IV SA/Wa 258/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia del. SO Aleksandra Westra (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2018 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...]. K. W. wnioskiem z 14 listopada 2016 r. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.; dalej: ustawy o działaczach). Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN wydał decyzję Nr [...] z [...] stycznia 2017 r. o odmowie potwierdzenia, że Wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że w latach 80-tych działał jako opozycjonista, brał udział w wydawaniu i kolportażu pism podziemnych oraz w strajkach i protestach. Był z tego powodu aresztowany i katowany przez Służbę Bezpieczeństwa, a także skazany na karę więzienia, którą odbył. Aresztowanie spowodowało utratę pracy i problemy z odnalezieniem nowej. Zaznaczył, że nie miał świadomości o procedurze rejestracji tajnych współpracowników, albowiem go nie interesowała, natomiast nie uważa, że w jego teczkach zachowały się jakiekolwiek informacje wskazujące, że był tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa. Decyzją z [...] marca 2017 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 j.t.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, Prezes IPN utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono następujące dokumenty dotyczące Strony: – akta tymczasowo aresztowanego - skazanego o sygn. IPN [...] ([...], [...]), z których wynika, że Wnioskodawca postanowieniem Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w [...] został [...] grudnia 1981 r. tymczasowo aresztowany, a następnie wyrokiem Sądu [...] Okręgu Wojskowego w [...] z [...] stycznia 1982 r. skazany na karę trzech lat pozbawienia wolności. Od [...] lutego 1982 r. do [...] maja 1983 r. karę odbywał w ZK w [...]; – akta o sygn. IPN [...] - akta nadzoru [...] prowadzone w sprawie Strony w 1981 r. przez Wojskową Prokuraturę Garnizonową w [...]; – akta o sygn. IPN [...] - książka kontroli spraw Wydziału Śledczego WUSW [...] k. 35 i 36; – akta o sygn. IPN [...] - akta sprawy Sądu [...] Okręgu Wojskowego w [...] z lat 1981-1982 ([...]) dotyczące Wnioskodawcy. Sąd [...] Okręgu Wojskowego w [...] na rozprawie w siedzibie Wojskowego Sądu Garnizonowego w [...] w dniu [...] stycznia 1982 r. skazał Stronę na karę trzech lat pozbawienia wolności i pozbawienie praw publicznych na okres lat dwóch za to, że 13 grudnia 1981 r. około godziny 20-tej na terenie zakładu "[...]" w [...] sporządził celem rozpowszechniania plakaty zawierające fałszywe wiadomości o treści mogącej wywołać niepokój społeczny lub rozruchy; – akta o sygn. IPN [...] ([...]) - akta paszportowe Strony; – akta o sygn. IPN [...]- kartoteka odtworzeniowa b. Biura "C" MSW - karta Mkr-2 oraz karta E-14; – IPN [...] - kartoteka osób internowanych w okresie stanu wojennego - karta Mkr-2; – Kartoteka b. Biura Śledczego MSW, karta E0-13-Sb; – Informacja o osobie z komputerowego zbioru danych b. SB (ZSKO); – akta o sygn. IPN [...]- kartoteka ogólnoinformacyjna i odtworzeniowa WUSW [...] - karta E-14, 2 karty Mkr-2, karta EO-13-A; – akta o sygn. IPN [...] - zapis [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW [...]; – akta o sygn. IPN [...] - zapis [...] z dziennika archiwalnego spraw ewidencji operacyjnej WUSW [...]; – akta o sygn. IPN [...] - zapis [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW [...]; – akta o sygn. IPN [...] - zapis [...] z dziennika archiwalnego teczek personalnych i pracy wyeliminowanej agentury WUSW [...]; – akta o sygn. IPN [...] - zapis [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW [...]; – akta o sygn. PN [...] - zapis [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW [...]; – akta o sygn. IPN [...] - zapis [...] z dziennika archiwalnego spraw obiektowych WUSW [...]. Dla zapadłego rozstrzygnięcia istotne znaczenie zdaniem organu miała treści zapisu ewidencyjnego nr [...] z dziennika archiwalnego teczek personalnych i pracy wyeliminowanej agentury KWMO/WUSW [...], karty E-14 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej WUSW [...], zapisu nr [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW [...] oraz informacji o osobie z komputerowego zbioru danych b. SB (ZSKO). Z dokumentów tych wynikało, że Strona została zarejestrowana jako tajny współpracownik. W związku z późniejszym aresztowaniem materiały dotyczące strony w postaci 1 teczki personalnej i 1 teczki pracy zostały 22 stycznia 1982 r. złożone do archiwum, a następnie zniszczone. Prezes IPN wskazał także, że W. F. i F. M. w publikacji "Wokół teczek bezpieki - zagadnienia metodologiczno- źródłoznawcze, red. Filip Musiał, IPN, Kraków 2006 r.", analizując kwestie akt agenturalnych wskazali, że "sformalizowane i wieloetapowe procedury (rejestracji tajnych współpracowników), w których udział musiało brać wiele osób (w przypadku zwykłego funkcjonariusza potrzebował on zwykle akceptację dwóch - trzech swoich przełożonych; pominięto tu całkowicie rolę i zadanie ewidencji w procesie pozyskiwania IW), zasadniczo uniemożliwiają sytuację, w której ktoś nieświadomie zostałby zarejestrowany jak agent w sieci agenturalnej.". Zdaniem Prezesa IPN fakt występowania wśród dokumentów dotyczących Wnioskodawcy zapisów dotyczących jego rejestracji i utworzenia teczek oznacza, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Ujawnione w toku postępowania zapisy dotyczące zarejestrowania Strony jako tajnego współpracownika wykluczają zdaniem Prezesa IPN możliwość wydania potwierdzenia, że spełnia ona warunki uznania za osobę represjonowaną. Organ podkreślił przy tym, że nie przesądza o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów zachowanych w archiwach, nie prowadząc także postępowania w celu potwierdzenia lub zaprzeczenia ich prawdziwości. Wnioskodawca złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej "mechaniczne zastosowanie prawa" wobec jego osoby, a także bezpodstawne i sprzeczne z faktami przyrównanie jego sytuacji do innych przypadków, o odmiennych stanach faktycznych. W treści skargi ponownie wskazał na okoliczności świadczące o jego odmowie współpracy z władzami państwowymi w latach 80-tych oraz o późniejszych konsekwencjach tego wyboru. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, przy wydaniu bowiem zaskarżonej decyzji doszło do uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z wniosku Skarżącego toczyło się przed Prezesem IPN postępowanie w sprawie potwierdzenia, że K. W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Stosownie zaś do art. 4 powołanej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wobec tego przy orzekaniu, czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych Prezes IPN bada jedynie 2 przesłanki – czy osoba taka nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (1 przesłanka) oraz co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (2 przesłanka). W przedmiotowej sprawie organ wydając decyzję odmowną powołał się na wynik przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, wskazując na treść zapisu ewidencyjnego nr [...] z dziennika archiwalnego teczek personalnych i pracy wyeliminowanej agentury KWMO/WUSW [...], karty E-14 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej WUSW [...], zapisu nr [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW [...] oraz informacji o osobie z komputerowego zbioru danych b. SB (ZSKO). W ocenie organu z dokumentów tych wynika, że Strona została zarejestrowana jako tajny współpracownik ps. "A. W." nr rej. [...]. W związku z późniejszym aresztowaniem materiały dotyczące strony w postaci 1 teczki personalnej i 1 teczki pracy zostały 22 stycznia 1982 r. złożone do archiwum, a następnie zniszczone. Jednocześnie organ wskazał, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono dokumentów w formie papierowej wytworzonych przez Wnioskodawcę lub przy jego udziale, ale z zapisów ewidencyjnych wynika jednoznacznie, że w skład dokumentów podlegających zniszczeniu wchodziła teczka personalna i teczka pracy Wnioskodawcy. Organ powołał, że wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa w połączeniu z informacją o założeniu dla tej osoby teczki pracy i teczki personalnej wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Organ powołał się również na art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, wskazując, że dokumentami w rozumieniu ustawy są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym szczególności akta, kartoteki, rejestry. Organ uznał więc, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami w rozumieniu ustawy o IPN, a fakt rejestracji danej osoby w ewidencji, założenia jej teczki personalnej i teczki pracy oznacza, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W ocenie Sądu decyzja organu nie była zasadna. Brak jest podstaw pozwalających na stwierdzenie, że w zasobie archiwalnym IPN znajdują się dokumenty dotyczące K. W., spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy. Mianowicie z powołanych przez organ dokumentów w postaci zapisu ewidencyjnego [...] z dziennika archiwalnego teczek personalnych i pracy wyeliminowanej agentury KWMO/WUSW [...], karty E-14 z kartoteki ogólnoinformacyjnej i odtworzeniowej WUSW [...], zapisu nr [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW [...] oraz informacji o osobie z komputerowego zbioru danych b.SB (ZSKO), wynika, że Strona została zarejestrowana jako TW, że istniała teczka personalna i teczka pracy, oraz że w skład dokumentów podlegających zniszczeniu wchodziła teczka personalna i teczka pracy K. W. Z zapisów w rejestrach nie można jednak, wbrew twierdzeniu organu, dokonać oceny spełnienia kryteriów określonych w art. 4 ust. 2 ustawy. Brak jest jakichkolwiek podstaw umożliwiających stwierdzenie, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone przez Wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. W przedmiotowej sprawie nie ujawniono w zasobach IPN żadnego dokumentu sporządzonego, bądź podpisanego przez Stronę. Nie zachował się też żaden inny dokument, którego treść pozwalałaby na dokonanie ustaleń w zakresie wytworzenia dokumentów przy udziale Strony, w ramach czynności wykonywanych przez Stronę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Powoływane w sprawie przez organ dokumenty – zapisy w ewidencji – zostały sporządzone przez osoby prowadzące ewidencje, zapewne w ramach wykonywania przez nie obowiązków pracowniczych. Nie istnieją żadne dowody świadczące o tym, że dokumenty te zostały wytworzone, po pierwsze przy udziale Strony, a dodatkowo jeszcze w ramach czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Ocena organu co do spełnienia kryteriów art. 4 ust. 2 ustawy była więc całkowicie błędna. Stwierdzone naruszenie art. 80 k.p.a. doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy, a w konsekwencji wydania decyzji odmownej. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że organ prowadząc postępowanie nie weryfikuje odnalezionych pod względem prawdziwości czy przydatności w postępowaniu operacyjnym dokumentów, natomiast jest zobowiązany do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty spełniające kryteria z art. 4 ust. 2 ustawy. W przedmiotowej sprawie takich dokumentów nie ujawniono. Całkowicie pozbawione podstaw prawnych, w aspekcie kryteriów z art. 4 ust. 2 ustawy, jest przyjęcie domniemania, że skoro była założona teczka pracy i teczka personalna, to odnalezione dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale Strony w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, albowiem w Służbie Bezpieczeństwa nie dokonywano pozornych rejestracji. Brak jest bowiem jakiegokolwiek materiału dowodowego pozwalającego na stwierdzenie jakie czynności wykonywane były przy udziale Strony, działającej jako tajny informator lub pomocnik. Przepis jednoznacznie również wskazuje dodatkowe kryterium, a mianowicie czynności muszą być wykonywane przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ponownie przeanalizować zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i dokonać oceny dowodów, zgodnie z wytycznymi Sądu. W świetle powyższych okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz ją poprzedzająca, zapadła z naruszeniem przepisów procesowych i prawa materialnego, co skutkuje ich uchyleniem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) i art. 135 p.p.s.a.