I OSK 1294/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski Sędziowie NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (sprawozdawca) Andrzej Jagiełło po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Z.A. o wyłączenie sędziów Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego od orzekania w sprawie o sygn. akt I OSK 1294/17 postanawia: oddalić wniosek. Z. A. pismem z dnia 18 września 2018 r. złożyła wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego od orzekania w sprawie o sygn. akt I OSK 1294/17. W uzasadnieniu wniosku podała, że wnosi o wyłączenie sędziów z uwagi na ich przynależność do Kościoła rzymskokatolickiego. Sędziowie Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli oświadczenia, iż w sprawie o sygn. akt I OSK 1294/17 nie zachodzą w stosunku do nich przesłanki ich wyłączenia określone w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sędzia jest wyłączony w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, że w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo w judykaturze zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 60/08, z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 340/14 i z dnia 10 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 130/12- dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2003 r. sygn. akt SNO 32/00). W konsekwencji instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 p.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Uprawdopodobnienie oznacza natomiast uwiarygodnienie okoliczności przemawiających za koniecznością odsunięcia sędziego od rozpatrywania konkretnej sprawy. Z uwagi na to, że wyłączenie sędziego nie ma charakteru automatycznego, tylko wyjątkowy, wnioskodawca powinien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego, czy też motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy do wyłączenia sędziów. Wskazać bowiem należy, że art. 53 ust. 7 Konstytucji RP stanowi, że nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawniania swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania. Za niedopuszczalne należy zatem uznać badanie kwestii przynależności sędziego do określonego kościoła lub związku wyznaniowego w kontekście przesłanek jego wyłączenia określonych w art. 19 p.p.s.a. Wolność sumienia i wyznawania określonej religii jest konstytucyjnym prawem każdego obywatela w tym także sędziego, ma wymiar absolutny i nie może być w jakikolwiek sposób ograniczona. Podkreślić także należy, że sędzia będąc niezawisłym, podlega tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że sędzia rozpoznając daną sprawę, nie podlega żadnym naciskom i żadnym zależnościom z zewnętrz. W tej sprawie, nie wystąpiły przesłanki określone w art. 18 p.p.s.a., a podniesiona przez skarżącą okoliczność przynależności sędziów do Kościoła rzymskokatolickiego nie może stanowić przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziów stosownie do treści art. 19 p.p.s.a. Skarżąca nie wykazała bowiem, że którykolwiek ze wskazanych we wniosku o wyłączenie sędziów swoim zachowaniem, wypowiedziami publicznymi dawał podstawę do przypuszczenia, że jego ewentualne wyznanie może mieć wpływ na treść wydawanych przez niego rozstrzygnięć. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.