I GSK 194/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A Sp. z o.o. Sp. k. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 października 2019 r. sygn. akt III SA/Po 644/19 w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. Sp. k. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A Sp. z o.o. Sp. k. w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 17 października 2019 r., sygn. akt III SA/Po 644/19 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, obecnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę A Sp. z o. o. Sp. k. w K. (dalej też: "strona", "skarżąca", "Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej też: "DIAS", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z [...] lutego 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżąca w skardze kasacyjnej zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi – jej uwzględnienie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a u.p.s.a. w związku z art. 61 w zw. z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym polegające na tym, że Sąd I instancji nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że wszczęcie kontrolowanego postępowania egzekucyjnego nastąpiło z naruszeniem wskazanych przepisów. Wadliwie nastąpiło uznanie przez Sąd I instancji za prawidłowe ponowne wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, pomimo braku podstaw prawnych do jego wszczęcia i prowadzenia. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Wobec powyższego skarżąca wskazała, że uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego polegającego na niewłaściwym zastosowaniu art. 61 z art. 59 § 2 u.p.e.a. tj. dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Wadliwe jest bowiem przyjęcie, że ustalenie przez organ egzekucyjny faktu posiadania przez skarżącą rachunku bankowego w A S.A. stanowi podstawę do zastosowania art. 61 u.p.a.e. czyli do ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a u.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 61, art. 59 § 2 polegające na niezastosowaniu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., mimo, że wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania określone w art. 59 §1 pkt. 7 u.p.e.a., polegające na uznaniu przez Sąd I instancji za nieuzasadnione żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na zarzut naruszenia art. 61 w zw. z art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a u.p.s.a. w związku art. 59 § 1 pkt. 7 u.p.e.a., polegające na jego niezastosowaniu, nie uznaniu za zasadne sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 pkt. 7 u.p.e.a., jednak postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone. II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6 i art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 18, art. 26 § 1 u.p.e.a. (bezzasadne tolerowanie błędu subsumcji popełnionego przez organ administracji), polegające na wadliwym uznaniu przez Sąd I instancji za dopuszczalne ponowne wydanie tytułów wykonawczych, pomimo braku podstaw prawnych do ponownego wydania tytułów wykonawczych dotyczących zobowiązań, co do których wydane zostały tytuły wykonawcze w 2012 r. i w 2013 r. W toku postępowania egzekucyjnego w administracji nie wystąpiły przesłanki, które uprawniałyby organ egzekucyjny do ponownego wystawienia tytułów wykonawczych, co oznacza, że w obrocie prawnym znajdują się, tytuły wykonawcze, które zostały wystawione bez uprzedniego wydania właściwego postanowienia w zakresie utraty pierwotnych tytułów wykonawczych. Wystawienie w tej samej sprawie tytułu wykonawczego i doręczenie jego odpisu zobowiązanemu w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy, na podstawie którego przystąpiono już wcześniej do egzekucji jest prawidłowy, uznać należy, za naruszenie ogólnych przepisów postępowania, w tym art. 6 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 26 § 1 i § 2 u.p.e.a. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 , art. 7 i art. 8 §1 kodeks postępowania administracyjnego polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 2018 r. nie podlegało umorzeniu z urzędu na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., z uwagi na nie dostrzeżenie przez Sąd I instancji przesłanki niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w przedmiotowej sprawie, w szczególności na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 2018 r. bez podstawy prawnej. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 15 § 1 u.p.e.a. zw. z art. 59 § 2 w zw. z art. 61 u.p.e.a. poprzez uznanie, ze w przedmiotowej sprawie, tj. podjęcia na nowo prowadzonej wcześniej egzekucji zakończonej uprzednio umorzeniem postępowania egzekucyjnego, nie istnieje obowiązek doręczenia skarżącej nowych upomnień, podczas gdy brak doręczenia miał istotny wpływ na wynik sprawy, a postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu m.in. z tego powodu. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. 138 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego przez ich niezastosowanie i uznanie za uzasadnione utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu administracji, tymczasem wskazane w skardze naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia szeregu przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i Kodeksu postępowania administracyjnego koncentrują się zasadniczo na trzech kwestiach. Po pierwsze, czy w sytuacji, w której organ egzekucyjny wszczyna na podstawie art. 61 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umorzone uprzednio na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. dopuszczalne jest wystawienie nowego tytułu wykonawczego, czy też egzekucja powinna być prowadzona w oparciu o pierwotny tytuł wykonawczy. Po drugie, rozstrzygnięcia wymaga spór co do wykładni art. 61 u.p.e.a., a mianowicie w jaki sposób należy rozumieć określone w tym przepisie przesłanki ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej tj.: gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Po trzecie, czy w razie ponownego wszczęcia egzekucji na podstawie art. 61 u.p.e.a. konieczne jest doręczenie dłużnikowi upomnienia. Odnosząc się do powyższego należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że podstawę prawną rozstrzygnięcia zaskarżonego stanowią przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie przepisów zmieniających wynikających z ustaw z dnia 4 lipca 2019 r. i z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz innych ustaw (odpowiednio: Dz. U. z 2019 r., poz. 1533 oraz Dz. U. z 2019 r., poz. 2070). Zgodnie z art. 1 pkt 2 u.p.e.a. ustawa określa prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Organ egzekucyjny ma zatem obowiązek zrealizowania wszystkich prawem określonych i dostępnych w danej sytuacji środków egzekucyjnych służących wykonaniu obowiązku. Z drugiej strony nie jest uprawniony do zaniechania zastosowania środka egzekucyjnego przewidzianego w ustawie z przyczyn innych aniżeli wskazane w ustawie. Stosownie do art. 8 ust. 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zgodnie z art. 61 u.p.e.a. w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Według art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. stanowi o fakultatywnym umorzeniu postępowania. Należy jednak podkreślić, że o ile samo umorzenie postępowania egzekucyjnego jest oparte na uznaniu administracyjnym o tyle przesłanka podjęcia takiego rozstrzygnięcia została precyzyjnie określona, mianowicie chodzi o ustalenie faktyczne, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wobec powyższego należy w niniejszej sprawie przyjąć, że organ egzekucyjny w pierwotnie prowadzonej egzekucji ustalił, iż nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Kwestia dopuszczalności prowadzenia egzekucji w tej samej sprawie egzekucyjnej na podstawie nowych tytułów wykonawczych, podnoszona w orzecznictwie sądów administracyjnych, została rozwiązana normatywnie - poprzez nowelizację ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzoną ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553, u.p.e.a.), która weszła w życie z dniem 20 lutego 2021 r. W aktualnym brzmieniu art. 61 u.p.e.a. stanowi w §4, że podstawą ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej jest dotychczasowy tytuł wykonawczy albo dalszy tytuł wykonawczy, zaś do ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej stosuje się odpowiednio przepisy o wszczęciu egzekucji administracyjnej, z tym że zamiast odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu doręcza się zawiadomienie organu egzekucyjnego o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej. W niniejszej sprawie, a więc w stanie prawnym obowiązującym do 19 lutego 2021 r. wierzyciel, będący jednocześnie organem egzekucyjnym, mógł po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jej bezskuteczność wystawić nowe tytuły wykonawcze, a organ egzekucyjny na ich podstawie zastosować kolejne środki egzekucyjne. Innymi słowy dopiero nowelizacja ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z 4 lipca 2019 r., która weszła w życie 20 lutego 2021 r., jednoznacznie uregulowała to zagadnienie, a ponowne wszczęcie egzekucji - wcześniej umorzonej z uwagi na jej bezskuteczność - od 20 lutego 2021 r. następuje w oparciu o pierwotny tytuł wykonawczy. W niniejszej sprawie, a więc w stanie prawnym obowiązującym do 19 lutego 2021 r. wierzyciel, będący jednocześnie organem egzekucyjnym, mógł po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jej bezskuteczność wystawić nowe tytuły wykonawcze, a organ egzekucyjny na ich podstawie zastosować kolejne środki egzekucyjne. Tak też się stało na gruncie tej sprawy. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie ustalenia stanu faktycznego nie są sporne między stronami. Uprzednio prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. ze względu na to, że w jego toku nie uzyskano nawet kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, czyli na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Wówczas skierowano egzekucję (zajęto wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego w B). Na podstawie art. 61 u.p.e.a., w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Zmiany stanu faktycznego w niniejszej sprawie umożliwiły ponowne wszczęcie egzekucji. W toku poprzedniej egzekucji organ egzekucyjny stwierdził, że dłużnik nie posiadał na dzień 10 października 2017 r. (postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego) majątku, z którego można by uzyskać kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne i tylko z tej przyczyny umorzył postępowanie. Następnie jednak ustalenia podjęte przez organ egzekucyjny, a dotyczące stanu na rachunku bankowym dłużnika i wkładu oszczędnościowego w Banku A SA uzasadniały prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego, w stosunku do którego na wcześniejszym etapie postępowania zostało uprawdopodobnione, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela stanowisko wyrażone również w zaskarżonym wyroku, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a., nie zamyka ostatecznie wierzycielowi możliwości dochodzenia należności. Jak już wcześniej powiedziano, na podstawie art. 61 u.p.e.a., w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Norma wyrażona w tym przepisie stanowi zatem zabezpieczenie interesów wierzyciela na wypadek, gdyby po umorzeniu postępowania egzekucyjnego uległ zmianie stan faktyczny w ten sposób, że wyjdą na jaw okoliczności świadczące o istnieniu majątku zobowiązanego, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Gdy chodzi natomiast o to, czy w razie ponownego wszczęcia egzekucji na podstawie art. 61 u.p.e.a. konieczne jest doręczenie dłużnikowi upomnienia należy wskazać, że w stanie prawnym adekwatnym dla tej sprawy zgodnie z §2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia – należności pieniężne dochodzone w ponownie wszczętej egzekucji administracyjnej w przypadku o którym mowa w art. 61 u.p.e.a. nie wymagają ponownego upomnienia. Tym samym należy uznać, ze skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 240 złotych obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika organu będącego radcą prawnym orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2725).