II SA/Wa 640/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędziowie WSA Przemysław Szustakiewicz, Janusz Walawski, Protokolant ref.staż. Monika Duma-Szymczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. sprawy ze skargi H. G. na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwał Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. 1. oddala skargę w zakresie w jakim zaskarżona uchwała stwierdza nieważność uchwały Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. numer [...] oraz uchwały Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. numer [...]; 2. odrzuca skargę w pozostałym zakresie. Rada [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] marca 2018 r., na podstawie § 64 ust. 3 w związku z ust. 1 i § 62 ust. 1 Statutu Dzielnicy [...], stanowiącego załącznik nr 1 do uchwały Rady [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. w sprawie nadania statutów dzielnicom miasta [...] (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 420 i 11794), w związku z art. 35 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1875), w § 1 stwierdziła nieważność uchwał Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017r.: 1) nr [...] - w sprawie odwołania Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] 2) nr [...] - w sprawie wyboru Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] 3) nr [...] - w sprawie odwołania Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...] 4) nr [...] - w sprawie wyboru Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...] 5) nr [...] - w sprawie wyboru Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...]. W § 2 wskazała, że uzasadnienie rozstrzygnięcia Rady [...], o którym mowa w § 1, zawiera załącznik stanowiący integralną część uchwały. W § 3 wskazano, że wykonanie uchwały powierza się Prezydentowi [...]. W § 4 wskazano, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. W uzasadnieniu Rada [...] wskazała, że w dniu [...] listopada 2017 r. Rada Dzielnicy [...] podjęła następujące uchwały: 1)nr [...] w sprawie odwołania Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...]; 2) nr [...] w sprawie wyboru Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...]; 3) nr [...] w sprawie odwołania Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...]; 4) nr [...] w sprawie wyboru Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...]; 5)nr [...] w sprawie wyboru Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...]. Prezydent [...] zarządzeniem nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r. wstrzymał wykonanie ww. uchwał i wystąpił do Rady [...] z wnioskiem o stwierdzenie ich nieważności. W ocenie Rady [...] przedmiotowe uchwały naruszają kryterium zgodności z prawem. Rada [...] wskazała, że na dzień [...] listopada 2017 r. na godz. 11.00 zwołana została sesja [...] Rady Dzielnicy [...] z następującym porządkiem obrad: 1. Otwarcie obrad sesji [...]. 2. Przyjęcie porządku obrad. 3. Projekt Uchwały w sprawie odwołania Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] M.C. 4. Projekt Uchwały w sprawie odwołania Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...] A.N. 5. Interpelacje i zapytania. 6. Zamknięcie obrad. W dniu [...] listopada 2017 r. po otwarciu sesji [...], Przewodniczący M.C. ogłosił przerwę w sesji do dnia [...] lutego 2018 r. Po ogłoszeniu przerwy część radnych opuściła miejsce posiedzenia. Jednakże najstarsza wiekiem radna W.S. wznowiła sesję stwierdzając, że zarządzenie przerwy było nieskuteczne, a wymóg kworum z § 19 ust. 7 Statutu Dzielnicy jest spełniony. Pod przewodnictwem radnej W.S. Rada Dzielnicy [...] podjęła uchwały: 1) nr [...] - w sprawie odwołania Pana M.C. z funkcji Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...], 2)nr [...] - w sprawie wyboru Pani H.G. na funkcję Przewodniczącej Rady Dzielnicy [...]. Następnie Rada Dzielnicy [...] działając pod przewodnictwem H.G. podjęła uchwały: 1)nr [...] - w sprawie odwołania Pana A.N. z funkcji Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...]; 2)nr [...]- w sprawie wyboru Pana A.Z. na funkcję Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...]; 3)nr [...]- w sprawie wyboru Pana M.R. na funkcję Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...]. Rada [...] wskazała, że zarówno Przewodniczący Rady Dzielnicy M.C. jak i Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy A.N. byli obecni na sali w trakcie podejmowania przedmiotowych uchwał. Rada [...] wskazała, że pracami Rady Dzielnicy kieruje Przewodniczący Rady Dzielnicy (art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju [...] (Dz. U. z 2015 r. poz. 1438). Zgodnie z § 17 ust. 2 Statutu Dzielnicy Przewodniczący Rady Dzielnicy reprezentuje Radę Dzielnicy na zewnątrz, organizuje prace Rady Dzielnicy oraz prowadzi jej obrady. Opisane uprawnienia Przewodniczącego Rady Dzielnicy mają charakter wyłączny, tzn. poza odrębnymi regulacjami rangi statutowej, nikt inny jak Przewodniczący nie może ich wykonywać. Taką odrębną regulacje zawiera § 17 ust. 2 zd. drugie i ust. 3 Statutu Dzielnicy. W świetle tych przepisów Przewodniczący Rady Dzielnicy może wyznaczyć do wykonywania swoich zadań Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy (§ 17 ust. 2 zd. drugie Statutu Dzielnicy), a w przypadku nieobecności Przewodniczącego i nie wyznaczenia Wiceprzewodniczącego, zadania Przewodniczącego wykonuje Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy najstarszy wiekiem, a w przypadku braku Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy - najstarszy wiekiem radny obecny na sesji (§ 17 ust. 3 Statutu Dzielnicy). Organ wskazał, że analiza cytowanej regulacji prowadzi do wniosku, że najstarszy wiekiem radny obecny na sesji może wykonywać zadania Przewodniczącego, w tym prowadzić obrady Rady Dzielnicy, tylko i wyłącznie w przypadku nieobecności Przewodniczącego oraz braku Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy. Stwierdził, że z nieobecnością Przewodniczącego Rady mamy do czynienia zawsze, ilekroć nie znajduje się on osobiście w miejscu, w którym ze względu na charakter i właściwości danego zadania powinien on to zadanie wykonać. W przypadku prowadzenia sesji będzie to zazwyczaj sala posiedzeń Rady. W ocenie organu, w rozpoznawanym przypadku nie zostały spełnione przesłanki z § 17 ust. 3 Statutu Dzielnicy, warunkujące prowadzenie obrad Rady Dzielnicy przez najstarszego wiekiem radnego obecnego na sesji. Okolicznością bezsporną jest bowiem fakt, że zarówno Przewodniczący Rady Dzielnicy M.C. jak i Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy A.N. byli obecni na sali w trakcie podejmowania przedmiotowych uchwał. W ocenie Rady [...] nie zasługuje na aprobatę kierunek wykładni § 17 ust. 3 Statutu Dzielnicy, przyjęty podczas obrad Rady Dzielnicy w dniu [...] listopada 2017 r., w świetle której najstarszy wiekiem radny może prowadzić sesję Rady w sytuacji, gdy Przewodniczący lub Wiceprzewodniczący uchylają się od wykonywania swoich statutowych obowiązków. Taka interpretacja w sposób niedopuszczalny wykracza bowiem poza literalne brzmienie Statutu Dzielnicy, naruszając zakaz rozszerzającej interpretacji wyjątków. Sformułowanie "w razie nieobecności Przewodniczącego" nie budzi wątpliwości. Nie ma żadnych podstaw prawnych do rozszerzania zakresu stosowania tej przesłanki także na takie przypadki, gdy wprawdzie Przewodniczący jest obecny, ale nie wykonuje zadań. Przyjęcie tej wykładni mogłoby doprowadzić do sytuacji, że to Wiceprzewodniczący lub najstarszy wiekiem radny, zwoływałby i prowadziłby sesje Rady z całkowitym pominięciem Przewodniczącego Rady, opierając się wyłącznie na subiektywnym przekonaniu o niewłaściwym wykonywaniu przez Przewodniczącego statutowych obowiązków. Byłoby to całkowicie sprzeczne z przepisami Statutu Dzielnicy. Przywołano wyrok NSA z 15 września 2009 r. sygn. akt II OSK 461/09. Rada [...] podniosła, że jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych wszystkie uchwały podejmowane przez radę w przypadku, gdy obradami takiej rady kieruje osoba nieuprawniona, są obarczone istotnymi wadami uzasadniającymi ich unieważnienie (por. Cz. Martysz, Komentarz do art. 20 ustawy o samorządzie gminnym, teza 2, WK, 2016; zob. też wyrok WSA w Krakowie z 13 lutego 2017 r., III SA/Kr 1700/16; wyrok WSA w Warszawie z 14 sierpnia 2008 r., II SA/Wa 798/08, CBOSA). Taka też sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Skoro w rozpoznawanym przypadku zastosowanie § 17 ust. 3 Statutu Dzielnicy nie mogło mieć miejsca (z uwagi na obecność Przewodniczącego oraz Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy na sesji), to W.S. nie była uprawniona do prowadzenia obrad Rady Dzielnicy. W konsekwencji prowadzi to do wadliwości uchwał podjętych pod jej przewodnictwem (uchwały nr [...] i nr [...]), co z kolei rzutuje na prawidłowość uchwał podjętych przez Radę Dzielnicy pod przewodnictwem H.G. (uchwały nr [...]-[...]). Rada [...] wskazała, że wszczęcie postępowania nadzorczego w niniejszej sprawie podyktowane było także niemożnością zweryfikowania prawidłowości procedury zmiany porządku obrad sesji nr [...], w szczególności zachowania wymogu uzyskania bezwzględnej większości głosów na zmianę jej porządku przewidzianego przez przepis § 23 ust. 3 Statutu Dzielnicy. Organ podał, że w przedmiotowej sprawie nie został sporządzony protokół z przebiegu sesji, brak również utrwalenia przebiegu sesji w innej formie (stenogramu obrad po wznowieniu sesji lub zapisu obrad na nośniku elektronicznym). Tymczasem uchwały nr [...],[...] i [...] nie były pierwotnie przewidziane w porządku obrad i ich wprowadzenie pod obrady Rady Dzielnicy wymagało zachowania trybu, o którym mowa w § 23 ust. 3 Statutu Dzielnicy, czego jednak Rada [...] nie jest w stanie jednoznacznie ustalić. Rada Dzielnicy [...] podjęła uchwały nr [...] - [...] z dnia [...] listopada 2017 r. z istotnym naruszeniem art. 9 ust. 4 ustawy warszawskiej oraz art. 17 ust. 2 i 3 Statutu Dzielnicy. Dodatkowo uchwały nr [...],[...] i [...] podjęte zostały z naruszeniem § 23 ust. 3 Statutu Dzielnicy. Z tego względu, działając na podstawie § 64 ust. 3, w związku z ust. 1 i § 62 ust. 1 Statutu Dzielnicy, Rada [...] stwierdziła nieważność wskazanych już wyżej uchwał Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. Pismem z dnia 19 marca 2018 r. H.G., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Rady [...] nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. w sprawie stwierdzenia nieważności uchwał Rady Dzielnicy [...]. Pełnomocnik uchwale tej zarzucił naruszenie prawa materialnego t.j. § 64 ust. 3 w związku z ust. 1 i § 62 ust. 1 Statutu Dzielnicy [...], stanowiącego załącznik nr 1 do uchwały Rady [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. w sprawie nadania statutów dzielnicom miasta [...] (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 32, poz. 453, z późn. zm. ), w związku z art. 35 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, poprzez bezpodstawne zastosowanie rozstrzygnięcia nadzorczego względem zgodnych z prawem uchwał Rady Dzielnicy [...]. Pełnomocnik wniósł o stwierdzenie nieważności tej uchwały oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa, według norm prawem przepisanych. Wniósł o przeprowadzenie dowodów z załączonych do skargi: 1. uchwał Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r., 2. zaskarżonej uchwały Rady [...] nr [...], 3. protokołu nr [...] z sesji z dnia [...] listopada 2017 r. (wskazując na jego przyjęcie na sesji w dniu [...] stycznia 2018 r.). W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że skarżącą jest H.G. - radna Dzielnicy [...], wybrana w dniu [...] listopada 2017 r. na Przewodniczącą Rady, po uprzednim odwołaniu z tej funkcji radnego M.C. Wobec powyższego, w oczywisty sposób posiada ona interes prawny w zaskarżeniu uchwały nadzorczej Rady [...] podważającej to rozstrzygniecie, co w efekcie sprowadza się do pozbawienia jej możliwości sprawowania funkcji, na którą została legalnie wybrana. Pełnomocnik wskazał, że nie do zaakceptowania pozostaje sytuacja, w której czynności nadzorcze organów [...] dokonywane pod pozorem kryterium legalności, stają się de facto wytrychem do politycznego uniemożliwienia działania ustawowemu organowi uchwałodawczemu Dzielnicy zgodnie z jego kompetencjami. Podał, że stan faktyczny w zasadzie nie budzi wątpliwości. W dniu [...] listopada 2017 r. natychmiast po otwarciu sesji [...] przewidującej w porządku m.in. odwołanie Przewodniczącego Rady, pełniący tę funkcję radny M.C. ogłosił przerwę (nie precyzując czy w obradach czy w sesji) do dnia [...] lutego 2018 r., nawet bez wskazania godziny wznowienia. Po tym fakcie, część radnych opuściła miejsce posiedzenia. Jednakże najstarsza wiekiem radna W.S. przejęła prowadzenie dalszych obrad stwierdzając, że zarządzenie przerwy było nieskuteczne, a wymóg kworum z § 19 ust. 7 Statutu Dzielnicy jest spełniony. Pod przewodnictwem radnej W.S. Rada Dzielnicy [...] podjęła uchwały: nr [...] i nr [...] - w sprawie wyboru H.G. na funkcję Przewodniczącej Rady Dzielnicy [...]. Następnie Rada Dzielnicy [...] działając już pod przewodnictwem nowowybranej Przewodniczącej H.G., podjęła uchwały: nr [...]; nr [...]; nr [...]. W/w uchwały były podejmowane każdorazowo w głosowaniach tajnych, większością 14 głosów "za" z ustawowej liczby 25 radnych. Pełnomocnik wskazał, że nie ulega wątpliwości, że w dniu [...] listopada 2017 r., na prawidłowo zwołanej sesji, wolą większości radnych było podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie zmiany składu osobowego Prezydium Rady, a ogłoszenie przez odwoływanego Przewodniczącego M.C. natychmiast po otwarciu obrad trzymiesięcznej przerwy do dnia [...] lutego 2018 r., zmierzało wyłącznie do zachowania stanowiska i zablokowania prac Rady. Takie działanie nie może zasługiwać na ochronę i być uznane za zgodne z prawem, dlatego też większość radnych procedowała dalej, podejmując uchwały zgodnie z porządkiem obrad. Pełnomocnik powołał się na wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 2429/16. Wskazał, że żadne zachowanie Przewodniczącego, zmierzające do uniemożliwienia jego odwołania a więc zniweczenia ustawowej kompetencji Rady, nie może być skuteczne. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje fakt, czy i przez jaki okres po rzekomym ogłoszeniu przerwy, na sali byli obecni M.C. jak również kolejny "przewidziany do odwołania" Wiceprzewodniczący A.N. skoro odmawiali oni wykonywania obowiązków związanych z pełnionymi funkcjami. Pełnomocnik stwierdził, że taka obstrukcja, w ściśle określonym, bezprawnym celu, jak również nieobecność innych wiceprzewodniczących zmusiła większość radnych do odpowiedniego zastosowania normy przewidzianej w § 17 ust. 3 Statutu tj. przejęcia prowadzenia dalszych obrad przez najstarszą wiekiem radną W.S. Nie jest trafne stanowisko Rady [...], że przez nieobecność o której mowa w tym przepisie należy rozumieć wyłącznie fizyczny brak danej osoby. W regulacji mowa jest bowiem o nieobecności, ale w rozumieniu gotowości do wypełniania funkcji przewodniczącego (wiceprzewodniczących). Skoro więc, konkretne osoby przebywając nawet w pobliżu, ale jednak odmawiają udziału w pracach Rady i wykonywania swoich prawnych obowiązków, uznać należy je de facto za nieobecne w aspekcie pełnionej funkcji. Pełnomocnik powołał się przy tym na wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OSK 1458/13. Rada [...], reprezentowana przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podnosząc, że zaskarżona uchwała odpowiada prawu. W przedmiotowej sprawie - wbrew twierdzeniom skarżącej - wystąpiły podstawy do uznania przez Radę [...], iż doszło do istotnego naruszenia prawa skutkującego koniecznością stwierdzenia nieważności uchwał Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]. Jak wynika bowiem z ustaleń Rady [...], przedmiotowe uchwały podjęte zostały w głosowaniu, któremu przewodniczyła osoba nieuprawniona. Najstarszy wiekiem radny obecny na sesji może wykonywać zadania Przewodniczącego, w tym prowadzić obrady Rady Dzielnicy, tylko i wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia następujących przesłanek: 1) Przewodniczący jest nieobecny; 2) brak jest Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy. Tymczasem warunki te nie zostały w przedmiotowej sprawie spełnione. Po pierwsze, okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest fakt, że Przewodniczący Rady Dzielnicy M.C. był obecny na sali w trakcie podejmowania przedmiotowych uchwal (v. protokoły komisji skrutacyjnej). Po drugie, nie wystąpił w przedmiotowej sprawie jednoczesny "brak Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy". Zauważyć bowiem należy iż Rada Dzielnicy w dniu [...] listopada 2017 r. posiadała dwóch Wiceprzewodniczących. Funkcję tę pełniła E.P. i A.N. Co więcej, Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy A.N. był obecny na sali w trakcie podejmowania przedmiotowych uchwał (v. protokoły komisji skrutacyjnej). Pełnomocnik wskazał przy tym, że fakt załączenia do skargi z dnia 19 marca 2018 r. "protokołu" sporządzonego i podpisanego przez H.G. nie może w chwili obecnej wpłynąć na prawidłowość rozstrzygnięcia Rady [...], albowiem po pierwsze, dokument ten sporządzony został już po podjęciu przez Radę [...] zaskarżonej uchwały, a po drugie nie stanowi on protokołu w rozumieniu przepisów Statutu Dzielnicy - nie został bowiem zatwierdzony przez Radę Dzielnicy (§ 23 ust. 2 pkt 1 Statutu Dzielnicy) oraz opublikowany w Biuletynie Informacji Publicznej (§ 33 ust. 7 Statutu Dzielnicy). Pismem z dnia 5 listopada 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. o dopuszczenie dowodów z dokumentów: 1.wydruku z Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu [...] na okoliczność paraliżowania przez blisko rok jakichkolwiek prac Rady Dzielnicy [...] przez Przewodniczącego, polegającego na ogłaszaniu przerw w sesji [...] z dnia [...] listopada 2017 r. natychmiast po otwarciu obrad, kolejno do dnia [...] lutego 2017 r. [...] maja 2018 r., [...] sierpnia 2018 r. oraz [...] listopada 2018 r. 2.oświadczenia Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] maja 2018 r. na okoliczność ujawnienia faktycznych motywów ogłaszania przez blisko rok przerw w sesji wskazanej w pkt. 1.  Pełnomocnik wskazał, że dotychczasowy Przewodniczący Rady M.C., ogłaszając kolejne przerwy, postanowił uniemożliwić odwołanie własnej osoby a w dalszej kolejności wspieranego przez jego partię, mniejszościowego Zarządu Dzielnicy. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 15 listopada 2018 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował, że przedmiotem skargi jest uchwała Rady [...] z dnia [...] marca 2018 r. w zakresie w jakim stwierdza nieważność wszystkich uchwał Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. wymienionych w tej uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej także P.p.s.a. uwzględnił wniosek o przeprowadzenie dowodu z załączonego do skargi protokołu nr [...] z sesji z dnia [...] listopada 2017 r. i przeprowadził dowód uzupełniający z tego protokołu. Sąd nie uwzględnił wniosku o przeprowadzenie dowodów uzupełniających w pozostałym żądanym przez stronę skarżącą zakresie. Uchwały Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. oraz zaskarżona uchwała Rady [...] z dnia [...] marca 2018 r. znajdują się w aktach sprawy nadesłanych przez organ, na podstawie których Sąd rozstrzyga. Natomiast wydruk z BIP [...] przedstawiony na okoliczność wykazania "paraliżowania przez blisko rok jakichkolwiek prac Rady Dzielnicy [...] przez Przewodniczącego" oraz oświadczenie Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] z [...] maja 2018 r., o których jest mowa w piśmie skarżącego z [...] listopada 2018 r. nie są niezbędne do wyjaśnienia jakichkolwiek wątpliwości w tej sprawie. Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W sprawie tej nie zaistniały istotne wątpliwości, których wyjaśnienie wymagałoby przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z wydruku z BIP [...] oraz oświadczenia Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] z [...] maja 2018 r., o których jest mowa w piśmie skarżącego z [...] listopada 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu w zakresie w jakim kwestionuje uchwałę Rady [...] nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. stwierdzającą nieważność uchwały Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w sprawie odwołania Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] (§1 pkt 1 zaskarżonej uchwały) oraz uchwały Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w sprawie wyboru Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] (§1 pkt 2 zaskarżonej uchwały). Sąd stwierdził, że skarżąca ma interes prawny w zaskarżeniu uchwały Rady [...] z dnia [...] marca 2018 r. w tym zakresie. Naruszenie interesu prawnego w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.s.g. oznacza istnienie związku pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego, wynikających z norm prawa materialnego, a zaskarżoną uchwałą. Interes ten musi być bezpośredni, indywidualny, konkretny, realny i aktualny. Uchwała Rady [...] o stwierdzeniu nieważności uchwały nr [...] (o odwołaniu Przewodniczącego Rady Dzielnicy) i uchwała o wyborze skarżącej na stanowisko Przewodniczącego Rady Dzielnicy (uchwała nr [...]) wpływa bezpośrednio na sytuację prawną skarżącej, ingeruje bezpośrednio w uprawnienie skarżącej i narusza jej interes prawny. Skargę w tym zakresie Sąd uznał jednakże za niezasadną. W pozostałym zakresie Sąd skargę odrzucił. Zgodnie z art. 58 §1 pkt 5a P.p.s.a., sąd odrzuca skargę jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego. Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 994), zwanej dalej u.s.g. każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu po stronie H.G. brak jest interesu prawnego w zaskarżeniu uchwały Rady [...] nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. w zakresie w jakim stwierdza ona nieważność uchwał Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr: [...] w sprawie odwołania Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...] (§ 1 pkt 3 zaskarżonej uchwały), [...] w sprawie wyboru Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...] (§ 1 pkt 4 zaskarżonej uchwały), [...] w sprawie wyboru Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy [...] (§ 1 pkt 5 zaskarżonej uchwały). Zaskarżona uchwała w tym zakresie w sposób oczywisty nie narusza interesu prawnego lub uprawnienia skarżącej. W art. 101 ust. 1 u.s.g. chodzi o interes o charakterze osobistym, czyli zindywidualizowany i skonkretyzowany, dający się wprost powiązać z podmiotem kwestionującym akt organu gminy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, że interes prawny to zobiektywizowana, czyli realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Stwierdzenie tego interesu sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między powszechnie obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającą na tym, że akt stosowania normy materialnoprawnej może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu (zob. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 1876/99, LEX nr 47938). W przypadku przesłanki wskazanej w art. 101 ust. 1 u.s.g., interes prawny skarżącego musi zostać dodatkowo naruszony w postaci ograniczenia lub pozbawienia konkretnych uprawnień albo nałożenia obowiązków i naruszenie to musi występować w momencie zaskarżenia uchwały, a nie dopiero w przyszłości (zob. wyrok NSA z dnia 4 września 2010 r., sygn. akt II SA 1410/01, LEX nr 53376). Wskazanie przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie, że interes prawny skarżącej w tym zakresie wynika z "konieczności skompletowania Prezydium Rady Dzielnicy i kierowania jej pracami" nie stanowi o naruszeniu interesu prawnego lub uprawnienia skarżącej, o których mowa w art. 101 ust. 1 u.s.g. Powyższe można rozpatrywać jedynie w kategoriach interesu faktycznego, który nie stanowi o legitymacji do wniesienia skargi we wskazanym zakresie. Rozstrzygając, jak w punkcie pierwszym wyroku Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała Rady [...] w zakresie określonym w tym punkcie wyroku, nie narusza prawa. Zgodnie z § 64 ust. 1 Statutu Dzielnicy [...], naruszenie przez uchwałę rady Dzielnicy któregokolwiek z kryteriów wymienionych w § 62 ust. 1 stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności takiej uchwały. Stosownie zaś do § 62 ust. 1 Statutu, działalność organów Dzielnicy podlega nadzorowi na podstawie kryteriów: zgodności z prawem, celowości, rzetelności i gospodarności. Podstawą podjęcia zaskarżonej uchwały w wymienionym już wyżej zakresie było stwierdzenie przez Radę [...], że uchwały Rady Dzielnicy [...] podjęte zostały z istotnym naruszeniem § 17 ust. 2 i 3 Statutu Dzielnicy [...]. Ocenę tę Sąd podziela. Zgodnie z § 17 ust. 2 Statutu, Przewodniczący Rady Dzielnicy reprezentuje Radę Dzielnicy na zewnątrz, organizuje prace Rady dzielnicy oraz prowadzi jej obrady. Do wykonywania tych zadań może on wyznaczyć Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy. Stosownie zaś do § 17 ust. 3 Statutu, w przypadku nieobecności Przewodniczącego Rady Dzielnicy i niewyznaczenia przez Przewodniczącego Rady Dzielnicy Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy do pełnienia jego obowiązków, obowiązki te wykonuje najstarszy wiekiem Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy, a w przypadku braku Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy – najstarszy wiekiem radny obecny na sesji. Zgodnie zaś z art. 19 ust. 2 u.s.g. zadaniem Przewodniczącego jest wyłącznie organizowanie pracy rady oraz prowadzenie obrad rady. Przewodniczący może wyznaczyć do wykonywania swoich zadań wiceprzewodniczącego. W przypadku nieobecności przewodniczącego i niewyznaczenia wiceprzewodniczącego, zadania przewodniczącego wykonuje wiceprzewodniczący najstarszy wiekiem. W sprawie tej nie było sporne między stronami, że zarówno Przewodniczący Rady Dzielnicy M.C. jak i Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy A.N. byli obecni na sali w trakcie podejmowania uchwał z dnia [...] listopada 2017 r. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały Rady [...] wynikało nadto, że w dniu [...] listopada 2017 r. po otwarciu sesji [...], Przewodniczący M.C. ogłosił przerwę w sesji do dnia [...] lutego 2018 r. Organ nadzoru podał, że po ogłoszeniu przerwy część radnych opuściła miejsce posiedzenia, jednakże najstarsza wiekiem radna wznowiła sesję stwierdzając, że zarządzenie przerwy było nieskuteczne, a wymóg kworum z § 19 ust. 7 Statutu Dzielnicy spełniony. Organ nadzoru wskazał przy tym w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, że z przebiegu sesji nie został sporządzony protokół, brak jest również utrwalenia przebiegu sesji w innej formie (stenogram obrad po wznowieniu sesji lub zapisu obrad na nośniku elektronicznym). Skarżący nie kwestionował, że protokół nie został zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej. W skardze nie kwestionowano też ustalenia organu, że brak jest utrwalenia przebiegu sesji (po ogłoszeniu przerwy) w innej formie (stenogramu obrad lub zapisu obrad na nośniku elektronicznym). Z uwagi na to, że skarżący załączył do skargi protokół nr [...] z sesji [...] listopada 2017 r. Sąd przeprowadził na wniosek skarżącego dowód z tego protokołu. Protokół ten jest bowiem, poza materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, w tym znajdującym się w nich stenogramem [...] Sesji z [...] listopada 2017 r. (obejmującym otwarcie sesji i ogłoszenie przerwy), jedynym zapisem okoliczności, w jakich podjęte zostały uchwały, których nieważność stwierdziła Rada [...]. Na wstępie wskazania wymaga, że Przewodniczący Rady Dzielnicy może zarządzić przerwę w obradach z własnej inicjatywy (§ 19 ust. 6 Statutu). Jednakże wówczas, gdy w porządku obrad przewidziane jest głosowanie nad przyjęciem projektu uchwały w sprawie odwołania tegoż Przewodniczącego Rady Dzielnicy oraz odwołania Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy, wówczas zarządzenie przerwy – mające na celu w istocie uniemożliwienie prowadzenia sesji – powinno być oceniane szczególnie rygorystycznie. W ocenie Sądu, zarządzenie przerwy w obradach zmierzające do uniemożliwienia przeprowadzenia obrad zgodnie z wyznaczonym porządkiem, w tym głosowania w sprawie odwołania Przewodniczącego i Wiceprzewodniczącego Rady Dzielnicy, nie było skuteczne. Ze znajdującego się w aktach sprawy stenogramu [...] Sesji z [...] listopada 2017 r. (obejmującego otwarcie sesji i ogłoszenie przerwy) nie wynikają żadne względy, które uzasadniałyby zarządzenie przerwy w obradach przez Przewodniczącego Rady Dzielnicy. Sąd zauważa jednocześnie, że w zaskarżonej uchwale organ nadzoru podał, że Przewodniczący Rady Dzielnicy "ogłosił przerwę w sesji", natomiast z załączonego do skargi protokołu wynika, że Przewodniczący Rady Dzielnicy "przerwał sesję". Wskazania wymaga w związku z powyższym, że przepisy Statutu nie przewidują instytucji "przerwy w sesji", a jedynie przerwę w obradach i "przerwanie sesji"(§ 31 ust. 1 pkt 3 Statutu). Nawet gdyby traktować "ogłoszenie przerwy" przez Przewodniczącego jako w istocie "przerwanie sesji", co odnotowano w załączonym do skargi protokole, to stwierdzić należy, że Przewodniczący Rady Dzielnicy nie ma uprawnień do przerwania sesji z własnej inicjatywy (§ 19 ust. 6 Statutu). Jak już natomiast Sąd wskazał wyżej, zarządzenie przez Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] przerwy w obradach (mającej skutkować kontynuowaniem obrad w dniu [...] lutego 2018 r.) nie było skuteczne. Powyższe nie zmienia jednakże ustalenia Sądu, co do trafności stwierdzenia przez Radę [...], iż przy podejmowaniu uchwał doszło do istotnego naruszenia § 17 ust. 2 i ust. 3 Statutu. Przewodniczący Rady Dzielnicy, po tym jak nieskutecznie zarządził przerwę, był obecny na dalszej części obrad. Z załączonego do skargi protokołu wynika, że zarówno Przewodniczący jak i Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy "pozostali za stołem prezydialnym". Żaden z radnych nie zwrócił się do pozostającego za stołem prezydialnym Przewodniczącego Rady Dzielnicy z żądaniem (wezwaniem) dalszego prowadzenia przez niego obrad. Przewodniczący nie był nieobecny. Do prowadzenia obrad przystąpiła natomiast najstarsza wiekiem radna obecna na sali (na prośbę, jak wynika z protokołu, pozostałych na sali radnych). W protokole nie odnotowano, aby Przewodniczący – mimo pozostawania za stołem prezydialnym – odmówił (na jakiekolwiek wezwanie radnych) kontynuowania prowadzenia obrad. Zauważyć należy przy tym, że także Wiceprzewodniczący pozostawał za stołem prezydialnym. Nadto, zarówno z załączonego do skargi protokołu, z którego przeprowadzono uzupełniający dowód, jak i ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu Komisji Skrutacyjnej głosowania tajnego w sprawie wyboru Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] wynika, że karta do głosowania została wręczona także m.in. Przewodniczącemu M.C. W protokole, o którym mowa wyżej w jego punkcie 4 wprost wskazano, że "karty do głosowania wręczono także trzem radnym obecnym na sali sesji ale nie podpisanym na liście obecności: Z.C., M.C., A.N". Wymienione osoby, jak wynika z protokołu Komisji Skrutacyjnej nie wrzuciły kart do urny. Powyższe nie stanowi jednakże o tym, że Przewodniczący Rady Dzielnicy [...] był nieobecny w czasie obrad w dniu [...] listopada 2017 r. Przepis § 17 ust. 3 Statutu Dzielnicy [...] jest jednoznaczny w swej treści. Sama okoliczność nieskutecznego zarządzenia przerwy w obradach przez Przewodniczącego Rady Dzielnicy, w sytuacji dalszej obecności Przewodniczącego Rady Dzielnicy w czasie obrad (nadto przy braku wezwania go przez radnych do dalszego prowadzenia obrad zgodnie z porządkiem), nie stanowi podstawy do prowadzenia obrad przez najstarszego wiekiem radnego obecnego na sali, tym bardziej, że w czasie obrad obecny był także Wiceprzewodniczący Rady. Prowadzenie obrad należy do wyłącznej kompetencji Przewodniczącego Rady. Zgodnie z art. 19 ust. 2 u.s.g., co wskazano już wyżej, może on wyznaczyć do wykonywania swoich zadań wiceprzewodniczącego. W przypadku natomiast nieobecności przewodniczącego i niewyznaczenia wiceprzewodniczącego, zadania przewodniczącego wykonuje wiceprzewodniczący najstarszy wiekiem. U.s.g. nie przewiduje w ogóle możliwości wypełniania obowiązków Przewodniczącego przez najstarszego wiekiem radnego w sytuacji, gdy Rada ma Przewodniczącego i Wiceprzewodniczących. Jedynie w przypadku, o którym mowa w art. 19 ust. 7 u.s.g., sesję rady gminy, do czasu wyboru przewodniczącego prowadzi najstarszy wiekiem radny obecny na sesji, który wyraził zgodę na prowadzenie sesji (art. 19 ust. 8 u.s.g.). Tym bardziej, w sytuacji, gdy w czasie obrad obecny jest zarówno Przewodniczący Rady Dzielnicy, jak i Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy nie można mówić o uprawnieniu najstarszego wiekiem radnego obecnego na sali do prowadzenia obrad (§ 17 ust. 3 Statutu Dzielnicy [...]). Przesłanką podmiotowej dyslokacji zadań Przewodniczącego jest fakt jego nieobecności. Prawidłowo zatem organ nadzoru stwierdził, że uchwały podjęte przez Radę Dzielnicy w sytuacji, gdy jej obradami kieruje osoba nieuprawniona, są obarczone istotną wadą uzasadniającą ich unieważnienie. Z tego względu zasadnie Rada [...] stwierdziła nieważność uchwały Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w sprawie odwołania Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] (§1 pkt 1 zaskarżonej uchwały) oraz uchwały Rady Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w sprawie wyboru Przewodniczącego Rady Dzielnicy [...] (§1 pkt 2 zaskarżonej uchwały). Kwestia sposobu działania Przewodniczącego Rady Dzielnicy na otwartej sesji, która nie została zamknięta, jest odrębną kwestią, nie mającą jednakże wpływu na wynik niniejszej sprawy. Wskazać jedynie można, że zgodnie z art. 24 u.s.g. radny jest obowiązany brać udział w pracach rady gminy i jej komisji oraz innych instytucji samorządowych, do których został wybrany lub desygnowany. Stosownie zaś do art. 20 ust. 1 zdanie pierwsze u.s.g. rada gminy obraduje na sesjach zwoływanych przez przewodniczącego w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał. Powtórzeniem tego przepisu jest § 22 ust. 1 Statutu Dzielnicy [...]. Prawidłowo Rada [...] stwierdziła, że w sprawie tej nie zaistniały takie okoliczności, które pozwalałyby na zastosowanie § 17 ust. 3 Statutu Dzielnicy [...]. Stwierdzenie przez Radę [...] w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały naruszenia § 23 ust. 3 Statutu Dzielnicy [...] nie zostało wykazane. Organ nie dokonał żadnych ustaleń w tym zakresie. Kwestia ta pozostaje jednakże bez wpływu na wynik sprawy, albowiem stwierdzenie, iż obrady w dniu [...] listopada 2017 r. prowadziła osoba nieuprawniona stanowiło wystarczającą podstawę stwierdzenia nieważności. Odnosząc się do treści skargi wskazania wymaga, że powołany w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 2429/16 wydany został w innym stanie faktycznym. W sprawie, w której zapadł ten wyrok, Przewodnicząca Rady Dzielnicy nie była obecna na dalszej części obrad po nieskutecznym zarządzeniu przerwy, nie wyznaczyła nikogo do zastępowania, a przewodnictwo obrad objął najstarszy wiekiem Wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. W punkcie drugim Sąd orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a powołanej ustawy.