II OSK 1555/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Małgorzata Jarecka /spr./ po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1616/18 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [..] nr [..] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 23 października 2018 r., sygn. IV SA/Wa 1616/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.a M.a na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [..] nr [..] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł M. M. zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) : a. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r., poz. 657) poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji o wymeldowaniu M.a M.a w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu nie została spełniona, a opuszczenie to nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego; b. art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania i bez zamiaru opuszczenia tego miejsca w sytuacji, gdy miejsce takie można czasowo, z wielu przyczyn opuścić (np. z powodu pracy), co nie eliminuje uznania go za miejsce przeznaczone na pobyt stały; 2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy: art. 1 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi oraz nieuchylenie decyzji organów obu instancji, pomimo że decyzje te zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i tym samym uznanie, że w przedmiotowej sprawie organ nie przekroczył zasad uznania administracyjnego. Mając na względzie powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona oświadczyła, że zrzekła się prawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego (art. 25 ust. 1 ustawy z 2010 r. o ewidencji ludności), jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i jednoczesne zerwanie związków z dotychczasowym lokalem. Dla orzeczenia o wymeldowaniu nie jest wystarczające stwierdzenie, że zameldowana w danym miejscu osoba w nim nie przebywa, ale konieczne jest również zbadanie, czy ustał rzeczywisty zamiar zamieszkiwania w tym lokalu w sposób stały. M. M. nigdy dobrowolnie nie zrezygnował z miejsca swojego pobytu. Świadek K. G. (sąsiadka) zeznała, że widuje skarżącego na przedmiotowej posesji głównie w soboty i niedziele, przebywa tam z żoną i dziećmi. W tygodniu go nie widuje, ponieważ skarżący pracuje. Kolejny świadek – E. W. zeznała, że w miejscowości K. ul. [..] spędza weekendy i wówczas widuje M.a M.a z żoną i dziećmi na posesji przy ul. [..]. Podobne zeznania złożył jej mąż. Brat skarżącego Ł. B., zameldowany na pobyt stały w R., wskazał, że od kilku miesięcy mieszka w miejscowości K. ul. [..], by opiekować się babcią M. J.. Zeznał, że M. M. w miejscu pobytu stałego jest w każdy weekend, a czasami również w ciągu tygodnia. W wakacje przyjeżdża z żoną w każdy weekend. Mieszka z żoną w P.. Babcia skarżącego zeznała, że wnuk w miejscu zameldowania przebywa dwa lub trzy razy w tygodniu, nie zawsze nocuje. W weekendy przyjeżdża jego żona i dzieci. Wymieniony posiada klucz do domu, w domu są jego ubrania. Matka M.a M.a zeznała, że w ciągu tygodnia jest on dwa razy, przeważnie w weekendy. Siostra skarżącego potwierdziła, że w domu są jego rzeczy osobiste, kosmetyki. W miejscu zameldowania skarżący jest dwa lub trzy razy w tygodniu. Robi zakupy, kosi trawę. Oprócz kanapy, na której śpi, nie posiada własnych mebli. Czas po pracy spędza w miejscu zameldowania lub w Pruszkowie z żoną i dziećmi. Skarżący zeznał zaś, że w miejscowości K. ul. [..] mieszka, ale nie przebywa codziennie. Jest tam co drugi lub co trzeci dzień i w weekendy. Wspólnie z rodziną zajmuje jeden pokój, w którym nocuje i w którym są jego rzeczy osobiste. Kluczy do domu nie posiada, drzwi otwiera babcia. Jego żona i dwoje dzieci mieszkają w Pruszkowie, gdzie w ciągu tygodnia skarżący przebywa co drugi lub co trzeci dzień. Ubrania i inne rzeczy osobiste posiada zarówno w K., jak i P.. Starszego syna odwozi do szkoły, a młodszego do przedszkola. W miejscowości Ko. ul. [..] skarżący przebywa od 32 lat i uważa, że jego centrum życiowe tam się znajduje. Pomaga babci w domowych obowiązkach, pali w piecu i robi zakupy. Dodał, że obecnie posiada klucz do drugich drzwi wejściowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, którego niewłaściwe zastosowanie w tej sprawie skarżący zarzuca organom oraz Sądowi I instancji, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego [...] i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie zaś z treścią art. 25 ust. 1 ww. ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Mając na uwadze argumentację skargi kasacyjnej wskazać należy, że ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony. W związku z tym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowany został pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednakże, że przepis ten nie ogranicza wydania decyzji o wymeldowaniu do przypadków, w których opuszczenie miejsca zameldowania było dobrowolne. Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że z regulacji zawartej w art. 25 ust. 1 ustawy wynika, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przesłankę do wymeldowania stanowi także sytuacja, w której zostanie wykazane, iż osoba zameldowana w miejscu meldunku nie przebywa na stałe, gdyż centrum jej spraw życiowych znajduje się w innym lokalu. W orzecznictwie sądowym nie budzi bowiem wątpliwości, że rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić nie tylko w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany poprzez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu (zob. np. wyrok NSA z 22 listopada 2018 r., II OSK 2905/16). Z tego rodzaju sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w związku z czym argumentację skargi kasacyjnej ukierunkowaną na wykazanie braku dobrowolności opuszczenia przez skarżącego lokalu ul. Słoneczna 32 na gruncie tej sprawy uznać należało za pozbawioną doniosłości prawnej. Jak wskazano powyżej, dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny wskazuje na to, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy wystarczający dla dokonania prawidłowej oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 35 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Zauważyć trzeba, że skarżący nie polemizuje z oceną Sądu I instancji, który miejsce stałego pobytu scharakteryzował jako miejsce, w którym człowiek stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa oraz przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność). Ustalony w toku postępowania charakter przebywania skarżącego w lokalu na posesji przy ul. [..] nie nosi znamion, jak trafnie przyjęto w zaskarżonym wyroku, pobytu stałego, rozumianego jako centrum życiowe skarżącego. Bezsporne pozostaje to, że w spornym lokalu skarżący przebywa głównie podczas weekendów, co jego pobyt tam pozwala uznać za rekreacyjny. Jego pobyt w miejscowości Kowalicha na ul. [..] poza weekendami, w ciągu tygodnia, ma charakter wizyt u członków rodziny, uzasadniany jest bowiem przez stronę zamiarem udzielania pomocy mieszkającej tam babci i skarżący co do zasady wówczas w przedmiotowym lokalu nie nocuje. Żadna z okoliczności ustalonych w sprawie nie wskazuje na to, że skarżący prowadzi w tym lokalu swoje gospodarstwo domowe. W skardze kasacyjnej skarżący przyznał, że dopiero "obecnie" posiada klucz do drugich drzwi wejściowych, kluczy do domu nie posiada, drzwi otwierała mu babcia. Skarga kasacyjna nie podejmuje też polemiki z ustaleniami organów, w świetle których w spornym lokalu skarżący posiada jedynie pojedyncze sztuki ubrań, z czego żadne nie są ubraniami zimowymi, ponadto nie ma żadnych swoich mebli, poza kanapą, a kosmetyki trzyma w torbie podróżnej. Co ponadto kluczowe w tej sprawie, powyższym ustaleniom towarzyszy zarazem ustalenie, że skarżący mieszka na stałe wraz z żoną i małoletnimi dziećmi w lokalu nr [..] przy ul. [..]w P.. Zdaniem organów i Sądu I instancji, tam koncentruje się jego codzienne życie (osobiste i majątkowe interesy). Wniosek ten Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za w pełni uprawniony, zauważając, że zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej oświadczenie, iż skarżący systematycznie wypełnia obowiązki rodzicielskie polegające na odwożeniu starszego syna do szkoły, a młodszego do przedszkola, ocenę tę dodatkowo wspiera, dowodząc, że dalsze zameldowanie skarżącego miejscowości K. na ul. [..] na pobyt stały nie potwierdzałoby stanu zgodnego z rzeczywistością, a więc prowadziłoby do utrzymywania fikcji. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji miał podstawy by uznać, że ustalenia faktyczne w tej sprawie dokonane zostały z poszanowaniem zasad wynikających z art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. zaś wydane decyzje administracyjne spełniają wymogi art. 107 §1 i 3 k.p.a. Zarzuty naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 1 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z ww. przepisami k.p.a. nie są zarzutami, które mogłyby być uznane za usprawiedliwione podstawy kasacyjne. Dokonane ustalenia, wskazujące, że lokal w budynku przy ul. [..] w miejscowości K. nie jest miejscem, w którym koncentruje się życie skarżącego, a zatem miejscem jego stałego pobytu w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, skutkowały prawidłowym zastosowaniem w tej sprawie art. 35 ww. ustawy. O ile skarżący ma rację twierdząc, że cechy stałości pobytu nie znosi czasowe opuszczenie miejsca stałego pobytu, np. z powodu pracy, o tyle zarzut naruszenia art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności uznać należało za niezasadny, gdyż żadna z okoliczności ustalonych w sprawie nie wskazuje na to, że opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. [..] miało charakter czasowego opuszczenia miejsca stałego pobytu. Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny skargę tę oddalił na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.