I SA/Wa 215/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Emila Lewandowska WSA Dariusz Chaciński Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2017r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] października 2017r. nr [...], odmawiającą umorzenia M. L. należności wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2010/2011, otrzymanych przez J. L. i K. L.. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Skarżący zwrócił się pismem z dnia 23 stycznia 2017 r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Burmistrz [...] decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2017r. odmówił M. L. umorzenia należności wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych J. L. oraz K. L. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2017r. Nr [...] uchyliło ww. decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2017r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania celem ustalenia sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Burmistrz [...] decyzją nr [...] z dnia [...] października 2017r. odmówił M. L. umorzenia należności za okres świadczeniowy 2010/2011 wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych J. L. oraz K. L. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz [...] stwierdził, że powołane przez M. L. okoliczności nie wypełniają dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie świadczą o wyjątkowości sytuacji i nie mogą stanowić podstawy do uwolnienia z obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci. Organ I instancji uznał również, że nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odwołanie od ww. decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] października 2017r., złożył M. L. Skarżący w odwołaniu zwrócił uwagę, że wyjątkowe zdarzenie losowe, które miało miejsce w jego życiu pozbawiło go samodzielnej egzystencji, jest zdany całkowicie na opiekę rodziców pod każdym względem: finansowym, medycznym, opiekuńczym. Obecny stan zdrowia wyklucza podjęcie jakiekolwiek pracy, co potwierdza przedłożona dokumentacja lekarska. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ww. decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] października 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze również nie znalazło podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji, wskazując, że z zasady nie neguje tego, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącego jest trudna. Istotą jednak decyzji uznaniowej jest brak obowiązku wydania decyzji pozytywnej dla strony również w przypadku stwierdzenia, że w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego jest szczególna i wyjątkowa. Brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja materialna skarżącego dotyczy wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż uruchomienie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje tylko wówczas, gdy dłużnik nie ma majątku ani dochodu podlegających egzekucji. Nie jest to więc szczególna okoliczność w rozumieniu tego przepisu. Podkreślenia- zdaniem organu- wymaga okoliczność, że jak wynika z ustaleń przeprowadzonych w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego M. L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami, dlatego ustalając dochód M. L. należy brać również pod uwagę dochód jego rodziców. Dochód ten wynosi łącznie [...] zł, a po odjęciu miesięcznych wydatków rodziny zadeklarowanych w trakcie wywiadu środowiskowego w wysokości [...] zł. dochód wynosi [...] zł. co daje na osobę w rodzinie dochód w wysokości [...] zł. Uzyskiwany przez rodzinę miesięczny dochód przy uwzględnieniu wydatków nie daje podstawy do umorzenia należności wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości. Podkreślić przy tym należy, że wskazany dług dotyczy okresu świadczeniowego 2010/2011, a więc powstał przed chorobą dłużnika (z wniosku M. L. wynika, że zachorował on w lutym 2014r.). Ponadto M. L. złożył od razu wniosek najdalej idący w skutkach, czyli wniosek o umorzenie. Natomiast przyjmuje się. że możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego określone wart. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinny być stosowane od wywołującego najmniejszy skutek po wywołujący najdalej idący skutek, czyli w następującej kolejności: odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty i ostatecznie umorzenie należności. Przy czym umorzenie może dotyczyć również części powstałego długu. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Mając zatem na uwadze sytuację dochodową rodziny w ocenie organu II instancji brak było podstaw do umorzenia powstałego zadłużenia w całości. Przedmiotowe rozstrzygnięcie nie wyklucza możliwości zwrócenia się z wnioskiem do Burmistrz [...] o rozłożenie zadłużenia na raty lub umorzenie zobowiązania w części. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił : 1. Naruszenie przepisu prawa materialnego t.j. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( DZ. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w realiach niniejszej sprawy sytuacja zdrowotna i dochodowa nie uzasadnia umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu alimentów wypłaconych na rzecz jego dzieci, w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności ze zgromadzonych w aktach sprawy orzeczeń lekarskich i dokumentacji medycznej wynika, że skarżący jest osobą schorowaną, z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, bez źródła dochodu; 2. Naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie, art. 6, art. 7, art. 11, art. 75 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie rozstrzygnięcia sprawy w sposób sprzeczny z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, czynienie ustaleń faktycznych w sposób stojący w opozycji do dokumentacji w sprawie, bagatelizowanie orzeczeń lekarskich osób posiadających wiadomości specjalne na rzecz dokonywania przez organ własnych dowolnych ustaleń, poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie możliwości zarobkowych skarżącego a także jego perspektyw powrotu do zdrowia i możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia w przyszłości. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...]z dnia [...] października 2017 r. W uzasadnieniu skargi skarżący wyczerpująco odniósł się do powyższych zarzutów, wskazując, iż organy rozpoznając jego sprawę dokonały błędnej oceny jego sytuacji zdrowotnej i możliwości zarobkowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując w ramach tych kryteriów oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzja, jak też utrzymana przez nią w mocy decyzja Burmistrza [...] z [...] października 2017 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest, że wniosek M. L. z 23 stycznia 2017 r. dotyczył umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. L. i K. L. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Na wstępie podkreślenia wymaga, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone dzieciom skarżącego w ramach pomocy państwa udzielanej osobom uprawnionym do alimentacji w związku ze stwierdzoną bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu Państwa. Państwo - mając na uwadze dobro osób uprawnionych - czasowo "zastępuje" dłużnika w wypełnianiu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. W tym stanie prawnym oczywiste jest, że wynikającą z ustawy zasadą jest zwrot przez dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych w ramach zaliczek. Ewentualne zwolnienie dłużnika z tego obowiązku w całości lub w części jest wyjątkiem od tej zasady, możliwe jest wyłącznie przy spełnieniu określonych w ustawie warunków i nie ma podstaw do interpretacji tych przepisów w sposób rozszerzający. (vide: wyrok WSA w Warszawie z 7 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 868/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja ta znajduje także pełne uzasadnienie w zasadzie sprawiedliwości społecznej, wyrażającej się w tym, aby osoby zobowiązane do dostarczania środków utrzymania osób najbliższych nie przerzucały tego ustawowego obowiązku na inne podmioty (vide: wyrok NSA z 11 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1326/11, Lex nr 1113238). W niniejszym postępowaniu kontroli Sądu podlega decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 r., odmawiająca umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego, które zostały przyznane i wypłacone dzieciom skarżącego. Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy rozstrzygnięcie podjęte w omawianym zakresie przez organ I instancji. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ww. ustawy z dnia 7 września 2007 r. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Orzekanie przez organy administracji na podstawie przywołanego przepisu odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on natomiast takiego obowiązku. Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcia podjęte w omawianym trybie mogą być dowolne. Powinnością organów jest zachowanie wymogu dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych i uzasadnienie decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola decyzji uznaniowej polega na ocenie przez sąd administracyjny prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych oraz tego, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu organy obu instancji zrealizowały ciążący na nich obowiązek wszechstronnego rozważenia sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. W sprawie ustalono stopień zadłużenia z tytułu wypłaconych w zastępstwie dłużnika z budżetu Państwa świadczeń alimentacyjnych. Z drugiej zaś strony rozważając możliwości finansowe skarżącego, wzięto pod uwagę, że M. L. w chwili składania wniosku o umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego miał [...] lata. Jest rozwiedziony, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami L. L. i W. L., mieszka w domu należącym do rodziców. Łączny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego to [...] zł ( emerytury rodziców), zatem dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł a stałe miesięczne wydatki rodziny wynoszą [...] zł. Skarżący jest zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w orzeczeniu wskazano, że odpowiednie zatrudnienie dla skarżącego to zakład pracy chronionej. Lekarz psychiatra i lekarz neurolog określili, że stan zdrowia pacjenta nie rokuje trwałej poprawy, możliwość podjęcia pracy zarobkowej w przyszłości jest znikoma. M. L. choruje na epilepsję, stan po udarze niedokrwiennym lewej półkuli mózgu, nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia mieszana, stan po toksycznym uszkodzeniu wątroby, zespół zależności alkoholowej, zaburzenia depresyjne, dna moczanowa i zwyrodnienie kręgosłupa. Wbrew stanowisku skarżącego organy wydając decyzje, brały zatem pod uwagę jego aktualną sytuację zdrowotną, rodzinną oraz jego możliwości zarobkowe. Jak wyżej podkreślono, umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie miał wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności w stosunku do skarżącego miały miejsce. Okolicznością taką nie jest z pewnością status bezrobotnego oraz choroba. Sądy administracyjne niejednokrotnie wskazywały, na tle konkretnych przypadków, że zarówno powody zdrowotne, jak i bezrobocie nie mogą być uznane za wystarczające do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10 publik. CBOSA). W momencie składania wniosku o umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, skarżący prowadził wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, dochód na osobę w tym gospodarstwie wynosił miesięcznie [...] zł, był zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, ze wskazaniem możliwości podjęcia pracy w zakładzie pracy chronionej. Pomimo zatem, że wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami skarżącego, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. W sprawie niniejszej nie doszło bowiem do naruszenia przez organy art. 30 ust. 2 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie przekroczono również granic uznania administracyjnego. Należy również zauważyć, że art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ogranicza dłużnikom alimentacyjnym możliwości wielokrotnego występowania z wnioskiem o odroczenie, rozłożenie na raty bądź umorzenie należności alimentacyjnych. Jeżeli zatem sytuacja rodzinna bądź zdrowotna skarżącego ulegnie pogorszeniu, będzie miał prawo ubiegać się ponownie o umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Przepisy mające zastosowanie w sprawie zostały należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się zatem naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302).