I SA/Sz 535/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 10 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości z tytułu podatku od spadków i darowizn wraz z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a: 1) zwolnić skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę [...]zł ([...]), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Skarżąca M. D., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w związku ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że od 1 lipca 2014 r. jest osobą bezrobotną. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z małżonkiem oraz z małoletnim synem (ur. 01.08.2014 r.). Mąż skarżącej otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę i z umowy zlecenia w łącznej wysokości [...] zł. Budżet gospodarstwa domowego obciążają stałe realizowane comiesięcznie zobowiązania finansowe w kwocie ok. [...] zł, w tym podatek od nieruchomości w kwocie [...]zł i [...] zł, opłaty za energię elektryczną w kwocie [...]zł i [...] zł, opłaty za ogrzewanie [...] zł i [...] zł, opłaty za wodę i kanalizację, wywóz nieczystości w kwocie [...]zł i [...] zł, wydatki na lekarstwa i leczenie w kwocie [...]zł, wydatki na telefon [...] zł, wydatki na edukację członków rodziny [...] zł, wydatki na wyżywienie [...] zł, rata kredytu mieszkaniowego w kwocie [...]zł (pozostało do spłaty [...] zł). Skarżąca wskazała, że comiesięcznie może dysponować wolnymi środkami w wysokości około [...] zł. Tym samym nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazano także, że skarżąca jest zobowiązania do poniesienia łącznie [...] zł kosztów sądowych w dwóch zainicjowanych sprawach sądowych, a także, że pełnomocnik – doradca podatkowy zgodził się reprezentować skarżącą pro bono - bez wynagrodzenia. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżąca wpisała, że jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w S. przy ul. [...] o szacunkowej wartości [...] zł, zaś mąż jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ul [...] Innego majątku w postaci wartościowych ruchomości o wartości pow. 5 tys. zł, zasobów pieniężnych (papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, oszczędności) skarżąca nie wykazała. Skarżąca, do wniosku, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, nadesłała: wyciągi z rachunku bankowego małżonków za okres od 01.06.2018 r. do 27.08.2018 r. (saldo końcowe w kwocie [...]zł); umowę o kredyt konsumencki z 19.12.2017 r. (raty w kwocie [...]zł); faktury VAT SEC, ZWiK, ENEA, Orange Polska, dowody zapłaty raty kredytu mieszkaniowego w kwocie [...]zł; roczne zeznanie podatkowe małżonków (PIT-37 i PIT/O) za 2017 r. (zadeklarowano przychody męża skarżącej w łącznej kwocie [...]zł, koszty uzyskania [...] zł, dochód [...] zł, przychody skarżącej [...] zł, nadpłata [...] zł); zaświadczenie o dochodach pracodawcy męża skarżącej z dnia 24.08.2018 r. (dochód netto [...] zł); zaświadczenie [...] w S. z dnia 24.08.2018 r. o wysokości dochodu w 2017 r. ([...] brutto, [...] zł netto) oraz w okresie od 01.01.2018 r. do 31.07.2018 r. ([...] zł brutto, [...] zł netto). Ponadto pełnomocnik oświadczył, że okoliczność, iż skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku wynika z wyciągów bankowych oraz z deklaracji PIT-37. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Skarżąca ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych, które na tym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Należy także wskazać, że skarżąca jest zobowiązania do poniesienia analogicznych kosztów w drugiej swojej sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem, co oznacza, że obciążające ją na tym etapie spraw koszty sądowe wynoszą [...] zł. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a." Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym, to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 -dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 - dostępne jw.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt UCZ 104/84, Lex nr 8623). Przyznanie stronie postępowania sądowego prawa pomocy uzależnione jest zatem od jej sytuacji ekonomicznej. Analiza danych wniosku winna się więc opierać na porównaniu wielkości dochodów strony i pozostałych osób tworzących z nią wspólne gospodarstwo domowe z wielkością kosztów sądowych, które są aktualnie wymagane w sprawie oraz tych, które mogą się pojawić w niej w przyszłości. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wniosek skarżącej zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie. Wprawdzie sama skarżąca obecnie jest osobą niepracującą. to wraz z dzieckiem pozostaje na utrzymaniu męża, który otrzymuje stałe dochody wynoszące ok. [...] zł miesięcznie. Jak wynika z przedstawionych na wezwanie informacji, rodzina nie posiada oszczędności, jednakże skarżąca sama oświadczyła, że ww. kwota jest wystarczająca do zaspokojenia potrzeb rodziny związanych z jej koniecznym utrzymaniem, na które składają się wydatki z tytułu opłat za dwa mieszkania, rat kredytów (mieszkaniowego i na zakup sprzętu agd), wydatki na wyżywienie, leczenie i edukację trzyosobowej rodziny. Skarżąca podaje, że zsumowanie wszystkich niezbędnych wydatków pozwala jej na zaoszczędzenie miesięcznie kwoty ok. [...] zł. Oznacza to, że strona jest w stanie pokryć częściowo koszty sądowe, które łączą się z wszczętą przez nią sprawą bez zagrożenia w postaci uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W takiej zaś sytuacji nie można przyjąć, iż uzasadnionym jest udzielenie skarżącej pełnego wsparcia, którego się domaga. Stałoby to bowiem w sprzeczności z celem instytucji prawa pomocy wspierającej osoby ubogie, które z braku dostatecznej ilości środków nie mogą realizować swych praw na drodze sądowej. Skarżąca nie podaje nadto żadnych nadzwyczajnych okoliczności dotyczącej jej sytuacji ani kosztów obciążających budżet domowy, wskazuje jedynie typowe, zwyczajowe koszty utrzymania, nie zaistniały zatem przesłanki uzasadniające całkowite zwolnienie strony od kosztów sądowych. Podkreślić też wypada, że skarżąca i jej mąż posiadają nieruchomości – dwa lokale mieszkalne. Ponadto skarżąca jest osobą wieku produkcyjnym (32 lata), aktualnie wychowującą małoletnie dziecko, jednakże nie wykazującą istnienia żadnych negatywnych przesłanek uniemożliwiających podjęcie pracy zarobkowej w celu zmiany dotychczasowej sytuacji finansowej. Skarżąca może zatem będzie mogła w przyszłości pokryć koszty postępowania, które ewentualnie mogą powstać, choć nie muszą na dalszym jego etapie. Dlatego referendarz sądowy za przedwczesne uznał zwalnianie skarżącej z kosztów sądowych, które mogą ewentualnie pojawić się na dalszych etapach postępowania. Przeprowadzona w sprawie analiza doprowadziła więc do konkluzji o potrzebie przyznania skarżącej jedynie niewielkiego wsparcia tj. przekraczającego kwotę [...]zł. Oznacza to, że będzie ona zobowiązana do uiszczenia tej kwoty tytułem wpisu od skargi w sytuacji, gdy zgodnie ze stosownymi przepisami jego pełna wielkość to [...] zł. Takie samo wsparcie skarżąca otrzyma w swojej drugiej sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem. Taki wymiar wsparcia uznano za adekwatny do sytuacji materialnej skarżącej przedstawionej przez nią w złożonym wniosku. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez stronę ewentualnych przyszłych kosztów sądowych przy równoczesnym zwolnieniu jej częściowo od aktualnie wymaganego wpisu sądowego od złożonej skargi, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.