II FSK 3581/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maciej Jaśniewicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. N. i R. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 1150/17 w sprawie ze skargi M. N. i R. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 26 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. N. i R. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1150/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. N. i R. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 26 lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dostępna jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (dalej zwana: "CBOSA"). 2.1. Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia złożył pełnomocnik skarżących, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Autor skargi kasacyjnej zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej zwana: "p.p.s.a.") naruszenie: - art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia poprzez powtórzenie w uzasadnieniu wyroku argumentów strony przeciwnej bez wykazania błędów w argumentacji strony skarżącej tyczącej się nieprawidłowego zastosowania art. 61 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej zwana: "u.p.e.a."), co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie; - błędną wykładnię art. 61 u.p.e.a. przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy brak było przesłanek do jego zastosowania, a w konsekwencji wadliwą aprobatę do zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej zwana "k.p.a."), zamiast przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. 2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. 3.3. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną zasadniczo w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (zob. np. wyrok NSA z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt I GSK 2769/18; publ. CBOSA). W drodze zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować "techniczną kompletność" uzasadnienia, a nie prawidłowość merytorycznego rozstrzygnięcia (por. np. NSA w wyroku z dnia 2 października 2018 r., sygn. akt I FSK 1711/16; publ. CBOSA). Skarżący upatrują naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Wbrew jednak twierdzeniu, na którym oparte został powyższy zarzut, WSA w Łodzi zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywody prawne dotyczące kwestii materialnoprawnych, w których w dostatecznym stopniu wyjaśnił swoje stanowisko oraz podał powody, na podstawie których uznał, że postępowanie organów egzekucyjnych było prawidłowe. Okoliczność, że strona nie podziela oceny dokonanej przez Sąd w powyższym zakresie nie świadczy o tym, iż doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Nie świadczy o tym także to, że stanowisko sądu administracyjnego jest zbieżne z poglądami prezentowanymi przez organ administracji. 3.4. Ustosunkowując się do zarzutu błędnej wykładni art. 61 u.p.e.a. należy przede wszystkim wskazać, że materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Nie znajdując podstawy do jego zastosowania organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący podważając stanowisko WSA wskazali na błędne przyjęcie, że nie zaszły okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy zadłużenie zostało umorzone na wcześniejszym etapie postępowania. Ponadto podważono prawidłowość rozstrzygnięcia przyjętego za podstawę wydanego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej postanowienia, wskazując, że art. 61 u.p.e.a. nie powinien mieć w realiach sprawy zastosowania, gdyż nie zachodziła przesłanka upoważniająca do podjęcia egzekucji. Nie został bowiem ujawniony majątek skarżących, który nie byłby znany organom prowadzącym postępowanie egzekucyjne w 2014 r., a w rezultacie egzekucja została skierowaną do tego samego mienia. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w sprawie nie zaszły przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a., które obligowałyby organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego, a w szczególności nie wystąpiła sytuacja wynikająca z art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy. Wydane wcześniej ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Przypomnieć należy, że podstawą faktyczną postanowienia o umorzeniu z dnia 18 czerwca 2014 r. było to, że postępowanie egzekucyjne dotyczące spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego okazało się wówczas nieskuteczne i komornik sądowy odstąpił od jego sprzedaży ze względu na brak ofert na drugiej licytacji. Postępowanie egzekucyjne zostało wówczas umorzone ze względu na to, że w jego toku nie uzyskano nawet kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, czyli na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Wobec tego dopuszczalne stało się wszczęcie ponownej egzekucji. Art. 61 u.p.e.a. ogranicza powtórne wszczęcie postępowania egzekucyjnego, jeżeli jego umorzenie nastąpiło na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Dopiero jednak ujawnienie majątku lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższających kwotę wydatków egzekucyjnych uprawnia do wszczęcia ponownej egzekucji (por. pkt 3 w P. Pietrsz, Komentarz do art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; publ. Lex/el 2015). Zatem nie można się zgodzić ze stanowiskiem skarżących, że fakt posiadania przez nich spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu był znany organowi już w dacie umorzenia postępowania egzekucyjnego w 2004 r. i tym samym wyklucza wszczęcie ponownej egzekucji w rozumieniu art. 61 u.p.e.a. Zmiany stanu faktycznego w niniejszej sprawie umożliwiły ponowne wszczęcie egzekucji. Pierwotnie bowiem Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym odstąpił od sprzedaży prawa do lokalu mieszkalnego z uwagi na brak ofert i tym samym postępowanie zostało umorzone z uwagi na bezskuteczną egzekucję. W tym stanie rzeczy organ egzekucyjny stwierdził, że dłużnicy nie posiadali na dzień 18 czerwca 2014 r. (postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego) majątku, z którego można by uzyskać kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne i tylko z tej przyczyny umorzył postępowanie. Następnie jednak ustalenia podjęte przez organ egzekucyjny, a dotyczące sprzedaży w dniu 14 stycznia 2016 r. mieszkania skarżących w drodze licytacji przeprowadzonej przez Komornika Sądowego, uzasadniały prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanych, w stosunku do których na wcześniejszym etapie postępowania zostało uprawdopodobnione, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku (str. 16-17 uzasadnienia), zgodnie z którym: "umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a., nie zamyka ostatecznie wierzycielowi możliwości dochodzenia należności. Na podstawie art. 61 u.p.e.a., w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Norma wyrażona w tym przepisie stanowi zatem zabezpieczenie interesów wierzyciela na wypadek, gdyby po umorzeniu postępowania egzekucyjnego uległ zmianie stan faktyczny w ten sposób, że wyjdą na jaw okoliczności świadczące o istnieniu majątku zobowiązanego, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. W ocenie Sądu treść cytowanego przepisu nie budzi wątpliwości interpretacyjnych i w żadnym razie nie daje podstaw do wyprowadzenia z niego wniosków, przyjętych przez pełnomocnika skarżących, że wszczęcie ponownej egzekucji w oparciu o art. 61 u.p.e.a. może nastąpić jedynie wówczas gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu, wcześniej nieznany organowi egzekucyjnemu. Przepis ten wyraźnie stanowi bowiem, iż wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Przepis ten nie uzależnia więc wszczęcia ponownej egzekucji od ujawnienia nowego majątku i źródeł dochodu, a jedynie od ujawnienia majątku lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższających kwotę wydatków egzekucyjnych, co dopiero uprawnia do wszczęcia ponownej egzekucji. Nawet w przypadku ujawnienia przeoczonego wcześniej mienia zobowiązanego po wcześniejszym umorzeniu postępowania egzekucyjnego na tej podstawie, skierowanie do niego egzekucji jest dopuszczalne na podstawie art. 61 u.p.e.a. poprzez wszczęcie nowej egzekucji". Zarzuty skargi kasacyjnej nie zdołały podważyć prawidłowości powyższego stanowiska. 3.5. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).