III SA/Wa 2535/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski, sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi T. S.A. w likwidacji z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z [...] maja 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy wydane wobec T. S.A. w likwidacji w W. postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] lutego 2017 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie. Jak wynika z akt sprawy Skarżąca pismem z 15 września 2016 r., sprecyzowanym pismem z 5 października 2016 r. wniosła o wznowienie postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie wskazanych w piśmie tytułów wykonawczych oraz wszystkich postępowań, w których wydano wobec Skarżącej postanowienia o zaliczeniu dokonanych wpłat/wyegzekwowanych należności. Na poparcie swojego wniosku przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14). Organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Wskazał, że prowadzone wobec Skarżącej postępowania egzekucyjne zostały zakończone wyegzekwowaniem kwoty kosztów egzekucyjnych. Zaznaczył przy tym, że w dniu złożenia wniosku o ich wznowienie, nie było wydanego rozstrzygnięcia w zakresie kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64c § 1 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) - zwanej dalej: "u.p.e.a.". Tym samym uznał, że wskazana przez Skarżącą podstawa prawna wniosku o wznowienie postępowań, tj. art. 145a ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) - zwanej dalej: "K.p.a." nie ma zastosowania. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Skarżąca złożyła zażalenie. Wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor zauważył, iż z akt sprawy nie wynika aby w niniejszej sprawie były wydane postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Powyższe oznacza, że brak jest rozstrzygnięcia (aktu administracyjnego) uprawniającego do wznowienia postępowań w tej sprawie. Tym samym brak jest przedmiotu sprawy, tzn. postanowień, w zakresie których należałoby wznowić postępowania, a następnie dokonać oceny czy i w jakim zakresie wskazany przez Skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma zastosowanie do oceny prawidłowości wydanych przez organ egzekucyjny postanowień dotyczących kosztów egzekucyjnych. W skardze na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła o uchylenie postanowień obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniu temu zarzuciła naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, które zawierało w swoim uzasadnieniu niezrozumiałe i wzajemnie wykluczające się argumenty i twierdzenia dotyczące braku możliwości wznowienia postępowań egzekucyjnych, - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 124 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonego postanowienia, - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144, art. 145a § 1, art. 149 § 3 K.p.a. w zw. z art. 18 § 1 u.p.e.a. i art. 190 ust. 4 Konstytucji przez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji pomimo dokonania przez niego nieuprawnionej odmowy wznowienia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych, pomimo wystąpienia w sprawie przesłanek pozytywnych umożliwiających wznowienie postępowań, względnie umożliwiających zastosowanie "innych środków", o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji - z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., w którym uznał on przepisy stanowiące podstawę do wyegzekwowania od Skarżącej należności tytułem kosztów egzekucyjnych (tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.) - za niekonstytucyjne, - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144, art. 145a § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 § 1 u.p.e.a. i art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, którym odmówiono wznowienia i odmówiono umorzenia postępowań egzekucyjnych, pomimo tego, iż organ I instancji był zobowiązany do uwzględnienia wniosku o wznowienie postępowań egzekucyjnych, a następnie ich umorzenia na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga nie jest zasadna. W sprawie jest niesporne, że na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych szczegółowo w zaskarżonym postanowieniu prowadzone były przeciwko Skarżącej postępowania egzekucyjne, które zakończyły się wyegzekwowaniem dochodzonych kwot, w tym kosztów egzekucyjnych. W odniesieniu do tych właśnie kosztów egzekucyjnych Skarżąca wniosła o wznowienie wspomnianych postępowań powołując się na treść art. 145a K.p.a. i wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., w którym Trybunał uznał za niezgodne ze wskazanymi w wyroku przepisami Konstytucji przepisy dotyczące wysokości kosztów egzekucyjnych, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Spór dotyczy tego, czy w niniejszej sprawie możliwe było – jak twierdzi Skarżąca - wznowienie postępowania egzekucyjnego, czy też – jak twierdzą organy – brak było przedmiotu postępowania, co uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. W sporze tym należało przyznać rację organom. W ocenie Sądu w sprawie brak było podstaw do prowadzenia postępowania wznowieniowego i wydania w związku z tym na podstawie art. 149 § 1 K.p.a. postanowienia o wznowieniu postępowania. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl natomiast art. 17 § 1 u.p.e.a. o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Do tego rodzaju postanowień (a do takich niewątpliwie zalicza się postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych – art. 64c § 7 u.p.e.a.) stosuje się odpowiednio przepisy art. 145-152 oraz art. 156-159 K.p.a., z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. Stanowi o tym art. 126 K.p.a. Z powyższego wynika zatem, że do wskazanej wyżej kategorii postanowień stosuje się także przepisy regulujące instytucję wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności. Zgodnie z art. 145 § 1 K.p.a. postępowanie wznawia się w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Z kolei art. 145a § 1 K.p.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W takiej sytuacji skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, co wynika z art. 145a § 2 K.p.a. Przepis art. 145a K.p.a. stanowi dodatkową w stosunku do art. 145 K.p.a. podstawę wznowienia postępowania administracyjnego i poprzez art. 18 u.p.e.a. również postępowania egzekucyjnego, z zastrzeżeniem, o którym była mowa wcześniej, że wznowienie może dotyczyć postanowień, od których służy zażalenie i postanowień wydanych w trybie art. 134 K.p.a., czyli postanowień ostatecznych. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową dającą możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją, jeżeli postępowanie, w którym została ona wydana, było dotknięte którąś z wad wymienionych w art. 145 § 1 i art. 145a K.p.a. Istotą postępowania wznowieniowego jest zatem zbadanie i ocena, czy postępowanie zakończone decyzją ostateczną nie było dotknięte taką wadą oraz ewentualna weryfikacja takiej decyzji. W rezultacie zgodzić się należy z Dyrektorem, iż wznowienie nie będzie dotyczyć postępowań, które nie kończą się wydaniem aktu administracyjnego. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że postępowania egzekucyjne, których wznowienia Skarżąca się domagała zakończyły się wyegzekwowaniem dochodzonych kwot, w tym kosztów egzekucyjnych. Jak zauważył organ I instancji Skarżąca była informowana o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych i miała możliwość wnioskowania o wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny wydawał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążały wierzyciela. Nie budzi wątpliwości, że Skarżąca nie wystąpiła z takim wnioskiem i w efekcie w sprawie nie zostało wydane żadne (a tym bardziej ostateczne) postanowienie dotyczące wysokości owych kosztów. Rację ma zatem Dyrektor, iż brak jest rozstrzygnięcia (aktu administracyjnego) uprawniającego do wznowienia postępowań w tej sprawie. Tym samym brak jest przedmiotu sprawy, tzn. postanowień, w zakresie których należałoby wznowić postępowania, a następnie dokonać oceny czy i w jakim zakresie wskazany przez Skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma zastosowanie do oceny prawidłowości wydanych przez organ egzekucyjny postanowień dotyczących kosztów egzekucyjnych. Z tej przyczyny powołany przez Skarżącą art. 145a K.p.a. jako podstawa prawna wniosku o wznowienie nie mógł mieć zastosowania. Wznowienie postępowania na tej podstawie w sposób jednoznaczny powiązane bowiem zostało z istnieniem ostatecznego postanowienia. Wbrew zarzutom skargi podstawy takiej nie można również wywieść z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Przepis ten stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten stwarza możliwość zastosowania "innych środków" w sytuacji, gdy została stwierdzona niekonstytucyjność przepisu, a nie mamy do czynienia z postanowieniem czy też decyzją tylko z czynnością administracyjną. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Przepisy u.p.e.a. przewidują bowiem – o czym była już mowa wcześniej - możliwość weryfikacji pobranych kosztów egzekucyjnych w formie zaskarżalnego postanowienia. Podstawę prawną do wydania takiego postanowienia stanowi art. 64c § 7 u.p.e.a. Wobec powyższego za błędne uznać należy stanowisko Skarżącej jakoby w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy podstawą prawną do wznowienia postępowania miał być art. 190 ust. 4 Konstytucji. Reasumując stwierdzić należy, że organy trafnie uznały, iż wznowienie postępowania nie jest możliwe z przyczyn przedmiotowych, czyli "z innych przyczyn", czemu dały wyraz w postanowieniu o odmowie jego wszczęcia. Z tych wszystkich względów chybione okazały się postawione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Sąd nie podzielił także rozumowania Skarżącej, iż skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest taki, że obowiązują jedynie stawki minimalne i tylko one mogą być stosowane. W kwestii tej wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. (II FSK 2206/17). Wyrażone w nim stanowisko Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela. Z tego względu za zasadne uznał przytoczenie motywów, zawartych w uzasadnieniu powyższego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył mianowicie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten – w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją – nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet – musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Z zaleceń tych zaś jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. Trybunał wyraźnie zakwestionował bowiem tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie ją dopuścił), a w konsekwencji – nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych. W efekcie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału. Powyższe będzie podlegało oczywiście kontroli sądu w razie zaskarżenia takiego postanowienia organu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) oddalił skargę jako niezasadną.