IV SA/Gl 197/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia[...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta T. odmówił skarżącemu M.J. przyznania świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko – tj. K.J. wskazując w uzasadnieniu, że dziecko skarżącego – W.J. nie może być zaliczony do składu jego rodziny, ponieważ w wyroku nie została orzeczona opieka naprzemienna. Z tego powodu K.J. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...]r . utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek M.J., w którym wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko, tj. K.J. wskazując, że nie ubiega się o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. We wniosku skarżący podał, że w skład jego rodziny wchodzą – obok niego – K.J. oraz dzieci W.J. i K.J. Organ odwoławczy podniósł, że z akt sprawy wynika, iż wyrokiem z dnia [...]r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. rozwiązał małżeństwo M.J. i A.F. oraz w pkt 2 wyroku, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem W.J. powierzył matce, ograniczając jednocześnie władzę rodzicielską M.J. Następnie postanowieniem z dnia [...]r. [...] Sąd Rejonowy dla K. [...] w K. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich zmienił ww. wyrok rozwodowy w pkt 2 w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim W.J. powierzył obojgu rodzicom ustalając, że miejscem zamieszkania małoletniego będzie miejsce zamieszkania matki. Organ podniósł, że zgodnie z art. 4 i art. 5 ust. 1, 2a i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1851) celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Organ podkreślił, że w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Organ dodał, że strona wystąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na swoje kolejne dziecko – K.J., nie wnosząc jednocześnie o ustalenie tego prawa na pierwsze dziecko, którego przyznanie uzależnione jest od sytuacji dochodowej rodziny. Oznacza to, że dla prawidłowego wydania rozstrzygnięcia w sprawie przyznania wnioskowanego świadczenia konieczne było ustalenie składu rodziny, a w konsekwencji stwierdzenie, czy w świetle regulacji ustawy, dziecko wskazane we wniosku, jest w istocie kolejnym dzieckiem w rodzinie wnioskodawcy. W powyższym zakresie organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż skarżący jest ojcem dwójki dzieci pochodzących z różnych związków – W.J. i K.J., których wskazał we wniosku jako dzieci wchodzące w skład rodziny. Organ podniósł, że według art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla potrzeb niniejszego postępowania rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W związku z tym organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie można uznać, iż W.J. znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Podkreślił, że według aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych, o istnieniu opieki naprzemiennej decyduje treść orzeczenia sądu, w którym musi być zawarte uregulowanie o opiece naprzemiennej obydwojga rodziców. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł, że ustalenia organu pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami dokonanymi przez ten sam organ w tym samym składzie przy rozpoznaniu wniosku o świadczenie za okres od chwili urodzenia się drugiego dziecka skarżącego w [...]r. Podkreślił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w decyzji z dnia [...]r wskazało, że zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego dla K. [...] w K. z dnia [...]r. sygn. akt [...] dziecko W.J. znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Skarżący wskazał, że okoliczności sprawy nie zmieniły się od dnia 28 marca 2018 r., a więc budzi zdumienie fakt, że organ na podstawie tych samych dokumentów ustala odmienny stan faktyczny niż ustalił to 6 miesięcy wcześniej. Następnie dodał, że niezależnie od tego, czy ma opiekę naprzemienną w stosunku do pierwszego syna - okoliczność ta jest bez znaczenia dla sprawy. Podniósł, że według art. 2 pkt 16 ustawy, nie ma warunku łącznego, by dziecko zamieszkiwało ze stroną i pozostawało na jej utrzymaniu. Przepis ten zawiera bowiem przecinek w zwrocie "zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia". Skarżący wskazał, że przedmiotowy przepis, normujący pojęcie rodziny stanowi więc, że rodziną są zarówno dzieci zamieszkujące wspólnie z wnioskodawcą jak i ( przecinek ) także dzieci pozostające na utrzymaniu strony. Opieka naprzemienna lub jej brak nie ma więc żadnego znaczenia dla samego prawa do obiegania się o świadczenie. W przypadku opieki naprzemiennej ma być ono jedynie proporcjonalnie dzielone między rodziców. Podniósł, że skoro jednak w przedmiotowej sprawie świadczenie ma przysługiwać na drugie dziecko (które mieszka z wnioskodawcą i jego obecną małżonką ), a nie na pierwsze dziecko (co do którego wniosku o świadczenie nie składano ) to "problem" podziału świadczenia nie istnieje. Przysługuje ono bowiem na drugie dziecko mieszkające z rodzicami i pozostające na utrzymaniu wnioskodawcy jako rodzica. Natomiast ustalenie ilości członków rodziny na podstawie art. 2 ust. 16 ustawy powinno nastąpić w ten sposób, iż skoro każde z dzieci wnioskodawcy pozostaje na jego utrzymaniu to obydwoje zaliczają się do członków jego rodziny bez względu na miejsce zamieszkania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. W piśmie z dnia 29 marca 2018 r. skarżący podtrzymał skargę. Na rozprawie skarżący wnosił jak w skardze. Dodał, że do wniosku dołączył dokumenty dotyczące żony, jednakże nie ma potwierdzenia złożenia tych dokumentów. Wskazał, że nie składał dokumentów dotyczących swoich dochodów, gdyż prowadzi działalność gospodarczą, a organ może ustalić wysokość jego dochodów na podstawie dokumentów złożonych w urzędzie skarbowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji dotyczącą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na jego drugie dziecko, tj. K.J. Wydając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w sprawie nie ma podstaw do ustalenia, iż skarżący i jego była żona sprawują naprzemienną opiekę nad jego pierwszym synem – W.J. Wobec tego stwierdził brak podstaw do ustalenia, że starszy syn skarżącego, może być zaliczony do członków jego rodziny. W tym zakresie organ podniósł, że o istnieniu opieki naprzemiennej decyduje treść orzeczenia sądu, w którym musi być zawarte uregulowanie o opiece naprzemiennej obydwojga rodziców. Podkreślenia zatem wymagało, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego, w którym wystąpił z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na swoje kolejne dziecko – K.J., nie wnosząc jednocześnie o ustalenie tego prawa na pierwsze dziecko, którego przyznanie uzależnione jest od sytuacji dochodowej rodziny. W związku ze wskazanym wyżej przedmiotem postępowania podnieść należało, że zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1851), ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie – oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Wobec tego, dla prawidłowego wydania rozstrzygnięcia w sprawie przyznania wnioskowanego świadczenia konieczne było ustalenie składu rodziny, tj. stwierdzenie, czy w świetle regulacji ustawy, dziecko wskazane we wniosku, jest w istocie kolejnym dzieckiem w rodzinie strony występującej o przedmiotowe świadczenie. Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia miało zatem stwierdzenie, czy w związku z treścią art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - w przedmiotowej sprawie zostały spełnione warunki ustalenia, że starsze dziecko skarżącego zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców, tj. skarżącego i jego byłej żony. W powyższym zakresie podkreślenia wymagało, że w aktach administracyjnych znajduje się wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r. sygn. akt [...] orzekający rozwód małżeństwa M.J. i A.F. W pkt II tego wyroku, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad ich małoletnim synem W.J. Sąd powierzył matce, ograniczając jednocześnie władzę rodzicielską M.J. do prawa współdecydowania w istotnych sprawach dziecka dotyczących wychowania, leczenia i nauki. W pkt III wyroku Sąd ustalił kontakty M.J. z synem. Następnie postanowieniem z dnia [...]r. [...] Sąd Rejonowy dla K. [...] w K. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich zmienił ww. wyrok rozwodowy w pkt II w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim W.J. pozostawił obojgu rodzicom ustalając, że miejscem zamieszkania małoletniego będzie miejsce zamieszkania matki. Ponadto zmienił wyżej wymieniony wyrok w pkt III ustalając kontakty M.J. z synem W.J. Powyższe orzeczenia sądowe nie zawierają zatem rozstrzygnięcia, według którego małoletni W.J. ma pozostawać pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Natomiast według art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uregulowanie o opiece naprzemiennej obydwojga rodziców, musi być zawarte wprost w orzeczeniu sądu. Nie ma możliwości domniemywania, czy też ustalania na podstawie jakichkolwiek okoliczności faktycznych, że występuje opieka naprzemienna, jeśli nie została w sposób wyraźny przewidziana w orzeczeniu sądu. Podobny pogląd zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1046/17 (dostępne w internecie). Z tego powodu nie ma podstaw do czynienia ustaleń w tym zakresie na bazie innych rozstrzygnięć sądu, np. dotyczących władzy rodzicielskiej, czy też ustalenia kontaktów z dzieckiem. Błędne jest również rozumowanie skarżącego zawarte w uzasadnieniu skargi, według którego, ustalenie ilości członków rodziny na podstawie art. 2 pkt 16 cytowanej ustawy powinno nastąpić w ten sposób, że skoro każde z jego dzieci pozostaje na jego utrzymaniu to obydwoje zaliczają się do członków jego rodziny bez względu na miejsce zamieszkania. W tym zakresie podkreślenia wymagało, że językowa wykładnia tego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości i z jego treści wynika, że obydwa wymienione warunki muszą być spełnione łącznie. Przytoczona w skardze część tego przepisu o treści "zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia" określa bowiem w sposób jednoznaczny, że warunek wspólnego zamieszkiwania dotyczy dzieci pozostających na utrzymaniu osób wymienionych w tym przepisie. Dodać przy tym należało, że - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 sierpnia 2017 r. - na gruncie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a jednoczesne zaliczenie go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo. (sygn. akt I OSK 947/17). Wyjątkiem takim jest właśnie określony w art. 2 pkt 16 cytowanej ustawy, przypadek gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, wówczas dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Wbrew zatem twierdzeniom zawartym w skardze – istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku miało ustalenie, czy przypadek taki ma miejsce w niniejszej sprawie. Tylko bowiem w razie stwierdzenia występowania opieki naprzemiennej, możliwe byłoby zaliczenie starszego syna skarżącego do odrębnych rodzin obojga rodziców, co w konsekwencji spowodowałoby, że młodsze dziecko skarżącego byłoby – w rozumieniu ustawy – kolejnym jego dzieckiem. W przedmiotowej sprawie – jak już była o tym mowa wyżej – brak było podstaw do stwierdzenia, że skarżący i jego była żona sprawują naprzemienną opiekę nad pierwszym synem skarżącego, a w konsekwencji brak było podstaw do przyznania świadczenia na – wskazanego we wniosku jako kolejne dziecko w rodzinie – młodszego syna skarżącego. W kwestii podniesionych na rozprawie twierdzeń skarżącego sprowadzających się do zarzutu braku ustaleń organów w zakresie sytuacji dochodowej jego rodziny, podkreślenia wymagało, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane jego wnioskiem, w którym wystąpił z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na swoje kolejne dziecko – K.J., nie wnosząc jednocześnie o ustalenie tego prawa na pierwsze dziecko, którego przyznanie uzależnione jest od sytuacji dochodowej rodziny. Organ prowadził zaś postępowanie, którego przedmiot został wyznaczony treścią wniosku, niedopuszczalne byłoby bowiem prowadzenie w niniejszej sprawie postępowania bez wniosku złożonego przez stronę. Takie postępowanie organu byłoby dotknięte nieważnością. W związku z treścią skargi dodać ponadto należało, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu nie jest wskazana w uzasadnieniu skargi, decyzja organu odwoławczego z dnia [...]r., gdyż skarga dotyczy decyzji, która została przedstawiona wyżej, tj. decyzji z dnia [...]r. Wobec tego - poza zakresem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszym postępowaniu - jest zgodność z prawem decyzji z dnia [...]r. W związku z tym skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i rozstrzygnięcie organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W powyższych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie prawidłowej oceny zgromadzonych dowodów oraz trafnych ustaleń i ocen prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a. W związku z tym brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a wobec tego podlegała ona oddaleniu, zgodnie z art. 151 P.p.s.a.