III SA/Po 336/18

Dnia 27 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi X o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 stycznia 2018 roku wydanym w sprawie III SA/Po 634/17 postanowił: odrzucić skargę Decyzją z dnia [...] r. Prezes Sądu Okręgowego odmówił wnioskodawczyni wpisu na listę stałych mediatorów prowadzoną przez ten organ. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków przewidzianych w art,157a pkt. 2 ustawy z dnia 27 lipca 200lr. Prawo o ustroju sadów powszechnych, tzn. nie wykazała odpowiedniej wiedzy i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. Organ pierwszej instancji wskazał, że ustawodawca nie określa kryteriów pozwalających uznać, że dana osoba spełnia przesłankę z art. 157a pkt2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Kwestia weryfikacji spełnienia tej przesłanki została pozostawiona do swobodnego uznania organu dokonującego wpisu. Wobec braku określonych przez prawo standardów szkolenia mediatorów Prezes Sądu Okręgowego uznał, że szkolenie pozwalające uzyskać kwalifikacje mediatora winno, co najmniej, odpowiadać [...] uchwalonym w dniu [...]r. przez[...]. Zgodnie z tymi standardami, kwalifikacje mediatora uzyskuje się w wyniku odbycia szkolenia o charakterze teoretycznym i praktycznym w wymiarze co najmniej [...] godzin zegarowych, potwierdzonego zaświadczeniem ukończenia kursu. Standardy określają szczegółowe wymogi i przedmiot szkolenia oraz podmioty jakie mogą takie szkolenia prowadzić. Zdaniem Prezesa Sądu Okręgowego , z załączonego przez wnioskodawczynię świadectwa ukończenia studiów podyplomowych w zakresie psychologii sądowej i mediacji nie wynika, że studia te odpowiadały powyższym standardom, oraz że zostały przeprowadzone przez osoby posiadające określone w tych standardach kwalifikacje. Jednocześnie, jak wskazano, należy odróżnić wiedzę o mediacji od umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, to jest praktycznych umiejętności dotyczących prowadzenia mediacji, których wnioskodawczyni nie wykazała. Jak wynika z wniosku, wnioskodawczyni nie przeprowadziła dotychczas żadnej mediacji. Nie jest również wpisana na jakąkolwiek listę mediatorów prowadzoną przez organizacje społeczne, nie posiada żadnej praktyki w zakresie mediacji. Organ pierwszej instancji podniósł, że fakt ukończenia studiów podyplomowych z wynikiem bardzo dobrym oraz wyróżnienie pracy magisterskiej przez [...] zasługują na uznanie, nie świadczą jednak o posiadaniu praktycznych umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, podobnie jak osobiste doświadczenia wnioskodawczyni dotyczące realizacji prawa dziecka do nauki i prawa rodziców do decydowania o rozwoju dziecka i wyborze szkoły. Organ II-ej instancji podtrzymując stanowisko Prezesa Sądu Okręgowego podniósł także, że mediacja jest dobrowolnym, poufnym procesem w trakcie którego niezależna i bezstronna osoba o profesjonalnym przygotowaniu pomaga stronom w rozwiązaniu sytuacji trudnej, konfliktowej. Ma służyć ustaleniu kwestii spornych, zmniejszeniu barier komunikacyjnych, wspólnemu przygotowaniu propozycji rozwiązań i optymalnie zawarciu porozumienia satysfakcjonującego strony konfliktu. Podstawą powodzenia mediacji jest poza wolą samych stron także prawidłowe działanie mediatora. Prezes Sądu Apelacyjnego wskazał także, że stosowną wymaganą wiedzę nabywa się poprzez kształcenie w ramach określonych studiów wyższych, studiów podyplomowych czy kursów specjalistycznych. Jednak ustawa od kandydatów na mediatora wymaga także posiadania określonych umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. Nabycie takich umiejętności wiąże się z posiadaniem praktyki zawodowej, uczestniczeniem w rzeczywistych mediacjach, a nie tylko w ich ćwiczeniowych symulacjach. Prezes Sądu Apelacyjnego podkreślił również, że wnioskodawczyni, jakkolwiek zadeklarowała posiadanie wykształcenia pedagogicznego, to nie załączyła żadnego dyplomu czy zaświadczenia potwierdzającego takie wykształcenie. Nie wykazała także posiadania doświadczenia zawodowego w tym zakresie. Ponadto jednak i przede wszystkim nie wykazała posiadania umiejętności w zakresie mediacji. W skardze własnej na powyższą decyzję skarżąca zakwestionowała przede wszystkim ocenę stanu faktycznego dokonaną przez organy obu instancji. Podkreślała swoje dotychczasowe doświadczenie oraz wykształcenie, w jej ocenie, wystarczające do pełnienia funkcji mediatora w rozumieniu art. 157a Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz 183 (2)Kodeksu Postępowania Cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpatrzeniu skargi, wyrokiem z dnia 25 stycznia 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 634/17 orzekł o jej oddaleniu. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w zakresie istotnym dla przedmiotowej sprawy kwestie prawnej pozycji mediatora, zakres jego funkcjonowania, jak też wymagania przed nim stawiane określają przepisy Ustawy Kodeks Postępowania Cywilnego od przepisu 183 (1) do 183(15) Kpc, rozdziału 6a Prawa o ustroju sądów powszechnych, oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 20 stycznia 2016r w sprawie prowadzenia list stałych mediatorów (Dz. U. 2016 poz. 122). Z przepisów tych wynika, że ustawodawca przyznał mediatorom rolę niezwykle istotnego podmiotu w procesie realizacji przed organami wymiaru sprawiedliwości prawa do uzyskania sprawiedliwego i zadawalającego jednocześnie rozstrzygnięcia. Wypracowane przez mediatora i strony stanowisko w formie ugody przed tym mediatorem – po jej zatwierdzeniu przez sąd - ma moc prawną ugody zawartej przed sądem (art. 183(15) Kpc). W sensie skutku zatem dla stron zastępuje wyrok sądu. Ustawodawca uznał w art. 183(2) § 1 Kpc, że mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych. W § 3 określono, że listy mediatorów oraz ośrodki mediacyjne mogą tworzyć organizacje pozarządowe (w zakresie swoich zadań statutowych) oraz uczelnie. Z § 3(1) wynika również, że oprócz "stanowiska" mediatora, ustawodawca przewidział także "stanowisko" mediatora stałego. O szczególnej pozycji mediatora stałego świadczą dodatkowe, stawiane mu wymagania (art. 157 a Prawa o ustroju sądów powszechnych), w tym konieczność wpisania na listę prowadzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego. Wymagane jest także wydanie w tym zakresie decyzji przez organ (art. 157 b § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych). Przy czy, obowiązek wydania decyzji oznacza jednocześnie dla organu obowiązek weryfikacji spełnienia przez kandydata na stałego mediatora warunków przewidzianych przez prawo, w tym także ocenę, czy kandydat ma określoną w art. 157a pkt 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wiedzę i umiejętności. Z powyższych względów, dokonując wykładni systemowej tego przepisu, Sąd uznał, że przewidziana ustawą "wiedza" musi być na poziomie wyróżniającym kandydata na mediatora stałego spośród innych mediatorów. Natomiast "umiejętności w zakresie mediacji" należy rozumieć jako potwierdzone doświadczenie, którym dotychczasowy mediator powinien się legitymować. Swoją decyzją o wpisie na listę stałych mediatorów Prezes Sądu Okręgowego, własnym autorytetem, potwierdza wobec stron postępowania, że dana osoba ma nie tylko wiedzę i umiejętności potrzebne dla osiągnięcia ugody przez strony, lecz także społeczne zaufanie do rozwiązywania ich sporów. Sąd podkreślił, że ustawodawca nałożył na Prezesa Sądu Okręgowego nie tylko obowiązek prowadzenia listy stałych mediatorów, weryfikacji spełnienia wymagań przewidzianych przez ustawę Prawo o ustroju sądów powszechnych a następnie wydania indywidualnej decyzji o takim wpisie, jak również skreślenia z listy stałych mediatorów w przypadku nienależytego wykonywania przez mediatora swoich obowiązków (art. 157c §1 pkt 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych), co wymaga indywidualnej oceny i decyzji. Jak wskazał dalej Sąd, z punktu widzenia dobra wymiaru sprawiedliwości i stron występujących w postępowaniu mediacyjnym nie zasługuje na aprobatę stanowisko, że spełnienie przez kandydata na stałego mediatora wymienionych w art. 157a usp. literalnie rozumianych warunków, zobowiązuje Prezesa Sądu Okręgowego do wpisu na listę mediatorów, uniemożliwiając mu realną ocenę umiejętności, w tym także doświadczenia i predyspozycji kandydata. Konsekwentnie jest niedopuszczalne - przy założeniu racjonalnego ustawodawcy – przyjęcie poglądu, że wiedza, doświadczenie i umiejętności stałego mediatora, którego kwalifikacje Prezes Sądu poświadczył decyzją o wpisie na listę miałyby być weryfikowane i ewentualnie podważane dopiero w rezultacie szkód wyrządzonych poprzez nieumiejętne prowadzenie postępowań mediacyjnych. Zdaniem Sądu, ocena wiedzy i umiejętności kandydata musi sprowadzać się także do oceny tych cech kandydata określonych przez ustawę, które decydują o umiejętnościach zachowania przez mediatora np. wymaganych ustawą bezstronności (art. 183(3) § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego), tajemnicy (183 (4) § 2 KPC), czy też predyspozycji do osiągnięcia ugody jak też sprawiedliwego rozwiązania sporu powstałego pomiędzy stronami, który jest przecież głównym celem działania wyznaczonego mediatora jako swoistego "sądu" - organu wymiaru sprawiedliwości dla stron. W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, organy obu instancji działały nie tylko w ramach uznania przewidzianego przez cytowane wyżej przepisy prawa, lecz także z poszanowaniem nałożonych na nie przez ustawodawcę obowiązków. Jednocześnie za nieuzasadniony i pozbawiony podstaw faktycznych Sąd uznał podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 34 Konstytucji RP poprzez dyskryminację jej kandydatury. Stanowisko strony skarżącej sprowadza się bowiem do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ. Skarżąca w żadnym z argumentów skargi nie wykazała, aby organ wydając decyzję odmowną stworzył wobec niej szczególne i niemożliwe do spełnienia warunki, nie przewidziane przepisami prawa. Pismem z dnia [...]r. X wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyżej wyrokiem Sądu z dnia 25 stycznia 2018 roku. W uzasadnieniu, jako podstawę wznowienia postępowania, skarżąca wskazała na dowody ( dokumenty), które mają wpływ na wynik sprawy, a z których nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Do skargi dołączyła zaświadczenie podpisane przez [...][...], z którego wynika, że studia podyplomowe, które X odbyła na [...]na kierunku[...], były zgodne ze standardami [...]uchwalonymi przez [...]. Ponadto skarżąca dołączyła kopie certyfikatów poświadczających jej udział w warsztatach organizowanych przez [...] w dniach [...] r. Na rozprawie w dniu [...] r. skarżąca złożyła do akt sprawy nowe certyfikaty ze szkoleń odbytych w [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem, w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy. Przypadki te, stanowiące podstawę skargi o wznowienie postępowania zostały wyczerpująco wyliczone w art. 271- 273 p.p.s.a. i stanowią katalog zamknięty. W świetle wskazanych przepisów, skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego może być oparta na zarzucie nieważności postępowania (art. 271 p.p.s.a.), zarzucie niekonstytucyjności podstaw wydanego orzeczenia (art. 272 p.p.s.a.), a także w oparciu o tzw. przyczyny restytucyjne, do których ustawodawca zalicza między innymi uzyskanie orzeczenia za pomocą przestępstwa (art. 273 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), czy też późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2 p.p.s.a.). Skarga o wznowienie postępowania sądowego, jako stanowiąca nadzwyczajny środek zmierzający do ponownego rozpoznania sprawy już prawomocnie zakończonej, stosownie do art. 279 p.p.s.a., który określa jej wymogi, winna wskazywać ustawową podstawę wznowienia i jej uzasadnienie. Co należy również podkreślić, w postępowaniu wznowieniowym nie są rozpoznawane zarzuty wykraczające poza zakres ustawowych podstaw jak i nie dokonuje się oceny w zakresie zaistnienia podstaw wznowienia niepowołanych w skardze. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia (art. 280 § 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia, albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Komentowany przepis dotyczy badania przyczyn dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania na rozprawie. Dopuszczalność skargi określają te same przesłanki, które były badane na posiedzeniu niejawnym, a więc zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz oparcie jej na ustawowych podstawach. W odniesieniu do podstaw wznowienia jest to już badanie merytoryczne; sąd bada zatem realne zaistnienie tych podstaw. W niniejszej sprawie skarżąca jako podstawę wznowienia postępowania powołała art. 273 § 3 p.p.s.a., wskazując na ujawnienie nowych dowodów w sprawie w postaci zaświadczenia wydanego stronie skarżącej w dniu [...] r. , z którego wynika, że studia podyplomowe, które odbyła na [...]na kierunku [...]były zgodne ze standardami szkolenia mediatorów uchwalonymi przez[...]. W tym miejscu należy wskazać, że skarżąca błędnie wskazała. § 3 art. 273 p.p.s.a, jednak z treści skargi w sposób niewątpliwy wynika, że wskazywaną przez skarżącą podstawą żądania wznowienia postępowania jest przesłanka z art. 273 § 2 p.p.s.a. tj. późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W ocenie Sądu, wskazywane przez stronę skarżącą zaświadczenie wydane przez [...] i wynikająca z tego zaświadczenia okoliczność faktyczna nie odpowiada określonym w art. 273 § 2 p.p.s.a. ustawowym warunkom, jakie musi spełniać tego rodzaju przesłanka wznowienia postępowania sądowego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, a Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie stanowisko to podziela, wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego uzasadniają tylko te przesłanki wznowienia postępowania, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto, co do istoty sprawę administracyjną (por. wyrok NSA z 30 kwietnia 1986 r., SA/Wr 137/86, LexPolonica nr 297569, ONSA 1986, nr 1, poz. 29, z glosą J. Borkowskiego, OSP 1987, nr 4, poz. 82 oraz wyrok NSA z dnia 09 maja 2006 r., sygn. akt II FSK 743/05, cbois.nsa.gov.pl/doc). Okoliczności powoływane przez stronę w skardze o wznowienie postępowania, a wynikające z przedłożonego zaświadczenia, dotyczą spełnienia przez skarżącą jednego z wielu warunków wpisania jej na listę mediatorów, związanych z posiadanym przez skarżącą wykształceniem. Niewątpliwie zaś posiadane przez skarżącą wykształcenie było przedmiotem analizy i oceny dokonanej przez organy w ramach prowadzonego przez nie postępowania administracyjnego. Nie doszło zatem, w ocenie Sądu, do późniejszego wykrycia środków dowodowych mogących mieć wpływ na wynik postępowania. Okoliczność ukończenia przez skarżącą studiów podyplomowych była znana organom, jak i Sądowi wydającemu wyrok w dniu 25 stycznia 2018 r. Wynikająca zaś z zaświadczenia informacja o ilości odbytych zajęć oraz o tym, że studia podyplomowe, były zgodne ze standardami [...] uchwalonymi przez [...], w świetle wskazanego wyżej wyroku Sądu, pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Przedłożone zaś przez skarżącą na rozprawie nowe certyfikaty ze szkoleń odbytych w [...] r., są dokumentami dotyczącymi okoliczności zaistniałych już po dacie wydania ww. wyroku. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 281 p.p.s.a. orzekł o odrzuceniu skargi.