II SA/Sz 1040/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi S. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 134 w zw. z art. 123 § 1 i art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy z odwołania S. D. od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego w kwocie [...]zł, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ przytoczył treść art. 39, art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a. Na podstawie akt sprawy Kolegium ustaliło, że decyzja organu I instancji została prawidłowo doręczona w dniu 31 lipca 2018 r. Zatem termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 14 sierpnia 2018 r. Odwołanie S. D. sporządziła w dniu 27 sierpnia 2018 r. i w tym samym dniu złożyła w kancelarii MOPR w S.. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, co uniemożliwiało merytoryczne rozpoznanie sprawy. S. D. zaskarżyła opisane wyżej postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie podnosząc, że decyzję MOPR dostała bardzo późno i dlatego nie mogła złożyć odwołania w odpowiednim czasie. Jednocześnie wniosła o zmianę pracownika socjalnego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W myśl art. 120 ww. ustawy, w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stosownie do art. 134 § 1 cyt. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Taka sytuacja, powodująca konieczność uwzględnienia skargi z przyczyn w niej nie podniesionych, ale dostrzeżonych przez Sąd z urzędu, wystąpiła w niniejszej sprawie. Zasady doręczania pism w postępowaniu administracyjnym regulują przepisy Rozdziału 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.). Prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołało się w niniejszej sprawie do treści art. 43 k.p.a., który stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Z akt sprawy wynika, że decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., doręczono pod adresem zamieszkania skarżącej, a jej odbiór potwierdziła K. K. z adnotacją "op. POP". Jak wyjaśniło to Samorządowe Kolegium Odwoławcze już po wydaniu zaskarżonego postanowienia, K. K., która pokwitowała odebranie decyzji w imieniu S. D., jest opiekunką zatrudnioną przez firmę [...], świadczącą usługi opiekuńcze w imieniu MOPR S. (vide: notatka służbowa z 21 września 2018 r.). Uzasadniając wydanie zaskarżonego postanowienia organ stwierdził, że decyzja organu I instancji została prawidłowo doręczona 31 lipca 2018 r., stosownie do przepisu art. 43 k.p.a. Organ nie wskazał jednak wprost, czy K. K. uznał za dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę domu. Można jedynie domniemywać przyznanie przez Kolegium K. K. statusu dorosłego domownika. Zdefiniowaniu pojęcia "domownika" poświecono uwagę w szeregu orzeczeniach. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 13 listopada 1996 r., III RN 27/96, OSNAPiUS 1997/11, poz. 187, przyjęto, że: "Status "domowników" adresata pisma (art. 43 k.p.a.) mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu (np. jako lokatorzy lub sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo. W przeciwnym razie osoby takie należy traktować jako sąsiadów adresata i o fakcie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby w jego mieszkaniu". "Domownikiem w rozumieniu art. 43 są takie osoby, dla których mieszkanie adresata jest ich aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów. Wymogiem uznania osoby za domownika w rozumieniu art. 43 k.p.a. nie musi być jej zameldowanie w miejscu zamieszkania adresata" (postanowienie NSA z 16 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 2165/11). "Za domownika należy uznać osobę spokrewnioną z adresatem pisma, ale warunkiem koniecznym powinno być zamieszkiwanie tej osoby pod wskazanym adresem, tj. ustalenie, że należy ona do wspólnego gospodarstwa domowego" (wyrok NSA z 9. września 2011 r., sygn. akt II OSK 1333/10). Przedstawione poglądy akceptowane są w literaturze przedmiotu (por. A. Wróbel w: A. Wróbel, M. Jaśkowska "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", wyd. z 2018 r., s. 386). Pojawiają się również poglądy, wskazujące na celowość szerszego ujęcia definicji "domownika" z uwzględnieniem charakteru i dynamiki zachodzących procesów społecznych, które niejednokrotnie znacząco wyprzedzają prawodawstwo (por.: P. Wajda w: "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" pod red. R. Hauser, M. Wierzbowski, wyd. z 2018 r., s. 492-493), tym niemniej w ramach desygnatów pojęcia "domownika" odwołują się one również do osoby dorosłej wspólnie zamieszkującej z adresatem lub bliskości pokrewieństwa. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, subsydiarny charakter doręczenia zastępczego z art. 43 k.p.a. nakazuje dokonywać wykładni ścieśniającej tego przepisu, a uznanie pracownika realizującego obowiązki opiekuna na zlecenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dorosłym domownikiem jest zbyt daleko idące, stanowiąc nieuprawnione rozszerzenie kręgu odbiorców zastępczych, wskazanych w Kodeksie postępowania administracyjnego (podobnie WSA w Łodzi w wyroku z 8 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 335/14). Podsumowując, doręczenie decyzji organu I instancji pracownikowi wykonującemu obowiązki opiekuna w ramach świadczenia usług w zakresie pomocy społecznej, nie było zgodne z art. 43 k.p.a. W związku z tym należało ustalić w jakiej faktycznie dacie skarżącej została doręczona decyzja organu I instancji, aby następnie zweryfikować dochowanie przez skarżącą terminu do złożenia odwołania. Wyjaśnienie tych okoliczności, przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej wykładni pojęcia "domownika" użytego w art. 43 k.p.a., powinno stać się przedmiotem działań Samorządowego Kolegium Odwoławczego przy ponownym badaniu warunków formalnych wniesionego przez skarżącą odwołania. Z powyższych przyczyn zaskarżone postanowienie, jako naruszające przepisy prawa procesowego (art. 43 i art. 134 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, musiało zostać uchylone, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.