IV SA/Wa 3365/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 15 marca 2018 r. skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jako źródło dochodu wskazał umowę o pracę, nie podając jednak informacji o wysokości wynagrodzenia. Przekreślił rubryki formularza wniosku przeznaczone na dane o majątku nieruchomym, wartościowych przedmiotach i wierzytelnościach. W rubryce przeznaczonej na informacje o posiadanych zasobach wskazał natomiast, że bank "okradł" go za środków w wysokości około 5.600 zł. Z kolei w rubryce przeznaczonej na oświadczenie o zobowiązaniach i stałych wydatkach podał, że ponosi koszty rachunków za media i koszty życia, wskazując przy tym, że dokonuje opłat, chociaż rachunki nie są na niego adresowane i wystawiane. Ponieważ oświadczenie skarżącego było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 30 marca 2018 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: 1. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy; 2. do nadesłania zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia; 3. wobec przekreślenia rubryki nr 7.1 formularza wniosku ("Nieruchomości") – do złożenia jednoznacznego oświadczenia, czy skarżący ma, czy nie ma nieruchomości: a. jeżeli ma to jakie, o jakiej powierzchni i o jakiej szacunkowej wartości, b. jeżeli nie ma, to gdzie (w domu/mieszkaniu) i w ramach jakiego stosunku prawnego mieszka (jaki posiada tytuł prawny do lokalu); 4. do nadesłania aktualnego zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; 5. do nadesłania kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych przez niego w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych opłat na mieszkanie/dom, a także kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 4 maja 2018 r., J. L. zakwestionował zasadność zobowiązania go do nadesłania dodatkowych informacji o sytuacji finansowej i rodzinnej. Stwierdził, że wezwanie z dnia 30 marca 2018 r. jest zbędne i bezprzedmiotowe, ponieważ jego sytuacja nie uległa zmianie, a wcześniej sąd przyznawał mu prawo pomocy. Nadmienił, że nie jest w stanie podać, czy jest, czy nie jest właścicielem gruntu, bo w sprawie rzeki organ raz uznaje, że skarżący jest właścicielem, a innym razem, że nie jest. Wskazał także, że podjął pracę i obecnie nie korzysta z pomocy miejskiego ośrodka pomocy społecznej. Odnosząc się zaś do wezwania w zakresie obejmującym nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych oraz obowiązek podania wielkości wynagrodzenia, stwierdził, że jest różne i nie wystarcza na opłaty obowiązkowe. Podniósł, że ma zaległości w płaceniu takich opłat, co znajduje potwierdzenie w złożonych dokumentach. Zauważył ponadto, że w wezwaniu wyznaczono termin 14 dni, a lista jest długa, jak dowód od komornika. Nadmienił również, że nie wie, czy może podawać żądane dane, ponieważ przed podpisaniem umowy o pracę został zobowiązany do podpisania licznych oświadczeń. Skonstatował, że jego wniosek jest zasadny, a Sąd robi wszystko, aby ten wniosek oddalić. Do pisma z dnia 4 maja 2018 r. skarżąc dołączył kserokopie: 1. faktury z dnia 18 października 2017 r. za gaz; 2. dziesięciu druków potwierdzeń płatności (za poszczególne okresy rozliczeniowe w 2018 r.) na rzecz dostawcy energii elektrycznej; 3. załącznika do faktury za telefon za okres marzec-kwiecień bieżącego roku wraz z drukiem do wpłaty należności za tę fakturę; 4. pisma PZU S.A. z dnia 19 kwietnia 2018 r. informującego J. L. o zaległości (w wysokości 101,60 zł) w opłacie składki w umowie indywidualnie kontynuowanego ubezpieczenia pracowniczego; 5. zawiadomienia komornika sądowego z dnia 12 marca 2018 r. o zajęciu wierzytelności (w sumie 689,19 zł) Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Z. wobec J. L.. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W oświadczeniu z dnia 15 marca 2018 r. skarżący zadeklarował dochód ze stosunku pracy, jednakże nie podał wielkości uzyskiwanego wynagrodzenia. Wskazał ponadto, że płaci rachunki za media, chociaż nie wykazał, jako posiadanego majątku, jakiejkolwiek nieruchomości, która mogłaby stanowić miejsce jego zamieszkania. Wobec tak przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji finansowej i majątkowej konieczne było przede wszystkim ustalenie, jakie są rzeczywiste źródła jego utrzymania, a także jaka jest relacja wielkości środków, którymi dysponuje do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. W tym celu zobowiązano J. L. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych (lit. a wezwania z dnia 30 marca 2018 r.) oraz zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia (lit. b wezwania). Ponadto, w celu zweryfikowania podanych przez wnioskodawcę danych o stanie rodzinnym oraz uzyskania bliższych informacji o sytuacji dochodowej, zobowiązano do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej (lit. d wezwania). Dla wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy wykazaną przez stronę strukturą wydatków (opłaty za media), a niewykazaniem, jako należącego do niego majątku, ani domu, ani mieszkania, wezwano również do wyjaśnienia, gdzie (w domu/w mieszkaniu) i w ramach jakiego stosunku prawnego skarżący mieszka. J. L. nie złożył do akt sprawy żadnego z wyżej wymienionych dokumentów źródłowych, ani oświadczenia. Spośród dokumentów objętych wezwaniem z dnia 30 marca 2018 r. skarżący nadesłał jedynie kopie rachunków za opłaty eksploatacyjne i za telefon. Przy czym nie wyjaśnił, dlaczego wystawione są one na inną osobę (J. L.). W tej sytuacji wiadomo zatem, że skarżący osiąga dochód ze stosunku pracy, ale nie wiadomo, w jakiej wysokości. Wobec braku zaświadczenia pracodawcy lub wyciągów z rachunków bankowych nie sposób ustalić, ani faktycznej wielkości środków finansowych, jakimi dysponuje wnioskodawca, ani relacji tej wielkości do wysokości koniecznych wydatków. Niezłożenie zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, nie pozwala natomiast zweryfikować podanych przez stronę informacji o stanie rodzinnym, a także uzyskać jakichkolwiek dokładniejszych danych o dochodach lub posiadanym majątku. Mając na względzie stanowisko J. L., wyrażone w piśmie z dnia 4 maja 2018 r., wskazujące na bezprzedmiotowość wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, należy podkreślić, że o spełnianiu przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy nie świadczy sama w sobie okoliczność niewywiązywania się przez niego z wymagalnych zobowiązań finansowych. Również pozytywny dla wnioskodawcy wynik postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w innych sprawach, nie może determinować rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Rozstrzygając o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, sąd (referendarz sądowy) dokonuje oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Weryfikuje przy tym, czy przedstawione przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenia są wiarygodne. W związku z tym to sąd (referendarz sądowy), a nie wnioskodawca, decyduje o tym, jakie dokumenty są niezbędne dla ustalenia sytuacji materialnej strony. Twierdzenie skarżącego, że środki finansowe, jakimi dysponuje są różne, ale nie wystarczają na obowiązkowe opłaty, nie zwalnia więc z obowiązku przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego oraz zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia. Odnosząc się z kolei do sugerowanej przez skarżącego intencji zobowiązania go do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, trzeba podkreślić, że wezwanie z dnia 30 marca 2018 r. miało na celu wyłącznie uzupełnienie oświadczenia strony z dnia 15 marca 2018 r. o informacje niezbędne do ustalenia jej możliwości płatniczych oraz usunięcie wątpliwości, jakie budzi to oświadczenie. Wbrew twierdzeniu J. L., lista wymaganych dokumentów nie jest długa. Obejmuje wyciągi z rachunków bankowych, dwa zaświadczenia oraz kopie rachunków. Należy zauważyć, że przedstawienie wyciągu z rachunku bankowego nie powinno wiązać się dla strony z nadmiernymi trudnościami lub kosztami. Zgodnie bowiem z art. 728 § 2 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.) bank jest obowiązany przesyłać posiadaczowi co najmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciąg z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. Wyznaczony termin 14 dni był też wystarczający do uzyskania wymaganych zaświadczeń. Jednoznaczne stanowisko strony o bezprzedmiotowości wezwania świadczy natomiast o tym, że nie podjęła ona nawet próby zadośćuczynienia obowiązkowi nałożonemu w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że gdy - tak, jak w przedmiotowej sprawie - oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony o braku środków finansowych. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). J. L. w istocie zaniechał tej współpracy. Nie przedstawił bowiem żądanych dokumentów, dotyczących jego sytuacji finansowej, a informacje udzielone przez niego w piśmie z dnia 4 maja 2018 r. i dołączone do niego dokumenty, nie są wystarczające do oceny tej sytuacji. Jak już wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W konsekwencji należy stwierdzić, że J. L., odstępując od należytego wykonania wezwania, mającego na celu ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej, uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza, że ustalono, iż wykazane przez skarżącego stan majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę obowiązku uzupełnienia oświadczenia z dnia 15 marca 2018 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.