II SA/Wa 98/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędziowie WSA Janusz Walawski, Ewa Kwiecińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2018 r. sprawy ze skargi E. D. na postanowienie Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do jednorazowego odszkodowania oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 2 w zw. z art. 144 i art. 61a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej: "k.p.a." oraz pkt 2 ppkt 2 decyzji Nr 426/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2014 r. w sprawie zmiany bezpośredniego podporządkowania wojewódzkich sztabów wojskowych, utrzymał w mocy postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa E. D. do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku z dnia [...] kwietnia 1971 r. powstałego w czasie pełnienia służby wojskowej. Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: E. D. wnioskiem z dnia [...] lutego 2016 r. zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] o odszkodowanie z tytułu doznania uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku jakiemu uległ w dniu [...] kwietnia 1971 r. w czasie pełnienia czynnej służby wojskowej. Służbę tę wnioskodawca pełnił od dnia [...] lutego 1971 r. do dnia [...] sierpnia 1971 r. w [...] Batalionie Obrony Terytorialnej. Wskutek ww. wypadku poszkodowany doznał [...] z pęknięciem [...] i [...]. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] w dniu [...] kwietnia 2016 r. skierował wymienionego do wojskowej komisji lekarskiej w celu ustalenia, czy uszczerbek na zdrowiu żołnierza jest skutkiem tego wypadku oraz w celu ustalenia stopnia uszczerbku na zdrowiu doznanego wskutek tego wypadku i określenia, czy uszczerbek na zdrowiu wskutek wypadku zaistniał w ciągu 3 lat od dnia wypadku. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] orzeczeniem nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. rozpoznała u poszkodowanego przebyty uraz [...] z [...] i [...] z następowymi organicznymi zaburzeniami [...], przyznała poszkodowanemu uszczerbek długotrwały w wysokości 20% oraz określiła, że uszczerbek na zdrowiu zaistniał powyżej 3 lat od daty wypadku. Powyższe orzeczenie, wobec niewniesienia odwołania przez E. D. do komisji lekarskiej wyższego stopnia, stało się ostateczne. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. z 2014 r., poz. 213 ze zm.), dalej: "u.ś.o", oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 września 2003 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby, pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1083 ze zm.), dalej: "rozporządzenie z dnia 15 września 2003 r.", odmówił E. D. przyznania jednorazowego odszkodowania w związku z doznanym uszczerbkiem na zdrowiu wskutek wypadku, wskazując w uzasadnieniu, że doznanie uszczerbku na zdrowiu nastąpiło powyżej 3 lat od dnia wypadku. Od powyższej decyzji E. D. wniósł odwołanie do Sądu [...] dla [...] (sprawa o sygn. akt [...]). W dniu [...] grudnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] wpłynął kolejny wniosek E. D., datowany na [...] listopada 2016 r., przesłany przez Departament Spraw Socjalnych MON, celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością, w części dotyczącej przyznania odszkodowania z tytułu wypadku powstałego w czasie pełnienia służby wojskowej, zaistniałego w dniu [...] kwietnia 1971 r. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...], powołując w podstawie prawnej art. 9 u.ś.o. w związku z art. 61a k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa E. D. do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku z dnia [...] kwietnia 1971 r. powstałego w czasie pełnienia służby wojskowej. W piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. nazwanym "odwołanie" E. D. zaskarżył ww. postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. Sąd [...] dla [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. sygn. akt [...] przekazał Ministrowi Obrony Narodowej sprawę wniosku E. D. o odszkodowanie z tytułu wypadku z dnia [...] kwietnia 1971 r., powstałego w czasie pełnienia służby wojskowej (sygn. akt [...]). W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy podał, że w niniejszej sprawie odwołujący złożył odwołanie od postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania przez organ rentowy, a nie od decyzji odmawiającej mu prawa do jednorazowego odszkodowania. Sąd powszechny (sąd pracy i ubezpieczeń społecznych) nie ma kompetencji do rozpoznawania odwołania od wydanego postanowienia. Droga sądowa w tej sprawie nie przysługuje. Zaskarżenie wydanego postanowienia winno nastąpić na drodze administracyjnej. Pomimo błędnego pouczenia strony odwołanie od postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego nie może zostać rozpoznane przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Jak podniósł Sąd, zgodnie z art. 464 § 1 k.p.c. w sprawach pracy i ubezpieczeń społecznych odrzucenie pozwu (pisma inicjującego postępowanie) nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpoznawania sprawy właściwy jest inny organ. W tym wypadku Sąd przekazał sprawę organowi właściwemu, tj. organowi wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. - Ministrowi Obrony Narodowej. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] wniósł zażalenie na ww. postanowienie Sądu [...] w [...], zaś Sąd [...] w [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. sygn. akt [...], oddalił ww. zażalenie wskazując w uzasadnieniu, że Sąd Rejonowy prawidłowo przekazał niniejszą sprawę do rozpoznania Ministrowi Obrony Narodowej mają na względzie treść art. 476 § 2 k.p.c., a także art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. i art. 464 § 1 k.p.c. Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nie znalazł podstaw do uwzględnienia "odwołania" E. D. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. W motywach powołanego na wstępie postanowienia z dnia [...] listopada 2017 r. wskazał, iż odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, nie wymagających analizy sprawy i przeprowadzania dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania. Przeszkoda wszczęcia postępowania musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie musi wynikać z treści wniosku, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie. Przeszkodą tą, znaną E. D. w chwili złożenia ponownego wniosku w tej samej sprawie, była zawisłość sprawy przed Sądem [...] dla [...] w [...], tj. sądem odwoławczym w przedmiocie decyzji odmownej w sprawie jego pierwszego wniosku o odszkodowanie (nr [...] z dnia [...] czerwca 2016r.). Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie zainicjowanej wnioskiem E. D. z dnia [...] listopada 2016 r. zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa ze sprawą zakończoną decyzją Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego WP z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...]. Ponadto, w chwili złożenia kolejnego wniosku, sprawa z odwołania od ww. decyzji była zawisła w Sądzie i oczekiwała na wydanie wyroku Sądu Rejonowego w [...], które nastąpiło w dniu [...] grudnia 2016 r. Natomiast w czasie wydawania postanowienia Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego WP z dnia [...] stycznia 2017 r. odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do jednorazowego odszkodowania - sprawa odszkodowania była już osądzona wyrokiem z dnia [...] grudnia 2016 r. (sygn. akt [...]). Zawisłość sprawy i stan osądzenia wyłącza możliwość uruchomienia wewnątrzadministracyjnego postępowania przez organ zarówno na wniosek, jak i z urzędu. W ocenie organu odwoławczego Szef WSzW w [...] wskutek złożenia przez E. D. pisma, z którego wynikało, że sprawa dotyczy jednorazowego odszkodowania z powodu wypadku pozostającego w związku ze służbą, wydał prawidłowe rozstrzygnięcie w trybie art. 61a § 1 k.p.a. Pismem z dnia 4 grudnia 2017 r. E. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższe postanowienie Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia [...] listopada 2017 r. kwestionując również postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. Wskazał, że w sprawie doszło do naruszenia jego interesu prawnego, a organy orzekające nie zapoznały się z dokumentacją medyczną skarżącego pomimo jej przesłania, nie wzięły również pod uwagę dalszych schorzeń skarżącego, które związane są ze służbą wojskową. W odpowiedzi na skargę Szef Sztabu Generalnego WP wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] listopada 2017 r. nie narusza prawa. Na wstępie wskazać należy, że sprawa niniejsza była przedmiotem rozpoznania przez Szefa Sztabu Generalnego WP wobec postanowienia Sądu [...] w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. sygn. akt [...], oddalającego zażalenie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] na postanowienie Sądu [...] dla [...] w [...] z dnia [...] marca 2017 r. sygn. akt [...]. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia Szefa Sztabu Generalnego WP stanowił pkt 2 ppkt 1 i 2 decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] października 2014 r. w sprawie zmiany bezpośredniego podporządkowania wojewódzkich sztabów wojskowych. Szef Sztabu Generalnego WP z dniem [...] stycznia 2015 r. przejął bezpośrednie podporządkowanie wojewódzkich sztabów wojskowych i w dacie wydania zaskarżonego postanowienia pełnił, w imieniu Ministra Obrony Narodowej, funkcję organu odwoławczego od postanowień i decyzji wydanych w pierwszej instancji przez szefów wojewódzkich sztabów wojskowych (art. 17 i 17a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa - Dz. U. Nr 106, poz. 493 ze zm.). Dodatkowo wojewódzkie sztaby wojskowe zostały podporządkowane Szefowi SG WP decyzją Ministra Obrony Narodowej nr 63/MON z dnia 24 marca 2016 r. w sprawie wykazu jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowanych wraz z ich bezpośrednim podporządkowaniem (Dz. U. poz. 38 ze zm.). Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., w sytuacji gdy żądanie wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 k.p.a. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy jednak przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, a mianowicie, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, a także gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już merytoryczne rozstrzygnięcie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2015 r. sygn. akt III UK 16/15, publ. LEX nr 1814918). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest zgodny pogląd, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Pogląd taki zaprezentował m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 7 marca 2013r. sygn. akt VII SA/Wa 1771/12 (publ. LEX nr 1321646), stwierdził, że zastosowanie instytucji określonej w art. 61a § 1 k.p.a. powinno być ograniczone co do zasady do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Zaznaczyć należy, iż na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 999/14, publ. LEX nr 1989306). W rozpoznawanej sprawie jako przesłankę zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. Szef Sztabu Generalnego WP powołał okoliczność uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy przyznania skarżącemu jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku w dniu 18 kwietnia 1971 r. powstałego w czasie pełnienia służby wojskowej - poprzez wydanie decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...]. Mocą ww. decyzji organ odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał również, że na skutek odwołania skarżącego od ww. decyzji przedmiotowa sprawa zawisła przed Sądem [...] dla [...] w [...], który to Sąd wyrokiem z dnia [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...], oddalił odwołanie. Z akt sprawy bezspornie wynika, że na skutek wniosku E. D. z dnia [...] lutego 2016 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, odmówił wymienionemu przyznania jednorazowego odszkodowania w związku z doznanym uszczerbkiem na zdrowiu wskutek wypadku w służbie. Wobec wniesienia przez E. D. odwołania od ww. decyzji, Sąd [...] dla [...] w [...] wyrokiem z dnia [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...], oddalił odwołanie. Następnie, postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. sygn. akt [...] Sąd [...] dla [...] w [...] odrzucił apelację E. D. od ww. wyroku. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2016 r. skarżący zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z kolejnym wnioskiem o przyznanie jednorazowego odszkodowania w związku z doznanym uszczerbkiem na zdrowiu wskutek wypadku w służbie. Zgodzić należy się zatem z organem odwoławczym, że sprawa zainicjowana ww. wnioskiem jest tożsama ze sprawą zawisłą przed Sądem [...] dla [...] w [...] (akt sygn. akt [...]) i zakończoną prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia [...] grudnia 2016 r. Jak podkreśla się w orzecznictwie i piśmiennictwie, z tożsamością sprawy mamy do czynienia w przypadku występowania tych samych podmiotów w sprawie, tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy oraz tego samego przedmiotu, rozumianego jako interesy prawne lub obowiązki, które po wydaniu decyzji właściwego organu stają się prawem nabytym bądź jego brakiem. Stan faktyczny sprawy powinien być brany pod uwagę, jeżeli chodzi o tożsamość sprawy, w odniesieniu do faktów prawotwórczych (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt II OSK 931/09, publ. LEX nr 597967; J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2016 r., s. 767). Podmiotowa i przedmiotowa tożsamość spraw sprzeciwia się merytorycznemu rozpoznaniu sprawy (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Oznacza to, że powołanie się wnioskodawcy na poprzednie fakty mające uzasadniać to samo żądanie, a tym bardziej żądanie powtórnego rozpatrzenia poprzednio złożonego wniosku w tej samej materii, zwalnia organ od merytorycznego badania zasadności wniosku. Zasada powagi rzeczy osądzonej obowiązuje zawsze wówczas, gdy zachodzi tożsamość spraw we wszystkich wymienionych aspektach (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1385/11, publ. CBOSA). Taka właśnie sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie, bowiem skarżący w piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. ponownie wystąpił do organu o przyznanie odszkodowania z tytułu wypadku powstałego w czasie pełnienia służby wojskowej w [...] Batalionie Obrony Terytorialnej. Skarżący domagał się zatem wszczęcia kolejnej sprawy administracyjnej w tym samym przedmiocie, w tożsamym stanie faktycznym i niezmienionym stanie prawnym. Nie uległy bowiem zmianie przepisy ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, w tym art. 15 tej ustawy, będący podstawą rozstrzygnięcia sprawy jednorazowego odszkodowania w decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r.). W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stanowisko organu odwoławczego, że wobec prawomocnego zakończenia sprawy przyznania skarżącemu jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku w służbie (wyrok Sądu [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. o sygn. akt [...], prawomocny od dnia [...] stycznia 2017 r.), postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. o odmowie wszczęcia postępowania należało utrzymać w mocy. Tym samym przepis art. 61a § 1 k.p.a. został w niniejszej sprawie zastosowany prawidłowo, zaś argumenty podniesione w skardze, w tym dotyczące naruszenia interesu prawnego skarżącego, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Mając na względzie wszystko powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.