I GSK 990/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Sp. j. w S od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Po 649/18 w sprawie ze skargi P. Sp. j. w S na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 3 sierpnia 2018 r. nr 3001-IEE.711.337.2018 w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. Sp. j. w S na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA w Poznaniu), wyrokiem z 21 lutego 2019 r., sygn. III SA/Po 649/18, oddalił skargę P. Sp. j. w S (dalej zwanej spółką), na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 3 sierpnia 2018 r., nr 3001-IEE.711.337.2018, w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W stanie faktycznym sprawy postanowieniem z dnia 30 maja 2018 r, nr 391266368, Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu odmówił uwzględnienia zarzutów zgłoszonych przez spółkę w toku postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że nie wystąpiła okoliczność wskazana w art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314, ze zm. dalej zwanej u.p.e.a.), bowiem nie było możliwości stosowania wobec spółki egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego czy renty socjalnej. Zakład dokonał więc zajęć z wierzytelności pieniężnych oraz rachunków bankowych, na podstawie dwóch tytułów wykonawczych, o nr: TW1540018000044 i TW1540018000045. Organ wybrał spośród kilku środków egzekucyjnych ten najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, bowiem jest zobligowany do wykonania w sposób przymusowy obowiązków ciążących na zobowiązanym. Podkreślono, że na mocy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania, a także na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2018 r., nr 3001-IEE.711.337.208, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, po rozpatrzeniu zażalenia spółki utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ustosunkowując się do zarzutu zażalenia podkreślił, że egzekucja została wszczęta skutecznie, bowiem tytuły egzekucyjne odpowiadają wymogom określonym w art. 27 § 1 u.p.e.a , a podpis, choć nieczytelny, był uzupełniony pieczęcią pracownika urzędu obsługującego organ I instancji. Odnośnie uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, organ II instancji w całości podzielił argumentację ZUS, podkreślając, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Niemniej, to organ egzekucyjny decyduje, który środek jest w danym przypadku mniej dokuczliwy. Organ winien więc w każdym konkretnym przypadku ocenić, czy i który z przewidzianych środków zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. W ocenie organu odwoławczego egzekucję przeprowadzono prawidłowo z uwagi tak na zakres możliwych do podjęcia środków, jak i uprawnienie zobowiązanego wynikające z art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. WSA w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 3 sierpnia 2018 r., wyrokiem z 21 lutego 2019 r. oddalił przedmiotową skargę. WSA w Poznaniu stwierdził, że zgłoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie ma prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego. Organ I instancji wyjaśnił w uzasadnieniu, że zajęcie rachunku bankowego to jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Zajęty rachunek pozostaje otwarty, a zobowiązana spółka może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Wskazano także treść art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a, który zezwala na wypłaty bez zgody organu egzekucyjnego we wskazanych w tym przepisie wypadkach. Tym samym nie jest zasadny zarzut skarżącej o braku uzasadnienia w kwestii uciążliwości środka egzekucyjnego. Organ wypełnił nałożony postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2018 r. obowiązek uzupełnienia uzasadnienia w tym zakresie. To stanowisko organu zostało dodatkowo wsparte argumentacją organu odwoławczego na skutek wniesionego środka odwoławczego i którą sąd uznaje za prawidłową. Dodatkowo wskazać należy, że zobowiązany nie wskazał innego składnika majątku, z którego istniałaby możliwość zaspokojenia należności wynikających z przedmiotowych tytułów wykonawczych a ponadto - co też wskazano w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 30 maja 2018 r. Sąd nadmienił, że w interesie zobowiązanego jest wskazanie majątku podlegającego egzekucji, bowiem w praktyce zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego może być dla zobowiązanego dokuczliwe. Strona nie wykazała zresztą ani na czym ta uciążliwość polegała, ani czy i jaki środek byłby mniej uciążliwy. Za prawidłowe Sąd uznał również stanowisko organów w kwestii nieuznania zarzutu niespełnienia w ww. tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a., co w opinii skarżącej przejawiało się brakiem wskazania w nich czytelnego podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego, prowadząc do uznania, iż brak było podstaw do prowadzenia, a nawet wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do przedmiotowego zarzutu stwierdził, że sama skarżąca spółka zauważyła, że pojęcie podpisu nie jest zdefiniowane w żadnym akcie prawnym regulującym postępowanie organów egzekucyjnych. Jednocześnie przyjmuje się, iż jest to znak graficzny postawiony własnoręcznie przez składającego, umożliwiający identyfikację osoby podpisującej dokument, a jeżeli identyfikacji można dokonać w inny sposób dopuszczalna jest jego forma skrócona. Dokonana przez organy analiza tytułów wykonawczych, doprowadziła do przekonania, iż mogą one stanowić podstawę prowadzenia egzekucji administracyjnej, bowiem nadana na każdym z nich klauzula o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej, wbrew twierdzeniu strony, została opatrzona podpisem osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego. Podpis ten pozwala na jednoznaczną identyfikację tej osoby w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, co przesądza o prawidłowości jego złożenia. Odnosząc się natomiast do podniesionego w zażaleniu zarzutu sankcjonowania prowadzenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej, w rozumieniu art. 26 § 1 u.p.e.a., WSA w Poznaniu zaznaczył, iż zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Natomiast zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W konsekwencji za nieuzasadniony należy uznać zarzut sankcjonowania prowadzenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej, bowiem do wszczęcia egzekucji administracyjnej, w rozumieniu art. 26 § 5 u.p.e.a., bez wątpienia doszło, a analiza zebranej dokumentacji dowodzi, iż jej podstawę stanowią prawidłowo wystawione tytuły wykonawcze sporządzone według ustalonego wzoru. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu wniosła spółka. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie: 1. art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a") w zw. art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") w zw. żart. 18 u.p.e.a. - poprzez uznanie, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącego kasacyjnie, 2. art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - poprzez zaakceptowanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze, będące postawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie spełniały wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. 3. art. 124 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez akceptację niezawarcia w postanowieniu organu pierwszej instancji uzasadnienia faktycznego i prawnego w zakresie uznania za bezzasadne zarzutów skarżącego kasacyjnie, w zakresie zastosowania zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych; 4. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora II Oddziału ZUS w Poznaniu. Na tej podstawie skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zwrócono uwagę to, iż zajęcie rachunku bankowego stanowiło dla skarżącego kasacyjnie nazbyt uciążliwy środek egzekucyjny Zatem organ egzekucyjny winien stosować środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Spółka podkreśliła także, że brak jest przepisu nakładającego na spółkę obowiązek wskazania innego, możliwego do zastosowania środka egzekucyjnego. W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej dodano, że tytuły wykonawcze, będące podstawą przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, nie zawierają podpisu z podaniem imienia i nazwiska pracownika organu egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W myśl przytoczonej wyżej regulacji granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, rządzącą postępowaniem kasacyjnym, zakreślają, co do zasady, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, zdefiniowane poprzez wskazanie przez jej autora konkretnych jednostek redakcyjnych przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone, a także oparte na tych przepisach twierdzenia, dotyczące mających według skarżącego kasacyjnie miejsce uchybień regulacjom prawa materialnego czy procesowego. W niniejszym przypadku skarżąca kasacyjnie sformułowała cztery zarzuty, oparte na twierdzeniach dotyczących naruszenia przepisów u.p.e.a., jak i regulacji K.p.a., do których odpowiedniego stosowania odsyła art. 18 u.p.e.a., w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie. W zakresie tych ostatnich spółka podniosła naruszenie art. 138 § 1 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nieuchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się do przedmiotowego zarzutu stwierdzić należy, iż nie znajduje on uzasadnionych podstaw. Oparty jest on bowiem wyłącznie na przepisach wynikowych, określających sposób rozstrzygania przez organ II instancji, wobec czego nie sposób jest stwierdzić, z uwagi na naruszenie jakich to regulacji, Sąd I instancji winien był, zdaniem skarżącej kasacyjnie, uchylić postanowienie ZUS. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zaś ani zobowiązany, ani uprawniony do uzupełnienia czy też korygowania za strony wadliwie sformułowanych przez nie zarzutów. Nie może także domniemywać ich pełnej treści czy też czynić ustaleń w tym przedmiocie. Tak więc, wobec wadliwości omawianego zarzutu brak jest podstaw do uznania jego zasadności. Kolejny zarzut skarżącej kasacyjnie, dotyczący naruszenia art. 124 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez akceptację niezawarcia w postanowieniu organu pierwszej instancji uzasadnienia faktycznego i prawnego, w zakresie uznania za bezzasadne zarzutów skarżącego kasacyjnie, w zakresie zastosowania zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych. Również ten zarzut nie znajduje uzasadnionych podstaw. W tym zakresie zaznaczyć należy, że zarzuty skargi kasacyjnej winny się odnosić do zaskarżonego orzeczenia Sądu I Instancji, a nie rozstrzygnięcia organu, w dodatku I instancji, z czym mamy do czynienia w rozpatrywanym przypadku. Niezależnie jednak od powyższego zaznaczyć należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, organy obu instancji, rozstrzygające jej sprawę, odniosły się do wniesionego przez nią w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego dla niej środka egzekucyjnego (obszerny wywód w tej materii organ II instancji zawarł na str. 7-8 wydanego przez niego postanowienia). Do tych kwestii odniósł się także Sąd I instancji, akceptując ich stanowisko, jako odpowiadające prawu. W związku z tym również ten zarzut skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie. Problematyka poruszona w ramach zarzutu skargi kasacyjnej, oznaczonego nr 3, łączy się z tą, do której odnosi się zarzut nr 1, w którym podniesiono naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., w związku z uznaniem, że zastosowanie środka egzekucyjnego, w postaci zajęcia rachunku bankowego było prawidłowe. Odnosząc się do tych kwestii stwierdzić należy, że na gruncie przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia, że w ramach prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego uchybiono zasadzie nakazującej stosowanie środków, które prowadzą do wykonania obowiązku, ale jednocześnie są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisku, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2018 r., sygn. II FSK 3577/15, wyrok NSA z 9 lutego 2023 r., sygn. III FSK 1635/21 – dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym spółka nie wskazała żadnego innego środka egzekucyjnego, który w jej ocenie byłby dla niej najmniej uciążliwy. Powołała się jedynie enigmatycznie na brak po stronie organu pełnej wiedzy odnośnie jej majątku, co do którego brak jest podstaw do nałożenia na organ obowiązku jego poszukiwania. To zobowiązany (w niniejszym przypadku skarżącą kasacyjnie) dysponuje najpełniejszą wiedzą odnośnie posiadanego majątku, natomiast organ egzekucyjny zobligowany jest doprowadzenia do wykonania egzekwowanego obowiązku. Winien on jedynie zastosować prowadzący do tego środek, który jest najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, spośród wszystkich dla niego dostępnych. W rozpatrywanym przypadku nie mamy do czynienia z naruszeniem tej zasady, a przeciwne twierdzenia skarżącej kasacyjnie spółki, jako gołosłowne, nie znajdują uzasadnionych podstaw. Odnosząc się do ostatniego z zarzutów, dotyczącego naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. również stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uznania jego zasadności. Wbrew twierdzeniom skargi, tytuły egzekucyjne, na podstawie których wszczęto postępowanie, zostały właściwie podpisane. Zgodzić się także należy ze stanowiskiem WSA w Poznaniu, że podpis, który jest uzupełniony pieczątką, nie musi być czytelny. Tak samo, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, na tytułach zamieszczona została adnotacja, o skierowaniu ich do egzekucji. W związku z powyższym omawiany zarzut również nie znajduje uzasadnionych podstaw. Wobec niezasadności podniesionych zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od skarżącej kasacyjnie spółki na rzecz Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARMiR kwotę 240 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Kwota ta obejmuje zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który w imieniu organu sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną.