II SA/Po 507/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami oddala skargę Starosta [...] decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...], orzekł o cofnięciu S. D. uprawnień do kierowania pojazdami kat. A, B i T w okresie od dnia 03 stycznia 2018 roku do dnia 03 stycznia 2021 roku włącznie. W uzasadnieniu wskazano, iż w dniu 06 grudnia 2017 roku do Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w L. doręczono wyrok Sądu Rejonowego w G. II Wydział Karny o sygn. akt [...] z dnia [...] 2017 roku, w którym to orzeczono wobec S. D. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 (trzech) lat Organ wskazał, iż zgodnie z art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego, organ do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do prowadzenia pojazdów w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. D., reprezentowany przez adw. P. P., zarzucając naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1, 80, Kodeksu postępowania administracyjnego, w zw. z art. 10 k.p.a., poprzez niedokładne ustalenie stanu faktycznego oraz ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącego podstawą wydania decyzji, w tym naruszenie zasady zaufania do organów i toczącego się postępowania, w szczególności poprzez brak wzięcia pod uwagę okoliczności, że: a) skarżący odebrał zawiadomienie o zakończeniu postępowania w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi wraz z pouczeniem o przysługującym prawie do zapoznania się z zebranym materiałem i dowodami w tym samym dniu, w którym odebrał decyzję o cofnięciu ww. uprawnień, a co za tym idzie nie miał możliwości zapoznania się z materiałem i dowodami, przede wszystkim nie miał możliwości zgłoszenia dowodu w postaci przesłuchania świadka; b) wyrokiem z dnia 27 lutego 2017r. wydanym przez Sąd Rejonowy w G., Wydział II Karny S. D. został zobowiązany do zwrotu posiadanego prawo jazdy Starostwu Powiatowemu w L. i to w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, tj. od dnia 27 września 2017r, a działanie pracowników Starostwa Powiatowego uniemożliwiło mu wywiązanie się z nałożonych na niego obowiązków, albowiem podejmując próby zwrotu posiadanego prawo jazdy otrzymywał tylko informację, że nie ma takiej możliwości, ze względu na brak takiej adnotacji w systemie. W ocenie strony skarżącej decyzja o cofnięciu uprawnień obejmowała okres od dnia [...] 2017 roku (a przynajmniej 7 dni od dnia wydania wyroku Sądu Okręgowego w P.), a nie jak to zostało wskazane w przedmiotowej decyzji od dnia 3 stycznia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej w skrócie: "SKO" lub "Kolegium"), decyzją z [...] 2018 r. o nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż w dniu [...] 2017r. Sąd Rejonowy w G. II Wydział Karny doręczył Staroście L. odpis prawomocnego orzeczenia z dnia 27 lutego 2017r. dotyczącego S. D.. Starosta L. pismem z dnia 11 grudnia 2017r. Nr [...] wezwał S. D. w związku z otrzymaniem prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G. II Wydział Karny sygn.. akt [...], do zwrotu prawa jazdy kategorii A, B, T nr [...] nr druku [...], wydanego w dniu 10 lutego 2005r. przez Starostę Leszczyńskiego. Przedmiotowe prawo jazdy zostało zwrócone przez pełnomocnika S. D. , adwokata P. P. w dniu 3 stycznia 2018r. poprzez biuro podawcze Starostwa L. . Następnie w dniu 8 stycznia 2018r. Starosta [...] zgodnie z art. 61 § 1 i § K.p.a. zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego wobec S. D. w sprawie cofnięcia w/w uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. "A, B, T" na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks karny wykonawczy w celu wykonania prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G. , II Wydział Karny z dnia [...] 2017r. sygn. akt II K [...] SKO stwierdziło, iż wydana następnie przez Starostę L. decyzja z [...] 2018 r. o nr [...] o cofnięciu S. D. uprawnień do kierowania pojazdami kat. A, B i T w okresie od dnia 03 stycznia 2018 roku do dnia 03 stycznia 2021 roku włącznie odpowiada prawu. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks kamy wykonawczy ( zwana dalej k.k.w.) oraz ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Kolegium zauważyło, iż art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami stanowi, że starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia o zakazie prowadzenia pojazdów. Jednocześnie, stosownie do art. 182 § 2 k.k.w. organ, do którego przesłano orzeczenie zawierając zakaz prowadzenia pojazdów zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Dalej SKO wskazało, że zakaz prowadzenia pojazdów to środek karny przewidziany w art. 42 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r, Kodeks karny. Stosownie do treści art. 43 § 1 Kodeksu karnego zakaz prowadzenia pojazdów wymierza się w latach. Zakaz prowadzenia pojazdów niewątpliwie obowiązuje od uprawomocnienia się wyroku, gdyż wynika to wprost z art. 43 § 2 kodeksu karnego. Z kolei przepis art. 43 § 3 in fine kodeksu karnego, stanowi expressis verbis, ze do chwili wykonania obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do , prowadzenia pojazdów nie biegnie okres, na który orzeczono zakaz. Oznacza to, że zakaz ten w ogóle nie rozpoczyna biegu od chwili uprawomocnienia się wyroku, a dopiero w momencie zwrotu dokumentu stwierdzającego uprawnienie. Wskazuje na to art. 43 § 3 kodeksu karnego, który należy odczytywać w ten sposób, że bieg zakazu prowadzenia pojazdów rozpoczyna się od momentu zwrotu dokumentu stwierdzającego uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Tym samym do chwili fizycznego wykonania obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu, okres na który orzeczono zakaz nie biegnie i to z mocy prawa. Kolegium podkreśliło, że ustawodawca co do tej kwestii nie przewidział żadnych odstępstw, wyjątków czy sytuacji nadzwyczajnych, które miałyby wpływ na odmienne, niż w przepisie, rozpoczęcie biegu zakazu prowadzenia pojazdów. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, organ odwoławczy wskazał, iż orzeczony w ww. wyroku Sądu Rejonowego w G. wobec S. D., obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu , w przedmiotowej sprawie prawa jazdy nr [...], nr druku [...], został wykonany fizycznie w dniu 3 stycznia 2018r. tym samym prawidłowo Starosta [...] określił początek okresu, na który orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów na dzień 3 stycznia 2018r. a koniec orzeczonego wyrokiem 3 - letniego zakazu na dzień 3 stycznia 2021 r. Okoliczności podniesione w odwołaniu nie mają jakiegokolwiek wpływu dla rozpoczęcia biegu okresu na jaki orzeczono wyrokiem wobec odwołującego zakaz prowadzenia pojazdów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, pełnomocnik S. D. zarzucił naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1, 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) poprzez niedokładne ustalenie stanu faktycznego oraz ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącego podstawą wydania decyzji, w tym naruszenie zasady zaufania do organów i toczącego się postępowania, w szczególności poprzez brak wzięcia pod uwagę okoliczności, że wyrokiem z dnia 27 lutego 2017r. wydanym przez Sąd Rejonowy w G., Wydział II Karny S. D. został zobowiązany do zwrotu posiadanego prawo jazdy Starostwu Powiatowemu w L. i to w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się orzeczenia tj. od dnia 27 września 2017r, a działanie pracowników Starostwa Powiatowego uniemożliwiło mu wywiązanie się z nałożonych na niego obowiązków, albowiem podejmując próby zwrotu posiadanego prawo jazdy otrzymywał tylko informację, że nie ma takiej możliwości, ze względu na brak takiej adnotacji w systemie, co doprowadziło ostatecznie do błędnego określenia w decyzji terminu rozpoczęcia i zakończenia biegu okresu na jaki orzeczony został zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych wobec skarżącego - na jego niekorzyść. W ocenie strony skarżącej przed rozstrzygnięciem niniejszej sprawy należało rozstrzygnąć, czy interes społeczny oraz słuszny interes obywateli uzasadniały wydanie zaskarżonej decyzji, wobec okoliczności dotyczącej odmowy odebrania dokumentu prawa jazdy przez pracowników Starostwa Powiatowego. Istnieje szereg argumentów, które wskazują na to, iż zarówno słuszny interes strony jak i interes społeczny przemawiały za tym, aby decyzja o cofnięciu uprawnień wskazywała okres od dnia 27 września 2017 roku (a przynajmniej 7 dni od dnia wydania wyroku Sądu Okręgowego w P.), a nie jak to zostało wskazane w przedmiotowej decyzji od dnia 3 stycznia. Zachowanie pracowników Wydziału Komunikacji doprowadziło do faktycznego wydłużenia okresu obowiązującego skarżącego zakazu prowadzenia pojazdów. Wpływ na to miało również działanie Sądu Rejonowego w G., II Wydział Karny, który doręczył Staroście L. odpis prawomocnego orzeczenia z dnia 27 lutego 2017r. dopiero w dniu 6 grudnia 2017r. (ponad 2 miesiące od uprawomocnienia się wyroku). Doszło zatem do sytuacji, iż środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów obowiązuje skarżącego od dnia 27 września 2017r. i od tego dnia skazany nie może kierować pojazdami, ale "opieszałość" Sądu i działanie organu administracyjnego oraz sposób rozumowania organu I instancji powoduje, że okres obowiązywania tego środka może się zacząć najwcześniej w dniu 6 grudnia 2017r. Prawidłowo bowiem powinno być tak, że skoro skazany chce zwrócić dokument prawo jazdy to taki dokument powinien zostać w Starostwie L. przyjęty, trudno bowiem zrozumieć byłoby sytuację kiedy skazany chce zwrócić dokument prawo jazdy, pomimo, że nie ma takiego obowiązku. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018, poz. 1302 - dalej P.p.s.a.), polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest powołana na wstępie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] o cofnięciu S. D. uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii A, B i T na okres 3 lat od dnia 03 stycznia 2018 r. do 03 stycznia 2021 r. Podstawą materialną cofnięcia skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami jest przepis art. 182 § 2ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy ( t.j. Dz.U. z 2018 poz. 652 ze zm. – dalej w skrócie - k.k.w.) , który stanowi, iż organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Powyższy przepis koreluje z dyspozycją art. 103 ust. 1 pkt 4 z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 978 ze zm.), który stanowi, iż starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. Bezsporne w niniejszej sprawie jest to, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] 2017 r., sygn. akt [...], orzeczono wobec skarżącego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 3 (trzech) lat, jednocześnie nakładając na niego obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami Starostwu Powiatowemu w L. w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku. Wyrok ten uprawomocnił się dnia 27 września 2017 r. Bezspornym jest też, iż skarżący w dniu 3 stycznia 2018 r. faktycznie złożył w Starostwie Powiatowym w L. dokument uprawniający go do kierowania pojazdami. Sporną kwestią pozostawała data, od której należy liczyć okres biegu omawianego środka karnego. W ocenie skarżącego bieg terminu powinien zacząć biec od dnia uprawomocnienia się ww. wyroku, a przynajmniej 7 dni od tej daty. Podnosił przy tym, iż po uprawomocnieniu się wyroku podejmował próby dokonania zwrotu prawa jazdy do Starosty, lecz pracownicy Starostwa odmawiali jego przyjęcia z uwagi na brak informacji o wydanym wyroku. Organ odwoławczy stoi na stanowisku, iż bieg terminu rozpoczął się z dniem zwrotu dokumentu prawa jazdy. Zgodnie z art. 43 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1600 ze zm.) zakazy (w tym również zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych) obowiązują od uprawomocnienia się wyroku. Przy czym - jak trafnie zwróciło na to uwagę SKO - w myśl art. 43 § 3 in fine Kodeksu karnego do chwili wykonania przez skazanego obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie. Z przepisów tych jednoznacznie wynika oznaczenie daty początkowej biegu tego okresu. Mimo bowiem, iż orzeczony przez sąd zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia, to bieg okresu, na który orzeczony został zakaz, rozpoczyna się z chwilą wykonania obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1457/07). Jeżeli więc osoba, wobec której orzeczono zakaz, nie odda dokumentu, to automatycznie wydłuża się w stosunku do niej faktyczny okres niemożności prowadzenia pojazdów poprzez wstrzymanie biegu okresu takiego zakazu, dopóki nie zdeponuje ona owego dokumentu, co nie zmienia przy tym faktu, że obowiązuje on od uprawomocnienia się orzeczenia (por. postanowienie SN z 20 marca 2014 r., sygn. III K 416/13). Wobec powyższego, skoro skarżący zwrócił dokument prawa jazdy w dniu 3 stycznia 2018 r., to w świetle art. 43 § 3 Kodeksu karnego od tego dnia biegnie okres, na który orzeczono zakaz. Chybione są zatem twierdzenia skarżącego, iż okres ten powinien biec od dnia uprawomocnienia się wyroku sądu lub od siódmego dnia po tej dacie. Twierdzenia te są sprzeczne z jednoznacznym brzmieniem ww. art. 43 § 3 Kodeksu karnego, który rozpoczęcie biegu okresu zakazu wiąże z wykonaniem obowiązku, t.j. fizycznym zwrotem dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu. Strona skarżąca podnosi, iż S. D. podejmował próby wykonania nałożonego na niego obowiązku zwrotu prawa jazdy jeszcze przed 3 stycznia 2018 r., lecz okoliczności tej nie potwierdza nawet w najmniejszym stopniu materiał zgromadzony w sprawie. Także strona skarżąca nie uprawdopodobniła wystąpienia tych zdarzeń. Nie wskazała w jakich datach i okolicznościach podejmował takie próby. W odwołaniu wskazano, iż próbę zwrotu prawa jazdy podjął "znajomy" , lecz strona nie podała jakichkolwiek t danych identyfikujących tę osobę. Zaznaczyć należy, iż uregulowana w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakazuje organowi prowadzącemu postępowanie zebranie z urzędu lub na wniosek strony oraz rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób pozwalający na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Oczywiście chodzi tu o wyjaśnienie okoliczności faktycznych w takim stopniu, w jakim wymaga tego rozstrzygnięcie sprawy. Należy podkreślić, iż od 11 kwietnia 2011 r. zmieniono brzmienie art. 7 k.p.a., statuującego tę zasadę, przez wyraźne podkreślenie, że zebranie materiału dowodowego sprawy następuje zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony. W ten sposób wyraźnie zwrócono uwagę na obowiązek strony współdziałania z organem w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Zmiana ta niesie ze sobą ten skutek, że na zasadzie prawdy obiektywnej nie można już dalej opierać twierdzenia, iż jest ona źródłem ciężaru dowodowego spoczywającego na organie prowadzącym postępowanie. Nie ma już bowiem podstawy prawnej uzasadniającej taki wniosek. Natomiast ta zmiana daje podstawę do zajęcia stanowiska, że w sytuacji gdy dany środek dowodowy niezbędny do ustalenia konkretnej okoliczności faktycznej, z istnienia której strona wywodzi dla siebie skutki prawne, nie znajduje się w posiadaniu organu, to wynikający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu prowadzącego postępowanie ogranicza się do konieczności poinformowania strony o obowiązku przedstawienia posiadanych dowodów (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2018 r. o sygn. akt I OSK 2123/16 – dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). W rozpoznawanej sprawie SKO w zawiadomieniu z 15 lutego 2018 r. pouczyło profesjonalnego pełnomocnika skarżącego o możliwości przedłożenia dowodów celem wykazania zasadności swoich żądań, niemniej strona tego nie uczyniła przed wydaniem zaskarżonej decyzji, stąd też zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie może zostać uznany za zasadny. Na marginesie zaznaczyć, należy iż decyzja w sprawie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami z uwagi na orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdu (art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami) może zostać wydana przez właściwego starostę dopiero po przesłaniu temu organowi orzeczenia zawierającego zakaz prowadzenia pojazdów przez sąd (art. 182 § 3 k.k.w.). Brak jest zatem podstawy prawnej do podejmowania przez Starostę, przed nadesłaniem mu stosownego orzeczenia sądowego, czynności związanych z wydaniem decyzji w sprawie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami. W tych okolicznościach Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.