I SA/Kr 497/16

|Sygn. akt I SA/Kr 497/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lipca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: st.sekr.sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w dniu 7 lipca 2016 r., sprawy ze skargi A.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym - skargę oddala - Zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 lutego 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia A.M., utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej A.M. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 29 października 2015 r. nr [...] obejmującego zaległość w podatku dochodowym w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2009 r. (na podstawie orzeczenia z dnia 21 września 2015 r. nr [...]). Egzekucję wszczęto dnia 27 listopada 2015 r. z chwilą doręczenia zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w PKO Bank Polski S.A., MBanku S.A. i Idea Banku S.A. Zobowiązana pismem z dnia 4 grudnia 2015 r. złożyła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc zarzut z art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.), tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz zarzut z art. 33 § 1 pkt 10 cyt. ustawy, tj. niepodanie podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku. Zobowiązana podniosła, że organ egzekucyjny nie dochował należytej staranności i nieprawidłowo przygotował tytuł wykonawczy, czym dopuścił się naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 cyt. ustawy. Zdaniem zobowiązanej zajęcie trzech rachunków bankowych świadczy o nieuzasadnionej intensywności postępowania egzekucyjnego. Ponadto z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że przedmiotowa egzekucja nie zmierza do wyegzekwowania zaległości podatkowej lecz do przerwania zbliżającego się terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zobowiązana zarzuciła też, że w tytule wykonawczym nie wskazano podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. opisanym na wstępie postanowieniem odmówił uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz niepodania podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że skoro egzekucja z trzech rachunków bankowych okazała się bezskuteczna, nie można mówić o uciążliwości tego środka egzekucyjnego. W odniesieniu do drugiego zarzutu stwierdzono natomiast, że podstawa prawna obowiązku w tytule wykonawczym została prawidłowo określona. Na przedmiotowe postanowienie zobowiązana złożyła zażalenie, podtrzymując wcześniejsze zarzuty. Jej zdaniem zajęcie trzech rachunków bankowych, na których wcześniej brakowało środków pieniężnych jest działaniem zbyt uciążliwym, niczym nie uzasadnionym i bezcelowym, przez co narusza art. 7 § 2 cyt. ustawy. Uzasadniając zarzut z art. 33 § 1 pkt 10 cyt. ustawy wskazano, że podanie numeru i daty orzeczenia przy jednoczesnym pominięciu jego rodzaju i organu, który go wydał uniemożliwia jego odnalezienie i zweryfikowanie. Tym samym organ egzekucyjny nie dochował należytej staranności i dopuścił się naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 cyt. ustawy. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie wskazał na wstępie, że zgodnie z art. 34 § 1 cyt. ustawy zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym rozpatrywane są po uzyskaniu wiążącego stanowiska wierzyciela. W niniejszej sprawie mając na uwadze okoliczność, że Naczelnik Urzędu Skarbowego jest jednocześnie organem egzekucyjnym, jak i wierzycielem, wydanie odrębnego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela było zbędne. Stwierdzono też, że zgodnie z art. 29 § 1 cyt. ustawy, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Odnosząc się do pierwszego zarzutu strony, w postaci zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zauważono, że w myśl art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Wybór środków egzekucyjnych, które mają być zastosowane w konkretnej sprawie, powinien być dokonany w taki sposób, aby doprowadzić do wykonania obowiązku bez potrzeby stosowania kolejnych środków egzekucyjnych. Organ egzekucyjny powinien zrezygnować ze stosowania tych środków, które są bardziej uciążliwe dla zobowiązanego. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia trzech rachunków bankowych. Zobowiązana nie wskazała, jaki inny środek egzekucyjny organ mógłby zastosować celem skutecznego wyegzekwowania zobowiązania. Takie wskazanie ułatwiłoby prowadzenie egzekucji, byłoby mniej zaskakujące i mniej uciążliwe dla zobowiązanej. Zaznaczono też, że organ egzekucyjny zastosował jeden środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, pomimo, iż skierował go do trzech banków. Zatem biorąc powyższe pod uwagę nie można mówić o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, a samo twierdzenie o uciążliwości środka egzekucyjnego nie jest powodem uznania zarzutu za zasadny. Odnosząc się do kolejnego zarzutu wyjaśniono, że w przedmiotowym tytule wykonawczym, jako podstawę prawną obowiązku wierzyciel wskazał orzeczenie z dnia 21 września 2015 r. nr [...]. Zgodnie z art. art. 27 § 1 pkt 3 cyt. ustawy tytuł wykonawczy zawiera: "treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek". Zdaniem organu treść przedmiotowego tytułu wykonawczego spełnia powyższe wymagania, a żaden przepis nie obliguje do zamieszczenia w tytule wykonawczym informacji odnośnie do organu podatkowego, który wydał orzeczenie. Od powyższego postanowienia zobowiązana złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w którym zarzuciła naruszenie art. 7 § 2, art. 33 § 1 pkt 8 oraz pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym postanowieniem organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu zobowiązana podtrzymała dotychczasową argumentację. Ponadto stwierdziła, że w jej przypadku wymóg wskazania alternatywnego środka egzekucyjnego nie powinien mieć zastosowania, gdyż organ egzekucyjny prowadził wiele postępowań egzekucyjnych przeciwko niej i dlatego dysponuje pełną wiedzą na temat jej majątku. Ponadto wskazano, że choć wymóg ten wynika z orzecznictwa, nie jest wyrażony w art. 33 ust. 1 pkt 8 cyt. ustawy. Co do prawidłowości tytułu wykonawczego wskazano, że powinien on spełniać wymogi rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa w sposób powodujący konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać na brzmienie art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.), zgodnie z którym organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przywołany przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Przy czym zamknięty katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnych wymieniony został w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należy mieć przy tym na uwadze, że celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w zgodzie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. W tym kontekście z treści art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwiają pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Jak jednoznacznie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych organ musi mieć wybór w zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucji, a logika podpowiada, że o wyborze środka najmniej uciążliwego może być mowa tylko, gdy taki wybór istnieje (por. wyroki: NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., sygn. II FSK 1690/11, WSA w Olsztynie z dnia 23 października 2013 r., sygn. I SA/Ol 587/13 czy WSA w Gdańsku z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. I SA/Gd 635/12). Jednocześnie strona ma możliwość obrony w toku postępowania egzekucyjnego, podnosząc zarzuty wymienione w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z których jeden – podniesiony przez skarżącą w niniejszej sprawie – dotyczy zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 cyt. ustawy). Biorąc pod uwagę rodzaj zastosowanego środka w postaci zajęcia rachunku bankowego oraz argumentację skarżącej, sąd podzielił stanowisko wyrażone przez organy obu instancji co do bezpodstawności postawionego zarzutu. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowania winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Zasadnie - w ocenie Sądu - w okolicznościach sprawy organ egzekucyjny spośród przewidzianych w art. 1a pkt 12 ustawy egzekucyjnej wybrał ten, który najlepiej i najprościej realizował zakładany cel, tj. egzekucję z rachunku bankowego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na stanowisko reprezentowane w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Ponadto z mocy art. 81 § 4 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego na bieżące wynagrodzenia za pracę, które mogą być dokonane po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a także na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia (przykładowo: wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 403/07). Ponadto, jak trafnie wskazuje się w piśmiennictwie, kolejność w jakiej ustawa wylicza środki egzekucyjne, ma znaczenie w przypadku egzekucji należności pieniężnych, są one bowiem uszeregowane od najłagodniejszego do najbardziej dolegliwego (art. 1a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) - por. W. Cisowska-Sakrajda, Komentarz do art. 1(a) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010. Tym samym powinny być stosowane w takiej kolejności, zgodnie z zasadą stosowania najłagodniejszego środka prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku. Również w niniejszej sprawie brak było podstaw, aby uznać zajęcie rachunku bankowego za zbyt uciążliwe, tym bardziej, że okazało się ono jak dotąd bezskuteczne w związku z brakiem środków pieniężnych. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ zastosował jeden środek egzekucyjny, nawet jeżeli skierowany on został do kilku rachunków bankowych. Skarżąca zarzuciła, że organ bezpodstawnie zażądał od niej przedstawienia alternatywnego środka egzekucyjnego, wskazując, że wymóg taki nie wynika z przepisów, a nawet jeżeli został on wywiedziony w orzecznictwie, to nie powinien on dotyczyć niniejszej sprawy, w której organ posiada wiedzę na temat sytuacji majątkowej skarżącej. Jak wskazano jednak powyżej, aby można było podjąć rozważania na temat uciążliwości środka egzekucyjnego, musi istnieć wybór pomiędzy różnymi środkami. W interesie zobowiązanego leży zatem wskazanie alternatywnej metody prowadzącej do zaspokojenia wierzyciela, a nie oczekiwanie, że organ sam znajdzie mniej dolegliwe rozwiązanie. W sytuacji, gdy organ ma do dyspozycji tylko jeden środek, to nie tylko jest on uprawniony, ale i zobowiązany do jego zastosowania (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1583/14). Skoro w niniejszej sprawie zobowiązana nie przedstawiła sposobu, który byłby dla niej mniej uciążliwy, a jednocześnie mógł doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela, ograniczając się do gołosłownych zarzutów, ich uwzględnienie byłoby nadużyciem ze strony organu. Dokonując oceny zarzutu zgłoszonego na podstawie art. 33 § 1 pkt 10 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Sąd stwierdza, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Oceniane tytuły wykonawcze spełniały w ocenie Sądu wymagania wynikające z art. 27 § 1 pkt 3 cyt. ustawy. Stosownie do dyspozycji tego przepisu w przypadku egzekucji należności pieniężnej tytuł wykonawczy zawiera m. in. wskazanie podstawy prawnej obowiązku, co zostało uwzględnione w przedmiotowym dokumencie. Przez wskazaną podstawę prawną należy rozumieć przepisy, na mocy których dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, tj. wskazanie aktu prawnego (prawa materialnego), na podstawie którego wydano decyzję administracyjną lub też samej decyzji, wydanej na podstawie tych aktów. W kwestionowanym tytule wykonawczym wystawionym na formularzu sporządzonym wg ustalonego wzoru, w rubryce "akt normatywny (stanowiący podstawę do wydania orzeczenia (...)" w pełni odzwierciedlono podstawy prawne obowiązku wskazując, że podstawą prawną jest orzeczenie z dnia 21 września 2015 r. o nr [...]. W innych rubrykach wskazano z kolei, że egzekwowane zobowiązanie dotyczy podatku dochodowego w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2009 r. Zarzut skarżącej, jakoby podstawy prawnej kwestionowanego tytułu wykonawczego nie dało się zidentyfikować jest zatem całkowicie bezpodstawny. Wobec powyższego skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.