II SA/Kr 1038/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Jacek Bursa Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi N. A. i U. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udostępnienia akt sprawy skargę oddała. Wnioskiem z dnia 18 listopada 2016 r. N. A. i U. A. zgłosili udział w charakterze stron w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości oznaczonej jako parcela. l. kat. [...] objętej wykazem hipotecznym lwh [...] gm. kat. K. -K., stanowiącej dotychczas własność spółki handlowej jawnej "[...]" (fabryka guzików) oraz wnieśli o doręczenie im dotychczasowych pism i udostępnienie do wglądu akt sprawy ([...]). Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. ([...] na podstawie art. 105 §1 w zw. z art. 126 kpa Prezydent Miasta K. umorzył postępowanie w sprawie udostępnienia akt sprawy prowadzonej pod znakiem [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że N. A. i U. A. są spadkobiercami wspólnika spółki handlowej jawnej Miasta K. "[...]" - M. A.. Postępowanie o znaku sprawy [...] zostało wszczęte z wniosku Prokuratury Okręgowej w K. i toczy się w związku z art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 121 poz. 770 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Konsekwencją wykreślenia podmiotu z rejestru jest, zgodnie z art. 9 ust. 2a tejże ustawy, nabycie z dniem 1 stycznia 2016 r. przez Skarb Państwa, nieodpłatnie, z mocy prawa, mienia tego podmiotu. Właściwe organy spółki [...] ujawnionej w starym rejestrze handlowym, do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, w związku z powyższym spełnione zostały przesłanki z art. 9 ust. 2b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym i spółka została uznana za wykreśloną z rejestru. Dodał organ, że podstawą złożonego wniosku o udostępnienie akt sprawy jest art. 73 § 1 kpa, który statuuje prawo strony postępowania administracyjnego do wglądu w akta sprawy oraz sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Dlatego w przedmiotowej sprawie jej meritum stanowi kwestia przysługiwania wnioskodawcom statusu strony. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W ocenie organu nie można przyznać wnioskodawcom statusu strony przedmiotowego postępowania dotyczącego nabycia mienia po spółce "[...]" z uwagi na brak interesu prawnego, potwierdzonego w konkretnej normie prawa materialnego, na podstawie której mogą oni domagać się określonych czynności i jednocześnie korzystać z ochrony i przywilejów jakie przyznane są stronom postępowania. Na pewno taką normą nie są uregulowania zawarte w ustawie Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, na podstawie których spółka "[...]" utraciła byt prawny w związku z niedopełnieniem obowiązku jej rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. W przedmiotowej sprawie nastąpił zatem, po stronie spółki [...]" nieusuwalny brak podmiotowy, z uwagi na utratę zdolności prawnej przez spółkę, która posiadając status "martwego podmiotu" przestała istnieć i jako taka została uznana za wykreśloną z rejestru. Natomiast skutkiem powyższego, nastąpiło nabycie z mocy prawa pozostałego po spółce mienia i po dniu 31 grudnia 2015 r. odpadły wszelkie możliwości reaktywacji takiej spółki oraz przejęcia jej mienia przez inne podmioty niż Skarb Państwa. Wbrew więc twierdzeniom wnioskodawców, to nie utrata mienia przez spółkę spowodowała utratę bytu prawnego spółki, tylko utrata bytu prawnego skutkowała przejściem mienia na rzecz Skarbu Państwa. W związku z powyższym, według organu bezzasadne są twierdzenia wnioskodawców, w świetle których wskazane postępowanie umożliwia im dochodzenie praw do udziału kapitałowego w spółce, względnie ustalenie, czy utracili oni udział we współwłasności majątku spółki oraz sugestie, iż jedynie w tym postępowaniu wspólnicy zlikwidowanych spółek (lub ich spadkobiercy) mogliby "dochodzić kontroli legalności ich likwidacji". Przedmiotowe postępowanie nie przewiduje bowiem przeprowadzania żadnego postępowania dowodowego mającego na celu ustalenia praw potencjalnych następców prawnych do majątku pozostawionego po nieprzerejestrowanym podmiocie wobec faktu, iż nabycie mienia następuje z mocy prawa z chwilą uznania podmiotu za wykreślony z rejestru. Natomiast jedyną obiektywną przesłanką uznania podmiotu za wykreślony jest fakt niedokonania rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, co bezspornie można potwierdzić w sądzie rejestrowym i co wbrew sugestiom wnioskodawców zostało w niniejszej sprawie poczynione. Według organu nastąpił nieusuwalny brak podmiotowy, a zatem nie ma podstaw do skorzystania z przysługującego stronie na podstawie art. 73 kpa prawa wglądu do akt sprawy. Z tego względu postępowanie wszczęte na podstawie wniosku N. A. i U. A. należy zakwalifikować jako incydentalne w kwestii udostępnienia akt i ze względu na bezprzedmiotowość, zgodnie z art. 105 § 1. w zw. z art. 126 kpa umorzyć. Od powyższego rozstrzygnięcia N. A. i U. A. złożyli zażalenie, zarzucając mu naruszenie przepisów: - art. 28 kpa poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że N. A. oraz U. A. nie mają interesu prawnego w rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy, podczas gdy w zależności od ustaleń przedmiotowego postępowania zależą ich prawa majątkowe jako spadkobierców wspólnika Spółki [...] Spółka Jawna z siedzibą w K.; - art. 73 kpa poprzez odmowę stronom dostępu do akt sprawy, podczas gdy zgodnie z powołanym przepisem strony mają prawo wglądu w akta sprawy, sporządzenia z nich notatek, kopii lub odpisów. Postanowieniem z dnia 18 maja 2018 r. ([...]) na podstawie art. 73 §1, art. 28, art. 105 §1 w zw. z art. 126, art. 157, art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz podał, co następuje: Z akt sprawy wynika, że właściwe organy spółki [...]" ujawnionej w starym rejestrze handlowym, w terminie określonym w art. 9 ust. 2a ustawy tj. do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis spółki do Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z powyższym spółka została uznana za wykreśloną z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. i spełnione zostały przesłanki z art. 9 ust 2b ww. ustawy warunkujące nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa mienia spółki [...]" (art. 9 ust 2b ustawy). Nabycie przez Skarb Państwa zgodnie z art. 9 ust 2b ustawy własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Zgodnie z art. 73 § 1 kpa dostęp do akt sprawy posiadają wyłącznie podmioty będące stronami w postępowaniu głównym, czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od owego postępowania głównego. To w postępowaniu głównym organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Organ dysponujący aktami sprawy obowiązany jest zatem dokonać oceny, czy podmiot żądający udzielenia dostępu do akt sprawy ma status strony w postępowaniu głównym. Identyfikacji dokonuje organ na podstawie art. 28 kpa, jednak zawsze w powiązaniu z konkretnym przepisem lub przepisami prawa materialnego będącymi podstawą dla rozstrzygania w danej sprawie. Zatem dla rozpoznania wniosku N. A. i U. A. konieczne jest ustalenie, czy wnioskodawcom przysługuje status stron w postępowaniu prowadzonym przez Prezydenta Miasta K. znak [...] w sprawie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości oznaczonej jako parcela katastralna [...] kat. [...], objętej wykazem hipotecznym Iwh [...] gmina katastralna K.-K., stanowiącej dotychczas własność jawnej spółki handlowej w K. pod firmą "[...]". Decyzja w sprawie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości na podstawie w/w przepisów ma charakter deklaratoryjny, gdyż nabycie prawa przez Skarb Państwa następuje zgodnie z ust. 2b z mocy prawa. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie ww. przepisów poza organem administracji reprezentującym Skarb Państwa, nie ma innych stron postępowania. Jakkolwiek bowiem, zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną w postępowaniu administracyjnym jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, to jednak należy mieć na uwadze, że o tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, rozstrzygają przepisy prawa materialnego. Na mocy art. 9 ust. 2b ustawy u.p.w.k.r.s. w takim postępowaniu interesu prawnego nie posiadają, wbrew twierdzeniom Skarżącego, wspólnicy spółki, a także inne osoby uprawnione do udziału w majątku likwidacyjnym oraz spadkobiercy wspólników spółki. Na podstawie wskazanej regulacji prawa osób, związane z udziałem w majątku podmiotu wykreślonego z KRS z dniem 1 stycznia 2016 r. wygasają z chwilą wykreślenia tego podmiotu z rejestru. To z kolei oznacza, że nie mogą one z tych praw wywodzić swojego interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu dotyczącym wydania deklaratoryjnego aktu w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa mienia, o którym mowa w art. 9 ust. 2b ww. ustawy. Takie postępowanie jest następcze względem nabycia mienia przez Skarb Państwa i prowadzone jest po wygaśnięciu praw do udziału w majątku likwidacyjnym. Jedyną stroną tego postępowania jest starosta reprezentujący Skarb Państwa, który z dniem 1 stycznia 2016 r. nabył z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Stwierdzenia przez organ, do którego wpłynął wniosek o udostępnienie akt sprawy, iż wnioskodawca nie posiada interesu prawnego w postępowaniu, prowadzi do umorzenia postępowania w sprawie udostępnienia akt sprawy na podstawie art. 105 § 1 w związku z art. 126 k.p.a. (por. II OSK 2679/11). Nadto wbrew zarzutom podniesionym w zażaleniu, kurator spadku po M. P. - drugim wspólniku spółki [...]" nie został uznany za stronę postępowania znak [...] Na powyższe postanowienie N. A. i U. A. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów: - art. 9 ust. 2 j ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym- (Dz. U. 2003, Nr 217, poz. 2 125 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że wyznacza on katalog stron postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia mienia dawnej spółki przez Skarb Państw, podczas gdy przepis ten określa jedynie sposób reprezentowania jednej ze stron postępowania – Skarbu Państwa i to w innych postępowaniach; - art. 28 kpa poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że N. A. oraz U. A. nie mają interesu prawnego w rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy administracyjnej dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa mienia [...] Spółka Jawna siedzibą w K., podczas gdy w zależności od ustaleń przedmiotowego postępowania zależą ich prawa majątkowe jako spadkobierców wspólnika Spółki [...] Spółka Jawna z siedziba w K.; - art. 73 kpa poprzez uznanie za zasadne odmowy stronom dostępu do akt sprawy, podczas gdy zgodnie z powołanym przepisem strony mają prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów; - art. 105 §1 kpa poprzez uznanie za prawidłowe jego zastosowania przez organ I instancji i umorzenie postępowania w sprawie o udostępnienie akt, podczas gdy postępowanie w przedmiocie udostępnienia akt nie było i nie stało się bezprzedmiotowe; - art. 77 i 107 §1 pkt 6 kpa polegające na nierozpoznaniu zarzutów naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i ich pominięcie w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, podczas gdy zgodnie z powołanymi przepisami organy postępowania administracyjnego stoją na straży praworządności, zaś pisemne uzasadnienie ma zawierać pełne uzasadnienie prawne; - art. 138 §1 pkt 1 kpa poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, podczas gdy postanowienie organu I instancji jest wadliwe. Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienie i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w całości. Strona skarżąca podała, że kluczową kwestią dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie kto ma być adresatem ewentualnej decyzji o przejęciu majątku i czyja sprawa indywidualna (interes prawny) jest przedmiotem takiego postępowania administracyjnego, przy czym według skarżących możliwe są następujące rozwiązania: a) stroną jest sama spółka; b) stroną są osoby uprawnione do udziału w majątku likwidacyjnym takiej spółki. Według skarżących przyjęta przez organy administracyjne obu instancji konstrukcja prawna odmawiająca ww. podmiotom interesu prawnego w postępowaniu stwierdzającym przejęcie majątku dawnej spółki jest nie do zaakceptowania, gdyż prowadzi do braku stron jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, co jest sprzeczne z jego charakterem. Gdyby przyjąć tezy organów, końcową decyzję w sprawie wydawałby z mocy art. 9 ust. 2 i u.p.w.k.r.s. organ wobec samego siebie. Według skarżących interesu prawnego skarżących nie pozbawia też deklaratoryjny charakter ewentualnej decyzji o przejęciu majątku Spółki przez Skarb Państwa. Podniesiono nadto, że wbrew twierdzeniom organu odwoławczego przepis art. 9 ust. 2 j u.p.w.k.r.s. nie zawiera żadnego ograniczenia podmiotowego, nie odwołuje się on do podmiotów, o których mowa w art. 9 ust. 2 a i nast. u.p.w.k.r.s. Przepis ten nie dotyczy postępowań, o których mowa w art. 9 ust. 2 i u.p.w.k.r.s., a wiec postępowań w przedmiocie stwierdzenia nabycia majątku przez Skarb Państwa, a postępowań dotyczących majątku dawnej spółki (np. postępowania sądowego o zasiedzenie prowadzonego poprzednio z udziałem spółki). Skoro ustawa wprowadzająca przepisy o Krajowym Rejestrze Sądowym nie zawiera żadnych norm dotyczących katalogu stron przedmiotowego postępowania, to zastosowanie winien znaleźć przepis art. 28 kpa. Z kolei postępowanie toczące się na podstawie art. 9 ust. 2 a u.p.w.k.r.s. jest jedynym postępowaniem, w którym wspólnicy mogą kwestionować prawidłowość i legalność nabycia majątku dawnej spółki przez Skarb Państwa. Przyjęcie zaś braku interesu skarżących narusza prawa konstytucyjne i konwencyjne, gdyż uniemożliwia im obronę ich prawa i poddanie sądowej kontroli utraty praw do majątku spółki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Kompetencje sądów administracyjnych określają przede wszystkim przepisy art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 – 5, art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przepisów tych wynika, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, zadaniem więc sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na akt administracyjny jest ocena zgodności z prawem tego aktu. Dokonując tej oceny sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Granice sądowej kontroli ograniczają tylko granice sprawy i zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego przy braku przesłanek do stwierdzenia nieważności aktu. Tak przeprowadzona sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku o braku podstaw do jego uchylenia. Zgodnie z art. 73 § 1 kpa strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Warunkiem skorzystania z tak uregulowanego uprawnienia jest wykazanie przymiotu strony toczącego się postępowania administracyjnego (głównego). W stosunku do osób niebędących stronami w/w przepis w ogóle zastosowania nie ma. Organy zatem słusznie skupiły się na analizie przepisów prawa, które mogłyby decydować o statusie skarżących w postępowaniu o stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości oznaczonej jako parcela. l. kat. [...] na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym- (Dz. U. 2003, Nr 217, poz. 2 125 ze zm.). Ponieważ w w/w ustawie rzeczywiście nie ma przepisu określającego w sposób szczególny krąg stron takiego postępowania, zasadne było odwołanie się do treści art. 28 kpa, zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się powszechnie, że stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Taką "normą prawną", której zastosowanie miałoby wpływać na sytuację prawną skarżących jest art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym i tylko w takim znaczeniu organy normę tę poddały analizie. Doszły przy tym do słusznego wniosku, że właśnie w/w przepis wyklucza interes prawny skarżących w postępowaniu regulowanym przepisem art. 9 ust. 2i ustawy. Przedmiotem tego postępowania jest bowiem tylko potwierdzenie zdarzenia prawnego, które już zaistniało w przeszłości, w wyniku którego spółka handlowa jawnej "[...]" z dniem 31 grudnia 2015 r. utraciła byt prawny, wygasły też prawa jej wspólników, a z dniem następnym właścicielem jej majątku stał się Skarb Państwa. Owo zdarzenie prawne – to bezskuteczny upływ terminu określonego ustawą, a więc fakt niewymagający przeprowadzania postępowania wyjaśniającego. Uprawnienia podmiotów wpisanych do rejestru do daty wejścia w życie ustawy zostały uregulowane w art. 9 ust. 2a: do dnia 31 grudnia 2015 r. miały one prawo do złożenia wniosku o wpis do nowego rejestru, a więc do podjęcia czynności zmierzającej do zachowania bytu prawnego i co za tym idzie, także majątku. Nie jest zatem tak, jak opisują to skarżący, że jedynie ich udział w postępowaniu regulowanym przepisem art. 9 ust. 2i ustawy daje realną możliwość ochrony ich praw jako następców prawnych wspólnika Spółki. Generalne regulacje mające na celu uporządkowanie określonej sfery gospodarczej, własnościowej, społecznej, niejednokrotnie zawierają klauzule czasowe powodujące ostateczne wygaśnięcie praw określonych podmiotów wraz z upływem określonego terminu. O ile termin ten jest wystarczająco długi, nie ma, – co do zasady- powodów do kwestionowania konstytucyjności takich regulacji. Stwierdzić ostatecznie należy, że organy, wbrew zarzutom skargi, nie dopuściły się naruszenia ani przepisów o postępowaniu, bo wyjaśniły i uwzględniły wszystkie okoliczności niezbędne do wydania skarżonego aktu, ani też nie naruszyły przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 roku Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. Prawidłowo oceniły, że skarżący nie legitymują się interesem prawnym gwarantującym im udział w postępowaniu administracyjnym. Podniesiona w skardze okoliczność zbiegu w omawianym postępowaniu reprezentanta Skarbu Państwa z organem wydającym decyzję nie ma znaczenia dla tej oceny. Rzeczywiście organ odwoławczy nie wypowiedział się co do zarzutu odwołania naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Brak tej wypowiedzi nie miał żadnego wpływu na wynik sprawy i takiego wpływu skarżący nie wykazują. Ustalenia zaś, że skarżącym nie przysługuje interes prawny w prowadzonym postępowaniu, jest możliwe i prawnie uzasadnione na podstawie norm wskazanych przez organ. Z tych powodów, na podstawie art. 151 ppsa skargę należało oddalić.