II FZ 356/18

Dnia 22 czerwca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia U. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3695/16 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi U. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 26 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2017 r. o sygn. III SA/Wa 3695/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi U. R. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IS) z dnia 26 września 2016 r. o nr [...] w przedmiocie podatku od spadku i darowizn odmówił wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. S. (dalej: sędzia WSA) od orzekania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 18, art. 19 oraz art. 22 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne – podobnie, jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych – na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podał, że skarżący w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi zawarł wniosek o wyłączenie od udziału w sprawie ww. sędziego WSA w Warszawie stwierdzając, iż sędzia ten nie gwarantuje minimalnego obiektywizmu. Podkreślił, że przytoczona argumentacja nie znajduje oparcia ani w orzecznictwie, ani w doktrynie, na dowód czego przytoczył jedną z ostatnich uchwał Sądu Najwyższego. Sędzia WSA, którego dotyczył wniosek, w złożonym oświadczeniu podał, że po jego stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 p.p.s.a. wyłączające od rozpoznania sprawy. Nie istnieją nadto inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. 3.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Warszawie podał przesłanki wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 18 i 19 p.p.s.a. W ocenie WSA w Warszawie, kierowane pod adresem sędziego WSA zarzuty są wyłącznie przejawem subiektywnych odczuć skarżącego. Zdaniem WSA w Warszawie, samo przeświadczenie skarżącego, że sędzia WSA "nie gwarantuje nawet minimalnego obiektywizmu" nie stanowi przesłanki jego wyłączenia. 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 4.1. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Warszawie. W uzasadnieniu zawarł wniosek o wyłączenie kolejnych sędziów WSA w Warszawie. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie odpowiada prawu. Stwierdzono w nim prawidłowo, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające wyłączenie wymienionego we wniosku sędziego WSA w Warszawie od orzekania w sprawie ze skargi skarżącego. 5.2. Podkreślenia wymaga, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno na wniosek, jak i z mocy prawa jest gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą. Sedno przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do wyeliminowania przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Z kolei przepis art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. 5.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Warszawie trafnie uznał, że w rozpatrywanej sprawie w stosunku do sędziego WSA brak jest podstaw do wyłączenia z mocy ustawy. Również podniesione przez skarżącego argumenty mające przemawiać za wyłączeniem sędziego od orzekania w jego sprawie, nie uzasadniają wyłączenia z mocy art. 19 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że wyłączenie na podstawie tego przepisu powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., II OZ 40/15). Należy stwierdzić, że skarżący nie podał okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość oświadczenia sędziego WSA, co uzasadniało negatywne rozpatrzenie wniosku o jego wyłączenie od orzekania w rozpatrywanej sprawie. Nie wykazał również, aby pomiędzy nim a sędzią, o wyłączenie którego wnosi, istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość jego bezstronność przy orzekaniu. Nie podał żadnych konkretnych okoliczności, które wskazywałyby na istnienie przynajmniej jednej z przesłanek wyłączenia sędziego. Stąd, stwierdzenie przez WSA w Warszawie, że wniosek o wyłączenie sędziego jest niezasadny, jest prawidłowe. 5.4. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.