II FSK 1204/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędziowie: Sędzia NSA Beata Cieloch (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Alicja Polańska, po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2019 r. skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 599/18 w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych: 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Z. B. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I. Zaskarżonym wyrokiem z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 599/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z.B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 22 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy rozliczeniowe od lipca 2012 r. do stycznia 2014 r. Treść uzasadnienia tego wyroku dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA 9orzeczenia.nsa.gov.pl). II. W skardze kasacyjnej Skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa procesowego, co w rezultacie miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 122 oraz art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: O.p.) przez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz w zw. z art. 191 O.p. przez dowolną ocenę materiału dowodowego, zwłaszcza nieuwzględnienie przy rozstrzygnięciu sprawozdań finansowych spółki, z których wynika, że na dzień 31 grudnia 2013 r. wartość pasywów nie przekroczyła wartości aktywów Spółki, a w trzech pierwszych kwartałach 2013 r. Spółka przynosiła wysokie zyski, a w konsekwencji zgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło w czasie właściwym, a w rezultacie niesłusznie oddalenie skargi; 2) art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 180 § 1 O.p. przez brak przeprowadzenia dowodu (zawnioskowanego przez Skarżącego) z opinii biegłego rewidenta na okoliczność zgłoszenia przez członków zarządu wniosku o zgłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie, a w konsekwencji niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a w rezultacie niesłuszne oddalenie skargi. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędne niezastosowanie: 3) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. przez nieprawidłowe przyjęcie, że Skarżący działający jako członek zarządu spółki nie złożył w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, podczas gdy Skarżący wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono taki wniosek; 4) art. 11 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.; dalej: p.u.n.) przez błędne przyjęcie, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie został zgłoszony we właściwym czasie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. III. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: IV. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. IV.1. W niniejszej sprawie do Sądu pierwszej instancji została zaskarżona decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie odpowiedzialności Skarżącego jako członka zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy rozliczeniowe od lipca 2012 r. do stycznia 2014 r. Tożsame decyzje zostały wydane na rzecz pozostałych, odpowiadających solidarnie, członków zarządu spółki. Wyrokami z 2 lipca 2019 r., II FSK 787/19 oraz z 15 listopada 2019 r., II FSK 1183/19 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne pozostałych członków zarządu spółki od wyroków WSA oddalających ich skargi na te decyzje. Stan faktyczny i prawny w tych sprawach jest taki sam, tożsame są też zarzuty kasacyjne. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego II FSK 787/19 i II FSK 1183/19, dlatego skorzystał z przedstawionej tam argumentacji. IV.2. Zważywszy, że zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej dotyczą zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, najpierw rozważyć należało kwestie związane z ostatnim z tych zakresów. Podzielić trzeba bowiem pogląd w zasadzie powszechnie wyrażany zarówno w literaturze, jak i orzecznictwie, w myśl którego dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji tego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 433 i wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2005 r., FSK 618/04 oraz z 25 kwietnia 2008 r., II FSK 397/07; CBOSA). Zarzuty naruszenia przepisów postępowania koncentrują się wokół nieprawidłowości w postępowaniu wyjaśniającym dotyczącym nieuwzględnienia sprawozdań finansowych Spółki na dzień 31 grudnia 2013 r., z których wynika, że wartość pasywów nie przekroczyła wartości aktywów i w trzech kwartałach przynosiła zyski, co oznacza, zdaniem autora skargi kasacyjnej, że wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony we właściwym czasie. Z kolei zarzut naruszenia art. 180 O.p. został uzasadniony brakiem przeprowadzenia na tę okoliczność dowodu z opinii biegłego rewidenta i nieuwzględnienia sytuacji panującej w Europie spowodowanej kryzysem gospodarczym. Mając na uwadze argumentację skargi kasacyjnej trzeba podkreślić, że organy podatkowe uznały, co zostało słusznie zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, że przyczyną wystąpienia niewypłacalności Spółki było niewykonywanie przez nią wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a więc występowała przesłanka z art. 11 ust. 1 w zw. z art. 10 p.u.n. Spółka nie uiszczała bowiem należnych wpłat na PFRON począwszy od rozliczenia za lipiec 2012 r. Stan ten utrzymywał się w kolejnych miesiącach 2012 r. (sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień), przez wszystkie miesiące 2013 r. oraz styczeń 2014 r. W odniesieniu do wpłat za okresy sierpień 2013 r. – styczeń 2014 r. Spółka zaniechała nawet składania wymaganych prawem deklaracji DEK-I-0 (zostały one złożone dopiero pod koniec maja 2014 r. przez syndyka masy upadłościowej Spółki). Ponadto, jak wynika z akt sprawy, chociażby z bilansu Spółki za 2013 r., zaległa ona również ze składkami ZUS na koniec 2013 r. na kwotę ponad 80.000 zł. Okoliczność nieregulowania przez Spółkę w terminie wymagalnych zobowiązań pieniężnych została w toku postępowania ustalona i nie została skutecznie zakwestionowana. Organ podatkowy nie miał obowiązku dokonywać ustaleń w zakresie faktycznych aktywów i pasywów Spółki, w tym np. powoływać biegłego, gdyż nie brał pod uwagę podstawy zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 10 p.u.n. Zatem okoliczność faktyczna, czy zobowiązania Spółki przekraczały wartość jej majątku była nieistotna w niniejszej sprawie. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 października 2016 r., II FSK 2557/14, gdy przyczyną niewypłacalności jest zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1 p.u.n.), istotnym elementem ustaleń w sprawie "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest stan regulowania takich zobowiązań, a nie analiza stanu majątkowego spółki. Dlatego też kontrola sądowa zaskarżonej decyzji w zakresie przeprowadzonego przez organ podatkowy postępowania wyjaśniającego była prawidłowa. Stąd też zarzuty wywiedzione w oparciu o podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. są chybione. IV.3. Ponieważ w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano i nie podważono skutecznie stanu faktycznego ustalonego przez organ podatkowy i zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji, ocena zarzutów naruszenia prawa materialnego musi być dokonana przez pryzmat przyjętych ustaleń faktycznych. W tym kontekście zaś zarzuty naruszenia prawa materialnego, podniesione w rozpoznanej skardze kasacyjnej są bezzasadne. Spółka złożyła deklaracje DEK-I-0 dotyczące zobowiązań za okresy lipiec 2012 r. – lipiec 2013 r., lecz żadna kwota zobowiązań wynikająca z tych deklaracji nie została uiszczona; deklaracje DEK-I-0 za okresy sierpień 2013 r. – styczeń 2014 r. zostały złożone przez syndyka masy upadłościowej Spółki pod koniec maja 2014 r., ale także i w odniesieniu do tych okresów rozliczeniowych nie doszło do uregulowania zobowiązań; w okresie kiedy powstały zaległości Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki (funkcję sprawował w okresie od 31 stycznia 2011 r. do 18 października 2016 r.); zaistniał stan bezskuteczności egzekucji, ponieważ mimo spieniężenia przez syndyka upadłości całego majątku Spółki, PFRON nie uzyskał przypadającej mu wierzytelności. Spółka zamknęła rok obrotowy 2011 z zyskiem wynoszącym 45.063,71 zł, rok 2012 ze stratą 371.625,09 zł; z uwagi na dużą liczbę zamówień Spółka była przekonana o pozytywnych prognozach co do przyszłej sytuacji finansowej, co potwierdzały dochody netto ze sprzedaży w trzech kwartałach 2013 r. (I kwartał – 1.639.478,89 zł, II kwartał – 2.736.201,50 zł, III kwartał – 2.374.758,96 zł, IV kwartał – 323.394,83 zł); strata za rok 2013 w kwocie 1.566.571,79 zł była skutkiem kryzysu gospodarczego panującego w tym czasie w Europie. IV.4. Zgodnie z art. 116 § 1 O.p., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W myśl art. 116 § 2 O.p., odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. W świetle poczynionych przez organ ustaleń nie budzi wątpliwości, że już w 2012 r., gdy Skarżący pełnił obowiązki członka zarządu Spółki, wystąpiły przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki i jak już powiedziano, ustaleń tych Skarżący nie podważył. Zatem słusznie organy podatkowe i Sąd pierwszej instancji uznały, że złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki 1 kwietnia 2014 r. było spóźnione i nie mogło doprowadzić do uwolnienia Skarżącego od odpowiedzialności za zaległości Spółki. Spełnione zostały także pozostałe przesłanki do przyjęcia odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe Spółki, ponieważ egzekucja z majątku Spółki okazała się niewątpliwie bezskuteczna. Skarżący nie wykazał, aby wystąpiły przesłanki uwalniające go od tej odpowiedzialności. IV.5. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 p.p.s.a. orzekł jak sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 209, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.