie może być uznane za "obecność w służbie", zwłaszcza, że funkcjonariusz skierowany przez przełożonego na badania lekarskie przedstawił zaświadczenie wydane przez lekarza medycyny pracy stwierdzające konieczność skierowania do ZRKL MSW w S. celem orzeczenia zdolności ww. do służby i na zajmowanym stanowisku służbowym. W przypadku odwołującego się, dniem zaprzestania służby z powodu choroby był dzień [...] r., w związku z czym, z dniem [...] r. upłynął termin 12 miesięcy zaprzestania służby z powodu choroby. Doszło wprawdzie do przerwania ciągłości zwolnienia lekarskiego, jednakże nie nastąpiło przerwanie okresu nieświadczenia służby od czasu jej zaprzestania z powodu choroby, ponieważ faktyczne podjęcie służby przez funkcjonariusza nie miało miejsca (tak NSA w wyroku sygn. akt I OSK 1188/09). Ponadto organ dodał, że Zespół Medycyny Pracy przy OISW w K. w dniu [...] r. wydał zaświadczenie lekarskie nr [...] stwierdzające przeciwwskazania do pełnienia służby przez odwołującego się oraz konieczność skierowania na komisję lekarską celem ustalenia zdolności do pełnienia służby w Służbie Więziennej oraz na zajmowanym stanowisku. W dniu [...] r. st. sierż. B. K. został pisemnie poinformowany, że od dnia [...] r., z uwagi na przeciwwskazania do pełnienia przez niego służby stwierdzone przez lekarza medycyny pracy, został niedopuszczony do wykonywania czynności służbowych – na podstawie art. 229 § 4 Kodeksu pracy w nawiązaniu do art. 117 ustawy o Służbie Więziennej. Organ stwierdził, że w okresie od [...] r. do dnia zwolnienia ze służby w Służbie Więziennej odwołujący się nie świadczył służby, tzn. nie został do niej dopuszczony i faktycznie nie wykonywał obowiązków służbowych. Dodatkowo organ wyjaśnił, że poza stwierdzeniem wypełnienia przesłanek określonych w art. 96 ust. 2 pkt. 6 ustawy o Służbie Więziennej - była konieczność zapewnienia prawidłowego funkcjonowania Aresztu Śledczego w K. oraz dobro pozostałych funkcjonariuszy. W analizowanej sprawie wzięto pod uwagę w szczególności okoliczność, że długotrwała nieobecność funkcjonariusza w służbie obciąża przede wszystkim innych funkcjonariuszy ponadwymiarową pracą oraz dezorganizuje wykonywanie ustawowych zadań. Tego rodzaju okoliczności powodowały napięcia i konflikty oraz prowadzą do obniżenia poziomu motywacji i zaangażowania w realizacji zadań pozostałych funkcjonariuszy, jak również przyczyniają się do trudności z utrzymaniem dyscypliny w samej jednostce. W interesie służby leży bowiem możliwość takiego doboru kadry przez dyrekcję Aresztu Śledczego w K., aby mogła ona efektywnie realizować zadania określone w art. 2 ustawy o Służbie Więziennej. B. K., działając poprzez pełnomocnika, zaskarżył opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o uchylenie jej wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Kwestionowanym decyzjom skarżący zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 96 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie oraz 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 61 § 1 K.p.a. w zw. z art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej i art. 105 K.p.a., poprzez wszczęcie postępowania administracyjnego z urzędu w dniu [...] r., tj. w dniu kiedy nie upłynął okres 12 miesięcy nieobecności funkcjonariusza w służbie i nie umorzenie tego postępowania, wobec jego oczywistej bezprzedmiotowości, która trwała do dnia [...] r. W uzasadnieniu zarzutów skarżący wyraził stanowisko, iż fakt stawienia się funkcjonariusza do służby przed upływem okresu 12 miesięcy od daty zaprzestania służby z powodu choroby, powoduje przerwanie terminu, o którym mowa w art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej, tym samym w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zachodziły przesłanki do zwolnienia funkcjonariusza ze służby w Służbie Więziennej. Skarżący przebywał nieprzerwanie na zwolnieniach lekarskich i nie pełnił służby od [...] r. do dnia [...] r. Do służby skarżący stawił się [...] r., przerywając tym samym bieg 12-miesięcznego okresu zaprzestania służby. Obecność w pracy, zgodnie z Kodeksem pracy, to stawienie się pracownika do pracy i jej świadczenie bądź ewentualnie gotowość jej wykonywania. Skarżący taką gotowość do świadczenia pracy wyraził, oddając się do dyspozycji pracodawcy (przełożonego) [...] r. Dyrektor Aresztu Śledczego skierował skarżącego na badania, celem potwierdzenia jego zdolności do dalszego pełnienia służby i czynność ta wykonywana była już w okresie zgłoszenia gotowości funkcjonariusza do służby. Zdaniem skarżącego, nie można negatywnymi konsekwencjami związanymi z oczekiwaniem na wykonanie obligatoryjnych badań i upływem koniecznego czasu oczekiwania na ich przeprowadzenie obciążać funkcjonariusza. Ze swojej strony skarżący dopełnił wszelkich obowiązków związanych ze zweryfikowaniem swego stanu zdrowia. Po zakończeniu zwolnienia lekarskiego zgłosił swoją gotowość do pracy i [...] r. stawił się w Areszcie Śledczym w K., celem dalszego podjęcia służby. Faktycznie niepodjęcie przez funkcjonariusza służby miało miejsce nie z winy funkcjonariusza, lecz z winy wymogów stawianych przez przepisy prawa pracy i obowiązków obciążających pracodawcę (przełożonego służbowego). Skarżący zakwestionował pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu decyzji, że "na Funkcjonariuszu ciąży obowiązek przedstawienia stosowanego zaświadczenia lekarskiego, bowiem przełożony nie mógł dopuścić podwładnego do służby bez takiego aktualnego orzeczenia lekarskiego. Wynikało to z przepisu art. 229 § 2 i 4 Kodeksu pracy, który ma zastosowanie na mocy art. 117 ustawy o Służbie Więziennej." Wymóg posiadania aktualnych badań lekarskich przez pracownika obciąża pracodawcę (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Sz 542/10). Pracodawca co prawda skierował funkcjonariusza na badania do Rejonowej Komisji Lekarskiej, nie mniej jednak wykonanie badań w terminie, który - zgodnie z wykładnią prezentowaną przez organ - umożliwiałby podjęcie służby bez narażania się na zastosowane wobec niego sankcje z art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej, było niemożliwe. Potwierdzają to informacje przekazane przez Przewodniczącego Z. Rejonowej Komisji Lekarskiej MSW w S.. Za celowe skarżący uznał rozważenie sytuacji, w której funkcjonariusz stawił się do służby po 10 miesiącach absencji, a badania przed komisją lekarską i niezbędne konsultacje mogły być przeprowadzone dopiero za trzy miesiące od daty stawienia się funkcjonariusza do służby. Czy wówczas również można by zastosować dyspozycję art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej? W ocenie skarżącego, odpowiedź na tak postawione pytanie winna być negatywna, albowiem nie taka jest funkcja przepisu. Przepis nie powinien otwierać możliwości zwolnienia funkcjonariuszy ze służby w sytuacji, gdy w terminie 12 miesięcy – mimo zadeklarowania gotowości do służby – nie udało się przeprowadzić wszystkich niezbędnych badań. W opinii skarżącego, faktyczną przyczyną niepodjęcia służby, mimo zgłoszenia swojej gotowości w dniu [...] r., nie była choroba, lecz niedopuszczenie do służby i skierowanie skarżącego na obowiązkowe badania lekarskie. Odnośnie zarzutu naruszenia prawa procesowego skarżący podniósł, że organ I instancji postępowanie w sprawie zwolnienia go ze służby wszczął już [...] r., podczas gdy 12 miesięczny okres nieobecności w służbie upływał dopiero z dniem [...] r. Tym samym postępowanie wszczęte zostało przedwcześnie. Na dzień [...] r. organ nie powinien w ogóle postępowania wszczynać, a jeżeli zostało ono jednak wszczęte to należało je niezwłocznie umorzyć, a nie oczekiwać na spełnienie się przesłanek, które w ocenie organu dają możliwość zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Działanie związane ze wszczęciem postępowania przed całym upływem 12 miesięcy nieobecności w służbie, skarżący odebrał jako formę mobbingu, albowiem skarżący pozostaje w wielu konfliktach służbowych i sądowych ze swoim pracodawcą, zaś okoliczności sprawy stanowiły podstawę do wyeliminowania skarżącego z szeregów Służby Więziennej. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie pomiędzy organem a skarżącym stała się wykładnia przepisu art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej a następnie jego zastosowanie w stanie faktycznym sprawy. Art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej stanowi jedną z fakultatywnych podstaw zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Zgodnie z jego treścią, funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku nieobecności w służbie spowodowanej chorobą, trwającej nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Możliwość zastosowania ww. normy prawnej zachodzi wówczas, gdy: nieobecność w służbie spowodowana jest chorobą i nieobecność ta trwa nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że okres 12 miesięcy nie odnosi się do choroby, ale do trwającej nieobecności w służbie. Analizowany przepis nie odwołuje się bowiem do 12 miesięcznego okresu choroby, ale do okresu nieprzerwanej nieobecności funkcjonariusza w służbie, która to nieobecność wynikała z choroby funkcjonariusza. Okoliczności faktyczne są w sprawie niesporne. Z prawidłowo poczynionych ustaleń organu wynika, że skarżący nie był obecny w służbie przez 12 kolejnych miesięcy, tj. od [...] r. do [...] r. Okoliczności nie pełnienia służby w tym okresie nie kwestionuje skarżący. We wskazanym okresie skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim (od [...] r.) aby następnie w dniu [...] r. stawić się do służby nie posiadając jednak i nie przedkładając aktualnych badań profilaktycznych ani orzeczenia Z. Rejonowej Komisji Lekarskiej MSW w S., które potwierdzałyby jego zdolność do pełnienia służby. Zdaniem Sądu, stawienie się w miejscu pracy bez odpowiednich, ważnych badań lekarskich nie oznacza, że przerwaniu uległ okres nieobecności w służbie funkcjonariusza, skoro służby tej funkcjonariusz nie pełnił i pełnić nie mógł bez uprzedniego przedstawienia aktualnych badań profilaktycznych lub orzeczenia właściwej komisji lekarskiej. Tożsame stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym na gruncie spraw funkcjonariuszy służb mundurowych (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1188/09, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 62/17, wyrok WSA w Opolu z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 468/13 – dostępne na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Prawidłowo zatem uznały organy orzekające w sprawie, że nieobecność skarżącego w służbie trwała przez nieprzerwany okres 12 miesięcy i była wynikiem choroby. To w skutek choroby skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim a następnie w związku z długotrwałością tej choroby przed upływem okresu 12 miesięcy nie był w stanie przedstawić odpowiednich dokumentów o stanie zdrowia, które umożliwiały mu powrót do służby. Nie jest przy tym kwestią najistotniejszą, czy okoliczność ta była w jakikolwiek stopniu zawiniona przez skarżącego. Okoliczność nieprzerwanej nieobecności w służbie przez okres 12 miesięcy ma charakter obiektywny. Wpływać może ona jednak niewątpliwie na jednostkę w której funkcjonariusz służbę winien pełnić. Uzasadniając decyzję o zwolnieniu skarżącego ze służby w trybie art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej organ I instancji wskazał również na przesłanki, które, w ocenie Sądu, pozwalały mu na podjęcie takiego rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym. Długotrwała nieobecność w służbie niewątpliwie obciąża innych funkcjonariuszy ponadwymiarową pracą oraz dezorganizuje wykonywanie ustawowych zadań. Może również, jak wskazał organ, powodować napięcia i konflikty oraz prowadzić do obniżenia poziomu motywacji i zaangażowania w realizacji zadań pozostałych funkcjonariuszy, jak również przyczyniać się do trudności z utrzymaniem dyscypliny w samej jednostce. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przez organ I instancji art. 61 § 1 K.p.a. w zw. z art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej i art. 105 K.p.a., poprzez przedwczesne wszczęcie postępowania w sprawie, tj. przed upływem okresu 12 miesięcy nieobecności funkcjonariusza w służbie i nie umorzenia tego postępowania wobec jego oczywistej bezprzedmiotowości, celowym jest przypomnienie, że uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi w skutek naruszenia tego rodzaju przepisów postępowania, może mieć miejsce wówczas, gdy uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał jaki wpływ na wynik sprawy, ukształtowany przez treść zaskarżonej decyzji, miało wszczęcie postępowania przed upływem okresu 12 miesięcznej nieobecności skarżącego w służbie. Nieobecność w służbie skarżącego trwająca przez okres ponad 12 miesięcy, ostatecznie miała miejsce, co oznacza, że ziściły się przesłanki umożliwiające zastosowanie art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej. Postrzeganie przez skarżącego działań przełożonych jako mających charakter mobbingu wykracza poza kognicję i kompetencje orzecznicze sądu administracyjnego. Podsumowując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Skutkować to musiało oddaleniem skargi, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.