I OSK 1646/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej małoletnich K. J. i K. J. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1344/18 w sprawie ze skargi małoletnich K. J. i K. J. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 lutego 2019 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę małoletnich K.J. i K. J., reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego K.P., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję własną z [...] 2018 r. o odmowie przyznania małoletnim skarżącym renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Decyzja została wydana wobec uznania braku spełnienia przesłanek wymienionych w art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, ze zm.). W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku małoletni K. J. i K. J., reprezentowani przez adwokata w ramach przyznanej im pomocy prawnej z urzędu, podnieśli zarzut "naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych a nadto przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 9, 77 i 80 k.p.a.", przez brak aktywnego działania organu rentowego w zakresie udzielenia stronom pomocy prawnej i dowodowej (udzielenia niezbędnych i koniecznych wyjaśnień w zakresie uprawnień, tj. aktywnego uczestniczenia w postępowaniu oraz wyjaśniania w zakresie obowiązującego prawa) – a taki obowiązek wynika z zasad postępowania administracyjnego. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości. Pismem z dnia 13 maja 2019 r. pełnomocnik skarżących kasacyjnie oświadczył o zrzeczeniu się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżących kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, zatem rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Podkreślić zatem należy, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowaną przez sąd pierwszej instancji normę prawa materialnego. W skardze kasacyjnej w zakresie drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) zarzucono naruszenie art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. i od razu trzeba zauważyć, że zarzuty te nie odpowiadają w pełni wymogom określonym w art. 176 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany został już pogląd, iż z istoty skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego od wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że jej podstawą powinno być naruszenie przepisów postępowania przed sądem administracyjnym tj. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpoznawanej sprawie omawiane zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na naruszeniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego bez powiązania z przepisami ustawy p.p.s.a. Możliwość ich rozpoznania wynika jedynie ze wskazania w skardze kasacyjnej, że “pominięcie przez WSA w Warszawie tak doniosłych uprawnień stron w postępowaniu administracyjnym (...) upoważnia do żądania uchylenia zaskarżonego wyroku", powiązane zatem zostały z argumentem o wadliwej kontroli dokonanej przez Sąd I instancji. Odmawiając jednak słuszności powyższemu zarzutowi należy podkreślić, że art. 9 k.p.a. istotnie nakłada na organy administracji państwowej obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków oraz udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w toku całego postępowania, tj. od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Jednakże obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony. Zasady ogólne, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, mają wprawdzie chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, lecz nie zwalniają strony z dbałości o własne interesy i nie nakładają na organ obowiązku instruowania strony o wyborze sposobu postępowania, czy też udzielania porad prawnych w każdym, możliwym aspekcie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2518/16; CBOSA). Tylko w razie wątpliwości co do charakteru czy intencji pisma wnoszonego przez stronę organ obowiązany jest podjąć niezbędne kroki celem wyjaśnienia tych wątpliwości. Takich obowiązków nie można wywieść również z zawartej w art. 7, k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, czy z art. 77 k.p.a. statuującego obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego, który jest następnie oceniany w myśl zasady ustalonej w art. 80 k.p.a. Powyższe świadczy o braku uzasadnienia podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Stwierdzenie to pozostaje w ścisłym związku z brakiem skuteczności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego. Zarzut naruszenia art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych skarga kasacyjna upatruje bowiem w braku inicjatywy organu podyktowanej wykazaniu i dowiedzeniu, że zły stan zdrowia ojca uniemożliwiał w ostatnich latach jego życia podjęcie zatrudnienia. Zasadnie Sąd I instancji uznał, że ze zgromadzonych materiałów, przy braku zaangażowania wnioskodawców w przedstawieniu dodatkowej dokumentacji medycznej, nie sposób było wyprowadzić wniosku o spełnieniu warunków ustalonych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Argumentacja skargi kasacyjnej tezie tej nawet nie zaprzecza, próbując jedynie przy pomocy tego zarzutu wykazać brak inicjatywy organu w pozyskiwaniu innych dowodów pozwalających na uzyskanie wnioskowanego świadczenia. Tak sprecyzowane oczekiwania skarżących nie mogły zaś znaleźć potwierdzenia w obowiązujących przepisach prawa materialnego i procesowego, skutkując tym samym odmową uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 83 ww. ustawy. Z tych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.