II SA/Rz 583/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia, waloryzacji i wypłaty wraz z odsetkami odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość -skargę oddala- Przedmiotem skargi Z. K. jest decyzja Wojewody z [...] marca 2018 r. nr [...] wydana w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie ustalenia, waloryzacji i wypłaty wraz z odsetkami odszkodowania za wywłaszczone działki. W podstawie prawnej organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm. – dalej "u.g.n."). Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z [...] czerwca 2015 r. (data wpływu do organu – [...] sierpnia 2015 r.) Z. K. zwróciła się o waloryzację i wypłatę wraz z odsetkami, odszkodowania za wywłaszczone na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1968 r., nieruchomości. Swoje roszczenie oparła na podstawie art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomościami (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464). Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] - działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. – umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia, waloryzacji i wypłaty wraz z odsetkami odszkodowania, za wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa pgr 422/5, 422/10 i 422/8 obj. lwh [...] gm. kat. P. c.d. Kw [...], ustalonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1968 r. znak: [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r., skutecznie można było dochodzić roszczeń o wypłatę zaległych odszkodowań jedynie do dnia 5 czerwca 1991 r. Przedawnienie roszczenia uzasadniało umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Odwołanie od tej decyzji złożyła Z. K. – reprezentowana przez pełnomocnika adw. M. T. wnioskując o jej uchylenie i wydanie decyzji co do meritum sprawy, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 6 K.p.a. poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. zauważając, że brzmienie ww. normy prawnej odnosi się do organu nie zaś do osoby uprawnionej do ubiegania się o wypłatę zrewaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczone grunty. Zarzuciła naruszenie art. 8 § 2 K.p.a. poprzez brak podjęcia kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy i wydania rozstrzygnięcia, a także brak odniesienia się do podnoszonych przez nią argumentów, brak odniesienia się do wskazywanej przez nią linii orzeczniczej. Odwołująca zwróciła także uwagę na naruszenie art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na niesłusznym uznaniu, że zakreślony 6-miesieczny termin był skierowany do podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem adresatem ww. normy jest organ administracji. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2018 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewoda wskazał, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe, lecz z innych przyczyn niż wskazano w uzasadnieniu. Wyjaśnił, że orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1968 r. znak: [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] wywłaszczyło na rzecz Państwa min. pgr 422/5, 422/10 i 422/8 obj. Iwh [...] gm. kat. P. c.d. KW [...] stanowiącą własność hipoteczną P. R. Wywłaszczenie ww. nieruchomości nastąpiło na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w [...] pod budowę zbiornika wodnego. Z tytułu wywłaszczenia zostało ustalone odszkodowanie, na rzecz P. R., w wysokości 11 019,60 zł. Wnioskiem z [...] czerwca 2015 r. (data wpływu do organu – [...] sierpnia 2015 r.) Z. K. wystąpiła o waloryzację i wypłatę wraz z odsetkami odszkodowania, na podstawie art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. Zgodnie z tym przepisem nie wypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po ich zrewaloryzowaniu, w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania przysługują odsetki na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Powyższa ustawa weszła w życie 5 grudnia 1990 r. Wojewoda zauważył, że spór w przedmiotowej sprawie dotyczył terminowości złożenia wniosku o waloryzację i wypłatę odszkodowania. Jednakże w jego ocenie kwestia ta ma znaczenie drugorzędne, a to z uwagi na fakt, że przepis art. 7 miał charakter incydentalny i obowiązywał do dnia 31 grudnia 1997 r. Stosownie do art. 241 u.g.n. (która weszła w życie 1 stycznia 1998 r.), ustawa z 29 września 1990 r. utraciła moc. Powyższe powoduje, że obecnie nie można skutecznie dochodzić roszczenia w oparciu o nieobowiązujący przepis, to zaś uzasadnia umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Skargę na powyższą decyzja złożyła do WSA w Rzeszowie Z. K. wnioskując o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji ustalającej waloryzację i wypłatę wraz z odsetkami odszkodowania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, a to art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. poprzez jego błędną wykładnię. Podkreśliła, że adresatem ww. normy jest organ administracji zobowiązany do wypłaty odszkodowania, nie zaś podmiot uprawniony do złożenia wniosku. Zarzuciła także naruszenie art. 6 oraz art. 8 § 2 K.p.a. podtrzymując w tym zakresie stanowisko zaprezentowane w odwołaniu. W uzasadnieniu wywiodła, że żaden ze spadkobierców P. R. (który w chwili wydawania decyzji z [...] kwietnia 1968 r. już nie żył), nigdy nie otrzymał odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda zwrócił się o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację wskazaną w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle brzmienia przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - zwanej dalej "P.p.s.a."), sądy administracyjne badają, czy kwestionowany akt (tu decyzja) nie narusza prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Nadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością aktu z przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Przy czym, jak wynika z przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołanej podstawy prawnej. Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała, iżby decyzja ta naruszyła prawo i dlatego skarga, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., podlegała oddaleniu. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy skarżąca dnia [...] sierpnia 2015 r. złożyła wniosek o ustalenie, waloryzację i wypłatę wraz z odsetkami odszkodowania za wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa pgr 422/5, 422/10 i 422/8 obj. lwh [...] gm. Kat. P. c.d. KW [...], ustalonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] kwietnia 1968 r., znak [...]. Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w [...] pod budowę zbiornika wodnego. Z tytułu wywłaszczenia zostało ustalone odszkodowanie, na rzecz P. R. (właściciela hipotecznego), w wysokości 11 019,60 zł. Wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Wnioskodawczyni - spadkobierczyni byłego właściciela nieruchomości jako podstawę wniosku do ustalenia i waloryzacji odszkodowania wskazała art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464), podkreślając, że ustalone odszkodowanie nigdy nie zostało odebrane przez spadkobierców. W tym miejscu Sąd zauważa, że ustawa z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nie przewidywała przedawnienia roszczeń o wypłatę odszkodowania. Przedawnienie roszczenia ustalonego decyzją następuje jedynie w wypadku, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Takim przepisem szczególnym jest właśnie art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. (na który powołuje się skarżąca) stanowiący, że nie wypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po ich zrewaloryzowaniu, w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Nowela ta weszła w życie w dniu 5 grudnia 1990 r., a zatem termin do złożenia wniosku o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania upłynął po 6 miesiącach od tej daty ([...] czerwca 1991 r.) Przepis ten stanowi o niewypłaconych częściach odszkodowania, jednak w orzecznictwie przyjęło się, że dotyczy on również sytuacji niewypłacenia całego odszkodowania. Ustanowienie przytoczonym przepisem terminu do skutecznego dochodzenia roszczeń o wypłatę zaległych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości oznacza, że zgłoszone po jego upływie wnioski nie mogą być uwzględnione. Brzmienie zacytowanego przepisu wskazuje na to, że po dacie 5 czerwca 1991 r., roszczenia o zaległe i niewypłacone odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, nie mogą być realizowane przez osoby, którym decyzją ustalono odszkodowanie przed wejściem w życie noweli i go nie wypłacono. Przepis art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. ustanowił więc termin do skutecznego dochodzenia roszczeń o wypłatę zaległych odszkodowań, co oznacza, iż zgłoszone po tym terminie wnioski (a więc także wniosek skarżącej z [...] sierpnia 2015 r.), nie mogą być rozpatrywane, a co za tym idzie – uwzględnione (por. także wyrok NSA z dnia 11 maja 2009 r. sygn. I OSK 706/08, wyrok WSA w Poznaniu z 23 kwietnia 2015 r., sygn. II SA/Po 160/15, wyrok WSA w Rzeszowie z 6 lutego 2008 r., sygn. II SA/Rz 781/07). Sąd orzekający w niniejszym składzie zna odmienne podglądy wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (m. in. te na które powołuje się skarżąca), jednakże nie podziela ich i stoi na stanowisku, iż brzmienie art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. potwierdza, iż ustawodawca roszczeń o odszkodowanie nie traktował jako roszczeń cywilnoprawnych (a więc traktował je jako nieprzedawnialne) natomiast wprowadzając termin 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy spowodował, iż po tej dacie roszczenia o zaległe a niewypłacone odszkodowania nie mogą być realizowane przez osoby, którym decyzją ustalono przed wejściem w życie noweli odszkodowanie i nie wypłacono ich. Przepis art. 7 noweli ustanowił, więc termin do skutecznego dochodzenia roszczeń o wypłatę zaległych odszkodowań, co oznacza, iż zgłoszone po tym terminie wnioski nie mogą być uwzględnione (por. wyrok NSA z 9 maja 2005 r., sygn. OSK 1156/01, Lex nr 1574252). Wniosek o wypłatę odszkodowania Z. K. zgłosiła [...] sierpnia 2015 r. (data złożenia do organu), a więc z przekroczeniem terminu określonego w art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. Kwestia ograniczenia terminem możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę zrewaloryzowanego odszkodowania nie różnicuje także sytuacji prawnej byłych właścicieli. Wszystkie osoby zainteresowane – a więc byli właściciele i ich spadkobiercy – którym nie wypłacono części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości byli uprawnieni do złożenia wniosku w takim samym okresie, zakreślonym art. 7 ustawy z 29 września 1990 r. Żądanie wypłaty całości odszkodowania na podstawie cyt. wyżej art. 7 stanowiło dla byłych właścicieli (ich spadkobierców) niejako możliwość uzyskania w całości odszkodowania, które nie zostało im wypłacone. W ocenie Sądu także w świetle aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami brak jest podstaw do ustalenia, waloryzacji i wypłaty wraz z odsetkami odszkodowania. Przy czym zauważyć trzeba, że brak ustalenia przez organy orzekające czy w sprawie doszło w ogóle do wypłaty odszkodowania (bądź do złożenia do depozytu sądowego), pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, bowiem zachodzą podstawy do umorzenia postępowania, z przyczyn wyżej wywiedzionych. Mając na uwadze powyższe bezprzedmiotowe jest żądanie skarżącej o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W niniejszej sprawie zachodzą zatem podstawy do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., co odpowiada rozstrzygnięciu organu I instancji, utrzymanemu w mocy zaskarżoną decyzją organu odwoławczego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.