I OSK 1297/19
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2020-04-30
Skład orzekający: Małgorzata Borowiec, Jolanta Rudnicka, Agnieszka Miernik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o opróżnieniu lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji Policji, wydana na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, może być kwestionowana z uwagi na sytuację życiową i materialną osoby zajmującej lokal bez tytułu prawnego?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że decyzja o opróżnieniu lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji Policji, wydana na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, jest decyzją związaną. Oznacza to, że organ nie ma luzu decyzyjnego i nie musi uwzględniać interesu społecznego ani słusznego interesu obywatela, gdy osoba zajmuje lokal bez tytułu prawnego. Status prawny lokali policyjnych jest uregulowany odrębnie i nie podlegają im przepisy Kodeksu cywilnego ani ustawy o ochronie praw lokatorów, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Obowiązek zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych spoczywa na gminach, a nie na Policji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Komendanta Głównego Policji nakazującej B. Z. opróżnienie i przekazanie w stanie wolnym lokalu mieszkalnego, który zajmowała bez tytułu prawnego. Lokal ten był pierwotnie przydzielony R. D. jako mieszkanie służbowe. Po śmierci R. D. i jego żony J. D., B. Z. pozostała w lokalu, jednak jej powództwo o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu zostało prawomocnie oddalone. Organy administracji oraz WSA uznały, że B. Z. nie posiada tytułu prawnego do lokalu, a przepisy ustawy o Policji wyłączają zastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego i ustawy o ochronie praw lokatorów. B. Z. wniosła skargę kasacyjną, podnosząc m.in. naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego oraz swojej trudnej sytuacji życiowej.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 862/18 w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie opróżnienia i przekazania w stanie wolnym lokalu mieszkalnego oddala skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 stycznia 2019r., sygn. akt II SA/Wa 862/18, oddalił skargę B. Z. na decyzję Komendanta Głównego Policji z [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia i przekazania w stanie wolnym lokalu mieszkalnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Komendant Stołeczny Policji, na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3 i art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017 r., poz. 2067) oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 18 maja 2005 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału, opróżniania i norm zaludnienia lokali mieszkalnych oraz przydziału i opróżniania kwater tymczasowych przeznaczonych dla policjantów (Dz. U 2013 r., poz. 1170 z późn. zm.), decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nakazał B. Z. opróżnienie i przekazanie w stanie wolnym lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w Warszawie.
Organ podał, że na podstawie przydziału z dnia [...] czerwca 1974 r., lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w Warszawie otrzymał R. D. do wspólnego zamieszkania z żoną J. D. i pasierbicą B. K. obecnie Z. Natomiast z akt sprawy wynika, iż we wskazanym lokalu mieszkalnym pozostającym w dyspozycji Komendanta Stołecznego Policji zamieszkuje wyłącznie B. Z. Podano, że wyrokiem z dnia 28 września 2016 r, sygn. akt V Ca 3969/15, Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy zmienił wyrok Sądu I instancji w ten sposób, że oddalił powództwo B. Z. o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu przedmiotowego lokalu mieszkalnego.
Wobec tego, Komendant Stołeczny Policji z urzędu wszczął postępowanie i orzekł, jak we wskazanej powyżej decyzji.
Od powyższego orzeczenia B. Z. złożyła odwołanie wskazując, iż decyzja ta skutkuje eksmisją strony "na bruk".
Komendant Główny Policji decyzją z [...] marca 2018 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, iż w świetle art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego wydaje się także w przypadku zajmowania bez tytułu prawnego lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 90, przez policjanta lub członków jego rodziny albo inne osoby. Natomiast art. 90 ustawy o Policji stanowi, że na lokale mieszkalne dla policjantów przeznacza się lokale będące w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów.
Organ podał, że z akt sprawy wynika, iż lokal mieszkalny położony w Warszawie przy ul. [...] m [...] stanowi własność m.st Warszawy i pozostaje w dyspozycji Komendanta Stołecznego Policji. Status przedmiotowego lokalu, a więc lokalu pozostającego w dyspozycji Policji przesądza o tym, że do lokalu takiego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego, w tym art. 691 § 1 K.c. Skoro bowiem prawo do takich lokali, w tym możliwość uzyskania do nich tytułu prawnego przez członka rodziny zmarłego policjanta, podlega szczególnej regulacji, tj. przepisów ustawy o Policji i ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, (...), to regulacje zawarte w Kodeksie cywilnym zostają w tej materii wyłączone.
Organ II instancji podkreślił, że lokale, o których mowa w art. 90 ustawy o Policji służą realizacji prawa policjanta w służbie stałej do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni on służbę lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych, jak stanowi art. 88 ust. 1 ustawy o Policji. Natomiast art. 89 ustawy o Policji wymienia członków rodziny policjanta, których uwzględnia się przy przydziale lokalu mieszkalnego, pozostających z policjantem we wspólnym gospodarstwie domowym. Zatem tytuł prawny do lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji o przydziale może otrzymać tylko i wyłącznie funkcjonariusz Policji. Osoby wymienione w art. 89 ustawy o Policji, które uwzględnia się przy przydziale lokalu mieszkalnego policjantowi, nie posiadają samodzielnego tytułu prawnego do lokalu, ich uprawnienie do zamieszkiwania w lokalu wywodzi się z tytułu prawnego jaki posiada policjant. Tak więc, prawo do lokalu mieszkalnego uzyskuje wyłącznie policjant, natomiast członkowie jego rodziny własnego prawa nie uzyskują.
Organ podkreślił przy tym, że wyjątkowo tytuł prawny do lokalu mieszkalnego może uzyskać członek rodziny zmarłego funkcjonariusza, emeryta lub rencisty. Możliwość taką przewiduje art. 29 ust. 1 ustawy emerytalnej. Organ zaznaczył, że powołany przepis przewiduje zatem możliwość uzyskania tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego przez członków rodziny, ale tylko i wyłącznie wówczas, gdy byliby uprawnieni do renty rodzinnej po funkcjonariuszu, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury lub renty policyjnej, albo już był emerytem lub rencistą policyjnym. A zatem tytuł prawny do lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji organów Policji, po śmierci emeryta policyjnego może otrzymać tylko taki członek rodziny, który byłby uprawniony do renty rodzinnej po zmarłym.
Organ II instancji podkreślił, że konsekwencją zajmowania lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji organów Policji przez osobę, która nie posiada tytułu prawnego do tego lokalu jest wydanie decyzji o opróżnieniu lokalu, a podstawą prawną takiej decyzji jest art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, który przewiduje wydanie decyzji związanej i przy takiej decyzji nie ma podstaw do stosowania zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, ze względu na jednoznaczne zdeterminowanie treści decyzji wolą ustawodawcy.
Komendant Główny Policji podkreślił, że w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżąca nie należy do kategorii osób określonych w powyżej przytoczonym przepisie, a tym samym nie może uzyskać tytułu prawnego do spornego lokalu mieszkalnego. Tytułu tego nie może również uzyskać na podstawie art. 691 K.c., gdyż nie ma on zastosowania w sprawach dotyczących mieszkań, o których mowa w art. 90 ustawy o Policji.
Na w/w decyzję Komendanta Głównego Policji z [...] marca 2018 r. B. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Skarżąca podniosła, że w dniu 6 grudnia 2017 r. otrzymała informację z Urzędu m.st. Warszawy Urząd Dzielnicy [...], Wydziału Zasobów Lokalowych dla Dzielnicy [...], iż Zarząd Dzielnicy [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r. zakwalifikował i umieścił skarżącą na liście przyspieszonej osób oczekujących na najem lokalu mieszkalnego. Po każdym piśmie otrzymanym z Komendy Stołecznej Policji skarżąca składała wniosek o przyspieszenie przydziału lokalu do Urzędu Dzielnicy [...].
Skarżąca wskazała, iż ma 62 lata. Nie ma bliskiej rodziny, do której mogłaby się wyprowadzić z przedmiotowego lokalu oraz nie stać jej na najem lokalu na wolnym rynku. Podała, że zdaje sobie sprawę, iż nie posiada prawa do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w Warszawie, lecz cały czas stara się wytłumaczyć zarówno w Komendzie Stołecznej Policji, jak i w Komendzie Głównej Policji, iż opuści przedmiotowy lokal, lecz prosi o wstrzymanie wykonania decyzji do czasu otrzymania lokalu z Urzędu Dzielnicy [...], aby nie miała eksmisji na tzw. bruk.
W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie oraz w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 862/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego wydaje się także w przypadku zajmowania lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 90 ust. 1, przez policjanta lub członków jego rodziny albo inne osoby – bez tytułu prawnego. Dalej Sąd podał, że w świetle art. 88 ust. 1 powołanej ustawy, prawo do lokalu mieszkalnego, pozostającego w dyspozycji organów Policji przysługuje policjantowi w służbie stałej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych, a w świetle art. 89 ustawy członkami rodziny policjanta, których uwzględnia się przy przydziale lokalu mieszkalnego, są pozostający z policjantem we wspólnym gospodarstwie domowym: 1) małżonek, 2) dzieci (własne lub małżonka, przysposobione lub przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej) pozostające na jego utrzymaniu, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 25 lat życia, 3) rodzice policjanta i jego małżonka będący na jego wyłącznym utrzymaniu lub jeżeli ze względu na wiek albo inwalidztwo, albo inne okoliczności są niezdolni do wykonywania zatrudnienia; za rodziców uważa się również ojczyma i macochę oraz osoby przysposabiające.
Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż lokal nr [...] przy ul. [...] w W. pozostaje w dyspozycji organów Policji. Przedmiotowy lokal został decyzją przydziałową Komendy Stołecznej Milicji Obywatelskiej w Warszawie z [...] czerwca 1974 r. nr [...] przyznany funkcjonariuszowi R. D. jako kwatera stała – mieszkanie służbowe. Do zamieszkania w przedmiotowym lokalu uprawnieni byli: żona – J. D. i pasierbica – B. K. Obecnie w przedmiotowym lokalu zamieszkuje skarżąca bez tytułu prawnego, co też nie jest przez nią kwestionowane. Zgodnie z powołanym na wstępie prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 września 2016 r. sygn. akt V Ca 3969/15, skarżąca nie jest uprawniona do wstąpienia w stosunek najmu spornego lokalu mieszkalnego.
Sąd I instancji podkreślił, że na podstawie ustawy o Policji tytuł prawny do lokalu mieszkalnego może otrzymać tylko i wyłącznie funkcjonariusz Policji. Natomiast osoby wymienione w art. 89 ustawy o Policji, które uwzględnia się przy przydziale lokalu mieszkalnego policjantowi, nie posiadają samodzielnego tytułu prawnego do lokalu, ich uprawnienie do zamieszkiwania w lokalu wywodzi się z tytułu prawnego jaki posiada policjant. Z kolei na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...), tytuł prawny do lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji organów Policji zachowują lub mogą taki tytuł uzyskać emeryci i renciści policyjni. Ten sam przepis art. 29 powołanej wyżej ustawy przewiduje możliwość uzyskania tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego przez członków rodziny, ale tylko i wyłącznie w takim przypadku, gdy byliby uprawnieni do renty rodzinnej po funkcjonariuszu, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury lub renty policyjnej, albo już był emerytem lub rencistą policyjnym. Wobec tego Sąd podkreślił, że tytuł prawny do lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji organów Policji, po śmierci emeryta policyjnego może otrzymać tylko taki członek rodziny, który byłby uprawniony do renty rodzinnej po zmarłym.
Sąd zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie nie jest okolicznością sporną, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Natomiast konsekwencją zajmowania lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji organów Policji przez osobę, która nie posiada tytułu prawnego do tego lokalu jest wydanie decyzji o opróżnieniu lokalu, a podstawą prawną takiej decyzji jest art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, który przewiduje wydanie decyzji związanej. Przy takiej zaś decyzji nie ma podstaw do stosowania zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, ze względu na jednoznaczne zdeterminowanie treści decyzji wolą ustawodawcy. Sąd podkreślił, że dlatego też okoliczności, na które skarżąca się powołała w skardze nie stanowiły podstawy do odstąpienia od wydania decyzji o opróżnieniu lokalu mieszkalnego zajmowanego bez tytułu prawnego.
Co zaś się tyczy argumentacji skargi mówiącej o "eksmisji na bruk", to Sąd I instancji wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt SK 29/16 orzekł, że art. 90 w związku z art. 95 ust. 3 pkt 3 w związku z art. 95 ust. 4 w związku z art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017 r., poz. 2067), w związku z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1610 oraz z 2017 r. poz. 1442 i 1529) są zgodne z art. 30, art. 71 ust. 1 oraz art. 75 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał stwierdził m.in., że osoba bez tytułu prawnego do policyjnego lokalu mieszkalnego powinna zostać wykwaterowana na podstawie wydanej decyzji administracyjnej, po to, by opuszczony przez nią lokal mógł zostać przeznaczony do wykorzystania zgodnie z celem określonym przepisami ustawy o Policji. Zapewnienie ochrony przed opróżnieniem lokalu osobom zajmującym go bez tytułu prawnego nie powinno wypaczać celu, jakiemu służą te lokale. Przewidziana w art. 95 ustawy o Policji decyzja o opróżnieniu lokalu – sama przez się – nie prowadzi jeszcze do wykwaterowania donikąd osób znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej, bez zapewnienia absolutnego minimum w postaci przyznania tymczasowego dachu nad głową. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone przepisy ustawy o Policji są zgodne z Konstytucją, a konieczna z punktu widzenia standardu konstytucyjnego regulacja ochronna powinna znaleźć się w akcie regulującym prowadzenie egzekucji w administracji. Ustawa o Policji nie jest aktem właściwym do normowania trybu eksmisji z mieszkań służbowych zajmowanych przez osoby nieuprawnione.
Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego stanowiącego podstawę jej wydania oraz nie narusza przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć wpływ na końcowy wynik sprawy, to skarga nie mogła osiągnąć zamierzonego skutku.
Od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w podwójnej wysokości z uwagi na to, iż skarżąca w żadnym zakresie, zarówno w części jak i w całości, tych kosztów nie pokryła, jak również z uwagi na nakład pracy pełnomocnika skarżącej. Zrzeczono się rozprawy oraz wniesiono o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonych decyzji z [...] marca 2018 r. nr [...] Komendanta Głównego Policji oraz z [...] stycznia 2018 r. nr [...] Komendanta Stołecznego Policji, z powodu niebezpieczeństwa wyrządzenia skarżącej znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:
a) art. 95 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 90 ustawy z dnia 6 lutego 1990 r. o Policji, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w W. jest niezbędny Policji (Komendantowi Stołecznemu Policji), w sytuacji, gdy lokal ten pozostawał w dyspozycji skarżącej od roku 1974 r., zaś decyzja nakazująca opróżnienie lokalu została wydana dopiero w roku 2018, co świadczy o braku zapotrzebowania na lokal przez Policję, jego niezbędność Policji, a tym samym stanowi rażące naruszenie przez organy administracji art. 7 k.p.a., który nakazuje uwzględnianie w toku załatwiania sprawy słusznego interesu obywatela;
b) art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że organ administracji zasadnie stwierdził, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w Warszawie, podczas gdy taki tytuł posiada, albowiem jest zameldowana w przedmiotowym lokalu od urodzenia, jej rodzice zaś mieli zawartą umowę o najmie lokalu nr [...] przy ul. [...] z dnia [...] czerwca 1974 r., aneksowaną w dniu [...] maja 1993 r.;
c) art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieposzanowanie prawa do mieszkania i nieuwzględnienie tytułu do zajmowania go, wynikającego z zaświadczenia z dnia 8 października 2013 r. w przedmiocie zameldowania skarżącej w przedmiotowym lokalu od urodzenia, co w konsekwencji spowodowało naruszenie prawa do mieszkania i orzeczenie wobec skarżącej opróżnienia lokalu mieszkalnego,
d) art. 75 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do naruszenia dyrektyw prowadzenia polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w tym w szczególności przeciwdziałania bezdomności oraz obowiązkowi szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie dokonania prawidłowej kontroli instancyjnej i w konsekwencji niestwierdzenie podstaw do uchylenia skarżonej decyzji organu II instancji,
b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia do kwestii ustalenia, czy istnieje niezbędna potrzeba zagospodarowania przez Policję przedmiotowego lokalu na jej potrzeby, czy też Policja lokal przekaże do zasobów lokalowych m. st. Warszawy,
c) art. 151 p.p.s.a w zw. z art.7 w zw. art. 77 § 1 oraz 107 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego polegające na pominięciu faktów mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. faktu, iż skarżąca jest zameldowana w przedmiotowym lokalu od urodzenia (zaświadczenie zameldowania pod adresem z 8 października 2013 r., karta 77), jak również, okoliczności, iż została zawarta umowa o najmie lokalu nr [...] przy ul. [...] z [...] czerwca 1974 r. aneksowana [...] maja 1993 r., co w rezultacie doprowadziło do ustalenia, że skarżącej nie przysługuje tytuł prawny do przedmiotowego lokalu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w niniejszej sprawie umowa najmu została zawarta na podstawie przydziału, który nie wskazywał przedziału czasu, w którym D. R. był uprawniony do korzystania z lokalu. Ponadto, decyzja o przydziale stanowiła, iż "do zamieszkania z Obywatelem uprawnieni są niżej wymienieni członkowie jego rodziny: 1. J. D., 2. K. B. - pasierbica (skarżąca)". Wskazano, że w dacie, w której została zawarta umowa najmu lokalu obowiązywała ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe. Ten akt prawny przewidywał zaś, że w przypadku śmierci najemcy, jego małżonek i inni członkowie rodziny mieszkający z nim stale w chwili śmierci wstępują w stosunek najmu (art. 17 ust. 2 Prawa lokalowego). Tak się też stało, gdyż w dniu 7 maja 1993 r. w stosunek najmu lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W. wstąpiła D. J. – matka skarżącej (co zostało formalnie stwierdzone w aneksie z dnia [...] maja 1993 r. do umowy o najmie lokalu). Zdaniem skarżącej brak jest podstaw prawnych, ażeby w/w regulacja nie odniosła skutku również wobec niej.
Skarżąca kasacyjnie wskazała, że decyzja nr [...] z dnia [...] lutego 1993 r. przydzielała mieszkanie funkcyjne matce skarżącej J. D. Podkreślono przy tym, że przedmiotowa decyzja nie określała czasu, w którym matka skarżącej była uprawniona do korzystania z lokalu, również aneks do umowy najmu nie zawierał regulacji w tym zakresie. Wskazano, że ani organy administracji, ani Sąd I instancji nie ustosunkowały się do powyższej kwestii i jej wpływu na uprawnienia skarżącej do przedmiotowego lokalu.
Skarżąca kasacyjnie podniosła ponadto, że zarówno z decyzji nr [...] z dnia 9 stycznia 2018 r., jak i z decyzji Komendanta Głównego Policji nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. nie wynika, aby przedmiotowy lokal mieszkalny był Policji niezbędny do zapewnienia funkcjonariuszowi policji warunków mieszkalnych i po jego opróżnieniu przez skarżącą, zostanie na te cele przeznaczony.
Wskazano, że nie bez znaczenia dla powyższego stanowiska pozostaje okoliczność, iż pismem z 6 listopada 2013 r. (karta 81) Zastępca Komendanta Stołecznego Policji wyraził zgodę, na przekazanie do dyspozycji Urzędu m.st. Warszawy dla Dzielnicy [...] lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w W. celem umożliwienia wykupu przez J. D. Tej okoliczności również nie ocenił Sąd I instancji.
Ponadto skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację materialną i bytową i podała, że opuszczenie przedmiotowego lokalu pozbawi ją dachu nad głową. Podała, że na mocy pisma z [...] października 2013 r. Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy Biuro Administracji i Spraw Obywatelskich Delegatura Dzielnicy [...] zatytułowanego "Zaświadczenie zameldowania pod adresem", określono, iż pobyt skarżącej w przedmiotowym lokalu jest stały od 1 lipca 1974 r. Podkreślono, że pismo to nie określało daty granicznej okresu zameldowania skarżącej w przedmiotowym lokalu.
W ocenie strony skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji nie ocenił w sposób prawidłowy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaniechał oceny okoliczności zameldowania strony skarżącej w lokalu począwszy od urodzenia oraz umowy najmu, która łączyła rodziców skarżącej z organem.
Ja wynika z akt sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 lipca 2019 r., umorzył postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. NSA wskazał, że Sąd I instancji postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2018 r. wstrzymał wykonanie decyzji Komendanta Głównego Policji z dnia [...] marca 2018 r., nr [...]. Wobec tego NSA uznał, że – skoro wyrok Sądu I instancji z dnia 15 stycznia 2019 r. nie jest jeszcze prawomocny – ochrona tymczasowa udzielona przez Sąd I instancji cały czas trwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Należy wskazać, że w sytuacji przytoczenia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, zasadniczo w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby wpłynąć na wynik sprawy, można przejść – w granicach określonych w skardze – do ocen o charakterze prawnomaterialnym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzające się w istocie do zarzutu dokonania błędnych ustaleń faktycznych i prawnych poczynionych przez organ, które nie zostały zauważone przez Sąd I instancji.
Przede wszystkim nie zasługuje za uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z treści w/w przepisu, warunkiem uwzględnienia skargi jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzeże, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując błędy niewłaściwie oceni ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Ponadto Sąd I instancji nie stosował art.145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a zatem nie mógł tego przepisu naruszyć. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił natomiast art.151 p.p.s.a.
Za nietrafny uznać także należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast granice sprawy zakreśla przedmiot zaskarżenia, którym jest konkretny akt kwestionowany w skardze. W niniejszej sprawie Sąd I instancji przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie. Orzekł o oddaleniu skargi, dokonując analizy wszystkich uwarunkowań materialnych i procesowych decyzji o opróżnieniu lokalu mieszkalnego. Następnie odniósł do tych uwarunkowań sprawę indywidualną skarżącej. Podkreślić w tym miejscu należy, że przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. nie stanowi podstawy kwestionowania ustaleń faktycznych. Przepis ten reguluje obowiązki wojewódzkiego sądu administracyjnego związane z rozpoznaniem skargi: rozstrzygnięcie sprawy w pełnym zakresie. Zatem uchybienie temu przepisowi polega na tym, że sąd poprzestał na rozważeniu zarzutów, podczas gdy powinien przeprowadzić kontrolę w pełnym zakresie. Takiego naruszenia nie można w niniejszej sprawie zarzucić Sądowi I instancji. Sąd ten przeprowadził bowiem kontrolę zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie, a także odniósł się do zarzutów skargi.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji właściwie ocenił, że organy nie naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 107 k.p.a. Analiza akt administracyjnych nie pozwala na uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy okazał się niewystarczający i budzący wątpliwości, zaś rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło bez dostatecznego jej wyjaśnienia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zakres postępowania wyjaśniającego jest zdeterminowany przepisami prawa materialnego, które przesądza o zakresie potrzebnych w sprawie ustaleń. To przepisy prawa materialnego określają przedmiot sprawy, a tym samym zakres postępowania i okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia rozpoznania danej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie istotne okoliczności w sprawie zostały wyjaśnione, przy czym nie wskazano zdarzeń, czy okoliczności wymagających przeprowadzenia dodatkowych czynności wyjaśniających. Wydana w sprawie decyzja nie budzi także wątpliwości co do swej treści.
Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślić należy, że za pomocą tego zarzutu nie można podważać ustaleń faktycznych, ani zastosowania, czy wykładni prawa materialnego, co też zdaje się czynić skarga kasacyjna. Powołany przepis generalnie reguluje materię konstrukcji uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego. Wedle jego brzmienia uzasadnienie winno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jest więc przepisem o charakterze formalnym, zaś o jego naruszeniu można mówić wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie obejmuje choćby jednego z ustawowych wyżej wymienionych elementów, a wada ta może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W drodze zarzutu naruszenia w/w przepisu można zatem kwestionować "techniczną kompletność" uzasadnienia, a nie prawidłowość merytoryczną, bowiem temu celowi służą zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego. W orzecznictwie panuje pogląd, że tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie toku myślowego Sądu I instancji, można mówić o skutkującym ewentualnym wzruszeniem orzeczenia uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. W niniejszej sprawie takich okoliczności nie dostrzeżono. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim bowiem stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano i wyjaśniono podstawę prawną rozstrzygnięcia.
Należy w tym miejscu wskazać, że konieczność poczynienia określonych ustaleń faktycznych jest zawsze zdeterminowana treścią normy prawnej znajdującej zastosowanie w danej sprawie. Natomiast w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wskazywano, że problematyka mieszkań dla funkcjonariuszy została objęta odrębną regulacją prawną w przepisach resortowych i w tym zakresie nie mają zastosowania rozwiązania wynikające z innych regulacji prawnych. Przepisy ustawy o Policji w sposób szczególny uregulowały status prawny tych lokali, krąg osób, które są uprawnione do uzyskania tytułu prawnego do takiego lokalu, a także zasady postępowania i opróżniania lokali w przypadku, gdy lokale zajmowane są przez osoby bez tytułu prawnego.
Należy w tym miejscu podkreślić, że lokale, o których mowa w art. 90 ustawy o Policji, służą realizacji prawa policjanta w służbie stałej do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych, jak stanowi art. 88 ust. 1 ustawy o Policji. Natomiast przepis art. 89 tej ustawy wymienia członków rodziny policjanta, których uwzględnia się przy przydziale lokalu mieszkalnego, pozostających z policjantem we wspólnym gospodarstwie domowym. Zatem w drodze decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego to jedynie policjant (dawnej milicjant) uzyskiwał i uzyskuje tytuł prawny do lokalu, natomiast członkowie jego rodziny, wymienieni w decyzji, własnego tytułu prawnego nie uzyskują. Posiadają oni wyłącznie uprawnienie pochodne do tytułu prawnego funkcjonariusza, zamieszkiwania w lokalu. Wyjątkowo samoistny tytuł prawny do lokalu mieszkalnego pozostającego w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych organów, może uzyskać członek rodziny zmarłego funkcjonariusza, emeryta lub rencisty policyjnego. Przewiduje to przepis art. 29 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2018 r., poz. 132 ze zm.), który stanowi w ust. 1, że funkcjonariusze zwolnieni ze służby, uprawnieni do policyjnej emerytury lub renty, mają prawo do lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji odpowiednio ministra właściwego do spraw wewnętrznych (...) w rozmiarze przysługującym im w dniu zwolnienia ze służby. Do mieszkań tych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące lokali mieszkalnych dla funkcjonariuszy. Natomiast ust. 2 stanowi, że prawo do lokalu mieszkalnego, określone w ust. 1, przysługuje również członkom rodzin uprawnionym do renty rodzinnej po funkcjonariuszu, którzy w chwili śmierci spełniali warunki wymagane do uzyskania emerytury lub renty policyjnej, oraz po zmarłych emerytach i rencistach.
A więc na podstawie ustawy o Policji tytuł prawny do lokalu mieszkalnego może otrzymać tylko i włącznie funkcjonariusz Policji. Osoby wymienione w art. 89 ustawy o Policji, które uwzględnia się przy przydziale lokalu mieszkalnego policjantowi, nie posiadają samodzielnego tytułu prawnego do lokalu, ich uprawnienie do zamieszkiwania w lokalu wywodzi się z tytułu prawnego jaki posiada policjant. Tym samym, tytuł prawny do lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji organów Policji, po śmierci emeryta policyjnego może otrzymać tylko taki członek rodziny, który byłby uprawniony do renty rodzinnej po zmarłym.
Z powyższego wynika, że problematyka odnosząca się do mieszkań policjantów, emerytów i rencistów policyjnych została odrębnie uregulowana w przepisach resortowych i w tym zakresie nie mają zastosowania powszechne rozwiązania dotyczące czy to najmu lokali, czy też ochrony praw lokatorów. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1610 ze zm.) stanowi, że do lokali będących w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów (...), przepisy ustawy stosuje się, jeżeli przepisy odrębne dotyczące tych lokali nie stanowią inaczej. Tymi odrębnymi przepisami są w stosunku do policjantów przepisy rozdziału 8 ustawy o Policji, a poprzez art. 29 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (...) oraz ich rodzin, w stosunku do emerytów i rencistów policyjnych oraz ich rodzin.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że konsekwencją zajmowania lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji organów Policji przez osobę, która nie posiada tytułu prawnego do tego lokalu, jest wydanie decyzji o opróżnieniu lokalu, a podstawą prawną takiej decyzji jest przepis art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji.
Należy podkreślić, że pojęcie tytułu prawnego do lokalu, o którym mowa w w/w przepisie, trzeba rozumieć w znaczeniu przepisów ustawy o Policji. Tytułem prawnym do lokalu będzie decyzja o jego przydziale, a nie okoliczność zameldowania w lokalu. Zgodnie bowiem z art. 97 ust. 5 ustawy o Policji przydział i opróżnianie mieszkań oraz załatwianie spraw, o których mowa w art. 91, art. 92, art. 94 i art. 96 ust. 2-4, następuje w formie decyzji administracyjnej. Oznacza to, że kluczowe znaczenie w świetle ustawy o Policji ma decyzja o przydziale lokalu. Jej brak świadczy o tym, że osoba zajmująca lokal nie posiada tytułu prawnego do jego zajmowania w rozumieniu powołanego art. 95 ust. 3 pkt 3. Status lokalu pozostającego w dyspozycji Policji przesądza również o tym, że do lokalu takiego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego, w tym art. 691 § 1 K.c. Skoro bowiem prawo do takich lokali, w tym możliwość uzyskania do nich tytułu prawnego przez członka rodziny zmarłego policjanta, podlega szczególnej regulacji, to regulacje zawarte w Kodeksie cywilnym zostają w tej materii wyłączone.
Należy także wskazać, że regulacje rozdziału 8 ustawy o Policji "Mieszkania funkcjonariuszy Policji" mają służyć zapewnieniu prawa do lokalu mieszkalnego policjantowi i członkom jego rodziny. Nie jest natomiast powinnością tych organów zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych obywatelom niezwiązanym z resortem. To na organach gminy spoczywa obowiązek zabezpieczania tych potrzeb jej mieszkańcom. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, zadaniem organów samorządu terytorialnego jest tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej.
Jak wynika z akt niniejszej sprawy, na podstawie przydziału kwatery stałej z dnia [...] czerwca 1974 r., przedmiotowy lokal mieszkalny uzyskał R. D. do wspólnego zamieszkania z żoną – J. D. oraz pasierbicą B. K. (obecnie Z.). W dniu [...] stycznia 1993 r. R. D. zmarł. Uprawnienia do zamieszkania w przedmiotowym lokalu uzyskała wdowa po zmarłym – J. D. Stanowi o tym decyzja z [...] lutego 1993r. nr [...], w której to decyzji nie uwzględniono innych osób uprawnionych do zamieszkiwania. W dniu [...] lipca 2014 r. J. D. zmarła. W dniu [...] września 2014 r. B. Z. złożyła podanie do Naczelnika Wydziału Administracyjno – Gospodarczego Komendy Stołecznej Policji z prośbą o przydzielenie przedmiotowego lokalu mieszkalnego albo o przekazanie go do Urzędu m. st. Warszawy. Pismem z dnia [...] października 2014 r. organ poinformował skarżącą, że przedmiotowy lokal pozostaje w dyspozycji Policji oraz wskazał, że przepisy dotyczące lokali mieszkalnych pozostających w zasobach Policji – z uwagi na ich odmienny status prawny – zostały wyłączone w kwestii ich zasiedlania i opróżniania z przepisów ogólnie obowiązujących. Jednocześnie organ wezwał B. Z. do dobrowolnego opróżnienia lokalu w terminie 30 dni od dnia otrzymania w/w pisma. Następnie skarżąca występowała do organu z prośbą o przedłużenie terminu dotyczącego opróżnienia lokalu. Organ odmówił wskazując, że pomimo zrozumienia sytuacji mieszkaniowej skarżącej – nie ma możliwości przedłużenia terminu do dobrowolnego opuszczenia lokalu.
Następnie, skarżąca złożyła do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa pozew o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu, w której to sprawie ostatecznie Sąd Okręgowy oddalił powództwo skarżącej.
Z powyższego wynika zatem, że od chwili śmierci swojej matki – J. D. – po stronie skarżącej nie ma tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Konsekwencją zaś zajmowania lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji organów Policji przez osobę, która nie posiada tytułu prawnego do tego lokalu, jest wydanie decyzji o opróżnieniu lokalu, a podstawą prawną takiej decyzji jest art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, który przewiduje wydanie decyzji związanej, przy wydaniu której nie ma podstaw do stosowania zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, ze względu na jednoznaczne zdeterminowanie treści decyzji wolą ustawodawcy. Należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie decyzję o nakazaniu opróżnienia przedmiotowego lokalu mieszkalnego wydano właśnie na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, który stanowi, że decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego wydaje się także w przypadku zajmowania lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 90, przez policjanta lub członków jego rodziny albo inne osoby – bez tytułu prawnego. Zatem przepis ten zastosowano prawidłowo. Podkreślić przy tym należy, że brzmienie art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji nie pozostawia dysponentowi lokalu prawa dowolności. Powołany przepis przewiduje bowiem wydanie decyzji związanej – na co wskazuje sformułowanie: "decyzję o opróżnieniu lokalu mieszkalnego wydaje się (...)". Natomiast w sprawach, w których wprowadzona jest instytucja tzw. decyzji związanej, nie ma podstaw do stosowania zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, ze względu na jednoznaczne zdeterminowanie treści decyzji wolą ustawodawcy. W sprawach, w których wprowadzona jest instytucja decyzji związanej, nie ma więc podstaw do stosowania "luzu decyzyjnego". Nie jest bowiem obowiązkiem organów Policji zabezpieczanie potrzeb mieszkaniowych obywatelom niezwiązanym z resortem. Natomiast zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie właśnie do wskazania naruszenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w sytuacji wykonania decyzji skutkującego pozbawieniem skarżącej prawa do lokalu. Podkreślić jednak należy, że wydanie decyzji na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji było konsekwencją zajmowania lokalu mieszkalnego będącego w dyspozycji Policji przez osobę, która nie posiada tytułu prawnego do lokalu.
Skoro zatem wydanie decyzji o opróżnieniu lokalu jest w stosunku do osób nieuprawnionych obligatoryjne, to w niniejszej sprawie okoliczność, iż skarżąca nadal zamieszkiwała w przedmiotowym lokalu wraz z matką posiadającą uprawnienie do przedmiotowego lokalu mieszkalnego na podstawie jego przydziału, nie tworzyła po jej stronie żadnych uprawnień do spornego lokalu. Z chwilą śmierci matki ustała możliwość zamieszkiwania skarżącej w tym lokalu. Aneks do umowy najmu, na który powołuje się skarżąca w skardze kasacyjnej (z dnia [...] maja 1993 r.) dotyczy jej matki – J. D., a nie skarżącej.
Wskazać w tym miejscu należy, że kwestia niezbędności lokalu na potrzeby Policji nie stanowi ustawowej przesłanki do wydania decyzji o opróżnieniu lokalu. Nie ma też znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy długotrwałość zajmowania lokalu przez osobę niemającą tytułu prawnego do tego lokalu. W tej sytuacji argument skarżącej kasacyjnie, że zajmowała przedmiotowy lokal od roku 1974, nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Wobec zaś związanego charakteru decyzji wydawanej na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, bez wpływu na jej treść pozostaje także jej sytuacja życiowa osób zajmujących lokal pozostający w dyspozycji ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub podległych mu organów. Na organach gminy spoczywa obowiązek zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych mieszkańców gminy, o czym była już mowa powyżej.
Końcowo należy podkreślić, że na etapie całego postępowania, skarżąca nie kwestionowała okoliczności, iż nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu mieszkalnego, wręcz przeciwnie – przyznaje, że takiego tytułu nie posiada. Skoro zatem skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, to uznać należy, że zasadnie wydano w stosunku do niej decyzję o jego opróżnieniu. Tym samym, zarzuty skargi kasacyjnej nie zawierają usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem.
Inną kwestią pozostaje możliwość opróżnienia przedmiotowego lokalu w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w sytuacji, gdy osoba w nim zamieszkująca nie ma żadnych możliwości mieszkaniowych (eksmisja na bruk). Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że art.144 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji został uznany za niezgodny z Konstytucją z dniem 20 października 2017 r. w zakresie, w jakim odnosi się do egzekucji z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) służących zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego, przez to że nie zawiera regulacji gwarantujących minimalną ochronę przed bezdomnością osobom, które nie są w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych ( wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października 2017 r. sygn. akt K 27/15, Dz.U. poz. 1954).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło