I SA/Gl 488/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Bożena Pindel, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor lub organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2017. 1257, dalej: "k.p.a.") oraz art. 18 i art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2017. 1201 ze zm., dalej: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna"), po ponownym rozpoznaniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej: "organ egzekucyjny") z dnia [...] nr [...] o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów wniesionych przez pana J.G. (dalej: "zobowiązany") w sprawie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] nr [...], umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor wskazał, że w oparciu o tytuły wykonawcze Poczty Polskiej S.A. (dalej: wierzyciel) z dnia [...] obejmujące zaległości w opłacie abonamentowej rtv za okres od 01. 2009 r. do 04. 2014 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę organ egzekucyjny wszczął wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne, doręczając mu w dniu 12 listopada 2014 r. odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu emerytury w ZUS w S. Pismem z dnia 12 listopada 2014 r. zobowiązany podniósł zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku wskazując, że w 2009 r. ukończył 75lat i od tego czasu jest zwolniony z opłaty abonamentowej, a nadto posiada pismo Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z 2016 r. o umorzeniu dochodzonych należności. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny oddalił zarzuty zobowiązanego, a następnie postanowieniem z dnia [...] organ odwoławczy utrzymał to postanowienie w mocy. Z kolei postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie spornych tytułów wykonawczych. Postanowienie Dyrektora z dnia [...] zostało przez zobowiązanego zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który prawomocnym wyrokiem z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 961/17 uchylił je stwierdzając, że w sytuacji, gdy zobowiązany powiadomił organ egzekucyjny o umorzeniu przez KRRiT dochodzonej przymusowo opłaty, organ ten winien podjąć czynności zmierzające do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powołując się na wymieniony wyrok WSA w Gliwicach, Dyrektor stwierdził, że w wyroku tym Sąd wskazał na znaczenie art 29 §1 ustawy egzekucyjnej, a nadto polecił uchylenie postanowienia o oddaleniu zarzutów i umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na informację o umorzeniu dochodzonej opłaty przez KRRiT. Organ odwoławczy wyjaśnił, że postanowieniem z dnia [...] postępowanie to zostało już umorzone zatem prowadzone postępowanie zażaleniowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący pan J.G. wniósł o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, a nadto o zasądzenie na jego rzecz: od organu egzekucyjnego kwoty [...] zł jako niesłusznie wyegzekwowanej, od organu odwoławczego kwoty [...] zł jako kosztu przesyłki poleconej zawierającej skargę oraz nakazanie Dyrektorowi zwrotu kwoty [...] zł zasądzonych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 961/17. Uzasadniając swoją skargę wskazał, że postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie i w dniu [...] r. wyegzekwował od niego na rzecz wierzyciela kwotę [...] zł. Zdaniem skarżącego pieniądze te zostały mu zabrane bezprawnie, gdyż nie był dłużnikiem, a postanowienie Dyrektora z dnia [...] zostało uchylone wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 21 listopada 2017 r. Organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia [...] prowadzone na podstawie spornych tytułów wykonawczych, gdyż wyegzekwował pieniądze jakich niesłusznie domagał się wierzyciel. Zdaniem skarżącego prowadzone postępowanie odwoławcze było nadal uzasadnione i celowe, gdyż dotyczyło wykazania, że nie był on dłużnikiem, a egzekutor niesłusznie wyegzekwował od niego pieniądze w dniu 4 sierpnia 2017 r. Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Na wstępie należy stwierdzić, że sporne postanowienie dotyczyło umorzenia postępowania odwoławczego (zażaleniowego) toczącego się w wyniku złożenia zażalenia zobowiązanego na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne wierzyciela (Dyrektora Poczty Polskiej S.A.). Nastąpiło to w sytuacji, gdy wcześniej Dyrektor postanowieniem z dnia [...] utrzymał postanowienie organu egzekucyjnego w mocy, zaś tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 961/17 uchylił postanowienie Dyrektora wskazując, że organ odwoławczy winien był uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie egzekucyjne przy zastosowaniu przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wydając to rozstrzygnięcie Sąd miał na względzie fakt, że organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne uprzednio obciążające zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia, które to koszty zobowiązany uiścił w dniu 4 sierpnia 2017 r. Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. 2017. 1369 ze zm.), dalej ustawa p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. "Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie pozostałe postępowania administracyjne i administracyjnosądowe dotyczące danej sprawy administracyjnej" (tak wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 972/16). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że w prawomocnym wyroku uchylającym wcześniejsze rozstrzygnięcie organu odwoławczego sąd dokonał oceny prawnej co do prawidłowości zastosowania przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. uznając, że doszło do naruszenia tego przepisu wobec zaistnienia przesłanki z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i z tego powodu uchylił wówczas zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, nie wskazał jednak kierunku dalszego postępowania z uwagi na wiedzę o umorzeniu przedmiotowego postępowania egzekucyjnego już po wydaniu zaskarżonego postanowienia. W tym miejscu należy zauważyć, że "Wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego zostaje umorzona egzekucja administracyjna prowadzona w ramach tego postępowania, wobec tego rozpoznanie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego na podstawie art. 33 ustawy egzekucyjnej staje się bezprzedmiotowe i organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie w sprawie zarzutów na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej" (tak wyrok NSA z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1607/12). "Jeżeli postępowanie egzekucyjne, w ramach którego prowadzona jest dana egzekucja, wszczęta na podstawie danego tytułu wykonawczego, zostało umorzone, to postępowanie w przedmiocie zarzutów na daną egzekucję staje się bezprzedmiotowe" (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 października 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 568/17). "Nie może toczyć się postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów w sytuacji, gdy brak jest tytułu wykonawczego, na podstawie którego organ mógł skutecznie prowadzić egzekucję" (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1475/16). Skoro w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] umorzono postępowanie egzekucyjne, w ramach którego prowadzono egzekucję w sprawie, w której zobowiązany wniósł zarzuty, to tym samym merytoryczne ich rozpatrzenie, również w postępowaniu drugoinstancyjnym, stało się bezprzedmiotowe. Dlatego też organ odwoławczy prawidłowo umorzył postępowanie zażaleniowe wobec stwierdzenia, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało wcześniej umorzone. Nie można zaś umorzyć tego postępowania po raz kolejny. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z treścią art. 60 § 1 zd 1 ustawy egzekucyjnej umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, zaś zgodnie z art. 64 c § 6a pkt 1 lit. b ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o których mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie (art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej). Należy także wskazać, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej). Warto również zauważyć, że jak wskazano w powołanym wyroku tutejszego Sądu z dnia 21 listopada 2017 r. na mocy art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne, gdy obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo obowiązek nie istniał, zaś wystąpienie tej przesłanki obliguje organ egzekucyjny do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego. Sąd ten stwierdził, że organ egzekucyjny mimo informacji uzyskanej od zobowiązanego o umorzeniu dochodzonych należności najpierw rozstrzygnął o zgłoszonych zarzutach w sposób dla skarżącego negatywny, a następnie po ściągnięciu i uiszczeniu przez zobowiązanego kosztów postępowania umorzył postępowanie egzekucyjne. W aktach sprawy brak jest informacji o zwrocie zobowiązanemu uiszczonych przez niego kosztów, czy pobranych należności. Sąd stwierdza, że wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego po dniu orzekania w sprawie zarzutów przez organ egzekucyjny i po dniu wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy, orzekający wcześniej w sprawie Sąd nie mógł nakazać umorzenia już umorzonego postępowania egzekucyjnego. Tym niemniej orzeczenie to jako prawomocne wiąże organy egzekucyjne w tej sprawie, co oznacza, że może ono stanowić podstawę zastosowania art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, skoro Sąd w wyroku tym stwierdził, że postępowanie egzekucyjne toczyło się jeszcze przez półtora roku od dnia powzięcia przez organ egzekucyjny wiadomości o braku istnienia obowiązku zapłaty wskutek umorzenia należności. Organ egzekucyjny powinien również rozważyć konieczność zastosowania art. 60 § 1 ustawy egzekucyjnej. Z uwagi na zakres przedmiotu rozstrzygnięcia Sąd nie był władny oceniać zachowania organu egzekucyjnego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 ustawy egzekucyjnej jednakże z okoliczności sprawy wynika, że wyegzekwowanie i brak zwrotu uiszczonych przez zobowiązanego kwot pozostaje w sprzeczności z elementarnymi zasadami prowadzenia postępowania i uwzględnienia słusznego interesu strony (zobowiązanego). Skoro w niniejszej sprawie, formalnie, zaskarżone postanowienie w istocie odpowiadało prawu i nie naruszało przepisu art. 153 ustawy p.p.s.a. Sąd na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił. Z uwagi na wynik sprawy Sąd nie orzekał o kosztach niniejszego postępowania. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że nie ma kompetencji do nakazania zwrotu niesłusznie wyegzekwowanych należności, kosztów czy też wartości przesyłki poleconej skarżącego albo zasądzonych w wyroku z dnia 21 listopada 2017 r. na rzecz skarżącego kosztów. Informuje jedynie, że istnieje prawna możliwość dochodzenia od organu odwoławczego kosztów postępowania, określonych w wyroku Sądu, w trybie do tego przewidzianym przepisami kodeksu postępowania cywilnego (np. art. 1060 § 1 i art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.). mr