I OZ 950/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 337/18 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarządzeniem z dnia 24 lipca 2018 roku sygn. akt IV SA/Wa 337/18 wydanym w oparciu o art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oraz § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm., dalej: rozporządzenie) wezwał R. S. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej w wysokości 200 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu tego zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Zażalenie na to zarządzenie złożył R. S., żądając uchylenia go w całości. Powołał się na przysługujące mu na mocy przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z generalną zasadą odpłatności wymiaru sprawiedliwości, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). W świetle art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W takim przypadku przewodniczący obowiązany jest wezwać wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W myśl § 2 ust. 6 rozporządzenia w sprawach skarg niewymienionych w ust. 1-5 wpis stały wynosi 200 zł. W niniejszej sprawie R. S. wniósł nieopłaconą skargę na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. z dnia [...] maja 2018 roku nr [...], na mocy której odmówiono mu udostępnienia informacji publicznej przetworzonej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo wyliczył wysokość wpisu i słusznie wezwał skarżącego do jego uiszczenia. Odnosząc się do argumentów zawartych w zażaleniu, wskazać należy, że pobieranie opłat sądowych, do których należy wpis od skargi, nie narusza prawa do sądu, albowiem celem ich wprowadzenia jest m.in. skłonienie potencjalnych skarżących do refleksji nad zasadnością wniesienia środka zaskarżenia i tym samym ograniczenie nadmiernego wpływu spraw spowodowanego kwestiami pozamerytorycznymi. Działanie przeciwne powodowałoby paraliż sądownictwa, co stałoby właśnie w sprzeczności z realizacją prawa do sądu, gdyż uniemożliwiałaby pozostałym podmiotom rozpatrzenie ich spraw w rozsądnym terminie. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego do naruszenia gwarancji konstytucyjnych związanych z prawem do sądu dochodziłoby wówczas, gdyby ograniczenie uprawnień procesowych stron (strony) było nieproporcjonalne dla realizacji takich celów, jak zapewnienie większej efektywności postępowania i jego szybkości, a jednocześnie uniemożliwiało właściwe zrównoważenie pozycji procesowej stron (wyrok z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97). Ponadto, zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym w uchwale 7 sędziów z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10, samo wprowadzenie obowiązku ponoszenia przez strony opłat sądowych i wydatków nie jest sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, jednakże pod warunkiem że stworzony zostanie odpowiedni system środków zapewniających korzystanie z prawa do sądu osobom, które nie są w stanie, z uwagi na sytuację materialną, ponieść tych opłat lub kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (por. również: B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012, Legalis). Do środków takich należy instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i będące jej elementem prawo pomocy, regulowane w oddziale 2. rozdziału 3. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona, która ze względu na swoją trudna sytuację materialną nie jest stanie partycypować w ponoszeniu kosztów postępowania może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy jako środka stworzonego dla tych podmiotów, w stosunku do których prawo do sądu mogłoby być ograniczone ze względu na ich położenie finansowe. Ze względu na konieczność przeniesienia w takiej sytuacji kosztów postępowania na innych obywateli instytucja ta powinna być stosowana wyjątkowo. Pozostałe podmioty powinny ponosić koszty swojego udziału w sprawie, stosownie do art. 199 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że skarżący w niniejszej sprawie nie złożył wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. O nieograniczającym prawa do sądu charakterze opłat sądowych wypowiedział się również Europejski Trybunał Praw Człowieka, oceniając zasadność ich pobierania na gruncie art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, par. 20 i n. stwierdził, że uzależnienie skorzystania z określonego środka prawnego od wniesienia określonej opłaty samo w sobie nie jest sprzeczne z Konwencją. Obowiązek ten nie może jednak blokować możliwości korzystania z określonego środka. Muszą zatem istnieć odpowiednie mechanizmy, dzięki którym możliwe będzie zwolnienie strony od obowiązku uiszczenia opłaty, jeśli niemożność jej poniesienia blokuje dostęp do sądu. Artykuł 6 nie gwarantuje prawa do zwolnienia od kosztów, jednak państwa-strony muszą dbać o to, aby z powodów ekonomicznych nie uniemożliwiać korzystania z prawa do sądu (por. postanowienia NSA z dnia 18 września 2018 r. sygn. akt II FZ 580/18 oraz z dnia 15 maja 2013 r. sygn. akt II OZ 359/13, jak również: P. Hofmański, A. Wróbel, Komentarz do art. 6 [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podatkowych Wolności. Komentarz do art. 1-18. Tom I, red. L. Garlicki, P. Hofmański, A. Wróbel, Warszawa 2010, Legalis). W konsekwencji powyższego zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 198 p.p.s.a.