I FZ 384/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 4186/17 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 17 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca 2014 r. do marca 2015 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 26 października 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 4186/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej skarżąca spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej organ II instancji) z 17 października 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lipca 2014 r. do marca 2015 r. 2. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pełnomocnik skarżącej spółki na rozprawie 26 października 2018 r. złożył do akt sprawy odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), z którego wynikało, że skarżąca spółka została prawomocnie wykreślona z Rejestru Przedsiębiorców z dniem 17 maja 2018 r KRS oraz kopię skargi z 25 października 2018 r. o wznowienie postępowania w sprawie wykreślenia spółki z KRS wnosząc jednocześnie o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpoznania skargi o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik organu II instancji wniósł o umorzenie postępowania sądowego. 3. Sąd I instancji podkreślił, że w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania określone w art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302;dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyjął, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych związanych z prawomocnym wykreśleniem 17 maja 2018 r. skarżącej spółki z KRS. Powyższe oznaczało zakończenie bytu prawnego skarżącej spółki jako osoby prawnej skutkującej następczą utratą zdolności sądowej. 4. W zażaleniu skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, względnie o jego zmianę, poprzez zawieszenie postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania. 4.1. Skarżąca spółka zarzuciła naruszenie: 4.1.1. art. 161 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że postępowanie sądowoadministracyjne podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe; dodatkowo zaś – na wypadek uznania, że wobec wykreślenia spółki z KRS aktualnie nie było możliwe rozpoznanie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 17 października 2017 r., 4.1.2. art. 125 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pomimo że rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy zależy od wyniku postępowania ze skargi o wznowienie postępowania przed Sądem Administracyjnym dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru sądowego w przedmiocie rozwiązania spółki bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego i jej wykreślenie z KRS. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 5.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd umarza postępowanie, gdy z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i 2 powołanego przepisu stało się ono bezprzedmiotowe. Postępowanie stało się bezprzedmiotowe, jeżeli w toku postępowania sądowego wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W powołanym przepisie ustawy chodzi zatem o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie. Bezprzedmiotowość postępowania może wyniknąć z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. W niniejszej sprawie dotyczyła ona przyczyn podmiotowych, co wynika z załączonego odpisu KRS zawierającego informację, że skarżąca spółka została prawomocnie wykreślona z Rejestru Przedsiębiorców z dniem 17 maja 2018r. Wykreślenie z Rejestru Przedsiębiorców oznaczało zakończenie bytu prawnego skarżącej spółki jako osoby prawnej, skutkujące następczą utratą zdolności sądowej, tj. zdolności do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze strony. W wypadku bowiem wykreślenia spółki z o.o. z Krajowego Rejestru Sądowego nie ma innego podmiotu (następcy prawnego), który mógłby przejąć aktywa i pasywa spółki, która utraciła swój byt prawny, a tym samym utraciła zdolność sądową (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2010 r., sygn. akt II GSK 737/09). 5.3. Wykładnia przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prowadzi do wniosku, że sąd na każdym etapie postępowania ma obowiązek badania, czy dany podmiot powołujący się na status strony w tym postępowaniu jest wyposażony w zdolność sądową. Nieuwzględnienie utraty przez stronę zdolności sądowej (bądź pierwotnego braku w tym zakresie, tj. takiego, który zachodzi od początku postępowania) ma doniosłe znaczenie dla postępowania, gdyż zakończenie go orzeczeniem merytorycznym w takim przypadku będzie skutkowało nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), może też skutkować wznowieniem postępowania, gdyby takie orzeczenie się uprawomocniło (art. 271 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Należy równocześnie zwrócić uwagę na to, że choć co do zasady sąd administracyjny po ujawnieniu braku w zakresie zdolności sądowej danego podmiotu powinien wyznaczyć odpowiedni termin na uzupełnienie takiego braku (art. 31 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 58 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), to jednak stwierdzenie, że braku nie da się uzupełnić, zwalnia od takiego obowiązku, a sąd powinien zastosować art. 31 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. znieść postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wydać odpowiednie postanowienie. Odpowiednim postanowieniem, w zależności od fazy postępowania, w której wystąpił brak w zakresie zdolności sądowej, będzie postanowienie o odrzuceniu skargi (art. 58 § 1 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) lub umorzeniu postępowania (art. 161 § 1 pkt 2 lub 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 5.4. Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że wydawanie jakichkolwiek merytorycznych orzeczeń względem podmiotu, który już w trakcie postępowania nie miał zdolności sądowej, a brak ten jest nieusuwalny, jest niezgodne z prawem. Prawidłowo tym samym Sąd I instancji wydał postanowienie o umorzeniu postępowania ze względu na prawomocne wykreślenie spółki z Rejestru Przedsiębiorców z dniem 17 maja 2018 r. Podkreślić należy bowiem, że sama treść art. 161 §1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obliguje do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. 4.5. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego niezastosowania art. 125 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazać należy, że na podstawie tego przepisu sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Złożenie przez pełnomocnika skarżącej spółki wniosku o wznowienie postępowania przed Sądem Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w przedmiocie rozwiązania spółki bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego i jej wykreślenie z KRS nie oznacza, że toczy się postępowanie, którego wynik będzie miał wpływ na postępowanie sądowoadministracyjne. Z art. 410 K.p.c. wynika, że w ramach postępowania ze skargi o wznowienie postępowania wyróżnia się dwie fazy: postępowanie w przedmiocie dopuszczalności postępowania i toczące się na skutek wznowienia postępowanie mające na celu ponowne rozpoznanie sprawy. Nie budzi przy tym wątpliwości to, że razie uchylenia przez sąd powszechny postanowienia o wykreśleniu skarżącej spółki z KRS wystąpią przesłanki do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego z powodu nieważności (art. 271 pkt. 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto podkreślić należy, że z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że postanowieniem z 2 stycznia 2018 r. Sąd odrzucił skargę o wznowienie postępowania w sprawie wykreślenia spółki z KRS. 4.6. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji.