I SA/Kr 602/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Piotr Głowacki (spr.) Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 marca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wykreślenia zastawu skarbowego - s k a r g ę o d d a l a - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 19 marca 2018r. nr [...] Znak sprawy: [...], na podstawie art. 83b ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z art. 219 kpa, art. 306 i 307 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny oraz art. 46h Ordynacji podatkowej po rozpatrzeniu wniosku M. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej wykreślenia zastawu skarbowego, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z 16 listopada 2017 r. o sygnaturze [...] W uzasadnieniu podano, iż wnioskiem z 16 sierpnia 2017 r. M. S. - K. zwróciła się o wykreślenie zastawu skarbowego ustanowionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na samochodzie osobowym [...], nr rejestracyjny [...] Podstawą ustanowienia zastawu była decyzja nr [...] z 30 maja 2016 r. dotycząca zaległości składkowych na FUS, FUZ i FP i FGŚP za okres od 3.2007 do 2.2016 w kwocie [...]zł. Do akt sprawy przedłożyła wnioskująca umowę zastawu z 11 października 2011 r. bez daty pewnej, natomiast nie przedłożyła umowy pożyczki, stanowiącej bezpośredni cel (przyczynę) umowy zastawu. Z umowy zastawu wynika, że jeżeli pożyczka nie zostanie spłacona do 30 września 2016 r., właścicielem zastawionego samochodu staje się zastawnik. Według oświadczenia zastawnika pożyczka nie została mu zwrócona, jednak brak jest dowodu, że pożyczka w ogóle została udzielona. Brak również dowodu wpłacenia kwoty pożyczki na rachunek kredytowy dłużniczki celem spłaty długu bankowego. Ponadto brak jest dowodu złożenia deklaracji podatkowej od pożyczki. Dodatkowo przedłożono umowę zastawu, na której 26 października 2017 r. notariusz poświadczyła tożsamość wnioskodawczyni. Dokonując oceny prawnej organ podał, iż jak wynika z art. 306 k.c. zastaw ma charakter akcesoryjny (zależy od istnienia innego prawa), zatem musi istnieć podstawa jego ustanowienia. Pośród uzyskanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w K. dowodów w sprawie brak jest bezpośredniego dowodu na sporządzenie umowy pożyczki. Brak również dowodu na przelanie kwoty pożyczki na konto skarżącej. Z samej umowy zastawu zwykłego wynika, że została opatrzona datą pewną dopiero 26 października 2017 r., co oznacza, że taki zastaw jest nieskuteczny wobec wierzycieli, którzy uzyskali odpowiednie wpisy przed tą datą, np. wpis do rejestru zastawów skarbowych. 20 lutego 2011 r. wszedł w życie przepis ustanawiający skuteczność zastawu wobec wierzycieli zastawcy, jeśli umowa o ustanowienie zastawu została zawarta na piśmie z datą pewną. Ma to zapewnić udział wierzytelności zabezpieczonej tym zastawem w podziale sumy uzyskanej z egzekucji, obok hipoteki, zastawu rejestrowego, zastawu skarbowego, a także zapewnia większą jawność tego prawa. Regulacja ta zapobiega wykorzystywaniu nieformalnie ustanowionego zastawu podczas podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Przed nowelizacją k.c. ustawą z 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz o zmianie niektórych ustaw, która weszła w życie 22 lutego 2011 r., przepisy k.c. nie zawierały żadnych regulacji dotyczących formy umowy zastawniczej. Skoro zatem nie było wymogu szczególnej formy, to umowa zastawnicza mogła być zawarta w dowolnej formie, czyli ustnej lub pisemnej. Wspomniana nowelizacja zmieniła sytuację o tyle, że do art. 307 k.c. wprowadziła § 3 stanowiący, że zastaw jest skuteczny wobec wierzycieli zastawcy, jeżeli umowa o ustanowienie zastawu została zawarta na piśmie z datą pewną. Zatem zastaw będzie skuteczny względem wierzycieli zastawcy, gdy umowa zastawnicza zostanie zawarta w formie pisemnej z datą pewną. W przypadku, gdy umowa zastawnicza nie zostanie zawarta w tej formie, zastawnik zostanie pozbawiony przywileju pierwszeństwa zaspokojenia. Organ podał ponadto, iż pismem z 14 grudnia 2017 r. skarżąca została poinformowana, że w czasie ponownego postępowania może skorzystać z prawa do czynnego w nim udziału, lecz nie skorzystała ona z prawa wglądu w akta sprawy oraz wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów ani nie przedłożyła dodatkowych dokumentów uzasadniających wykreślenie zastawu skarbowego. Na powyższą decyzję M. S. - K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie: - art. 83b ust. 1 u.s.u.s. oraz art. 306 i 307 k.c., oraz art. 46h Ordynacji podatkowej w zw. z art. 7, 77 i art. 80 Kpa, a także - niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy w powołaniu na zarzut naruszenia przez organ ZUS art. 7, 77 i 80 kpa. W uzasadnieniu zarzutów podano, iż zgodnie z art. 46h ust. 1 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykreśla zastaw w sytuacji, gdy okaże się, że został on ustanowiony na rzeczy stanowiącej własność innej osoby niż osoba zobowiązana (zastaw skarbowy). Poza zastawem skarbowym funkcjonuje również zastaw umowny i zastaw rejestrowy. Do zastawu umownego mają zastosowanie przepisy art. 306 i 307 Kodeksu cywilnego. W niniejszej sprawie zostało wykazane, że w dacie nabycia przedmiotowego samochodu został ustanowiony na nim zastaw umowny. Dla niniejszej sprawy istotnym jest, że było to 11.10.2011 r., a więc już ponad 6 lat temu. Data sporządzenia umowy zastawu została potwierdzona przez notariusza i stanowi datę pewną i jako taka winna stanowić podstawę wykreślenia zastawu skarbowego. Żądania organu ZUS formułowane w toku postępowania w odniesieniu do przedstawienia umowy pożyczki, jako umowy pierwotnej, czy też deklaracji podatkowej w zakresie uiszczenia podatku od czynności cywilnoprawnych w sytuacji, gdy strona takiego obowiązku nie miała, a także w sytuacji, gdy od zawarcia umowy upłynęło ponad 5 lat przewidzianych przez Ordynację podatkową jako maksymalny okres przechowywania dokumentów podatkowych, stanowią rażące nadużycie prawa podmiotowego przez organ administracyjny, jak również rażące naruszenie prawa w ogólności. Ponadto organ administracyjny nie badał, czy przedmiot zastawu został nabyty w ramach wspólności majątkowej z moim mężem M. K. i czy w ramach tej wspólności majątkowej jest on wobec niego skuteczny, chociażby w związku z brakiem doręczenia również jemu stosownej decyzji o jego ustanowieniu. Fakt ten, poza wszystkimi dotychczas podnoszonymi argumentami, jest o tyle istotny, że wpływa na ważność samej czynności prawnej dokonanej przez organy administracyjne w niniejszej sprawie oraz na ważność wydanych w sprawie wszystkich decyzji administracyjnych, w tym również tych zaskarżonych w niniejszym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 tej ustawy w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie sąd doszedł do przekonania, że jest ona prawidłowa. Istotą rzeczy w rozpoznawanej sprawie była kwestia oceny wykazania przez skarżącą, w świetle art. 307 § 3 k.c, czy umowa o ustanowieniu zastawu została zawarta na piśmie z datą pewną. Organy prawidłowo uznały, iż skarżąca powyższego nie wykazała, ponieważ rzeczona umowa przedłożona do akt została wprawdzie poświadczona przez notariusza, ale wskazał on wyraźnie datę przedłożenia mu tej umowy, jako 26 października 2017r. Jak zasadnie wskazał organ na mocy art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 131, poz. 1075) z dniem 20 lutego 2011 r. dodano w ramach art. 307 kodeksu cywilnego - § 3, który przewiduje, że aby zastaw był skuteczny wobec wierzycieli zastawcy, umowa o ustanowienie zastawu powinna być zawarta na piśmie z datą pewną. Wprowadzenie w § 3 wymogu formy pisemnej z datą pewną dla umowy o ustanowienie zastawu było konsekwencją zmian dotyczących kolejności zaspokajania należności zastawniczych. Skoro w egzekucji zastaw ma konkurować z innymi ograniczonymi prawami rzeczowymi na zasadzie pierwszeństwa, to istotnie niezbędne było stworzenie mechanizmu umożliwiającego ustalenie, kiedy doszło do ustanowienia zastawu. W przeciwnym razie nieformalnie ustanawiany zastaw ręczny mógłby stanowić pole do nadużyć podczas podziału sumy uzyskanej z egzekucji (tak Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw, Sejm VI kadencji, nr druku 1562). Forma pisemna z datą pewną oznacza kwalifikowaną formę pisemną czynności prawnej, która, oprócz wymogów określonych w art. 78 § 1 k.c., uzupełniona została urzędowym poświadczeniem daty dokonania czynności prawnej (art. 81 § 1 k.c.). Urzędowego poświadczenia daty dokonuje notariusz (zob. art. 96 pkt 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 z późn. zm.). Istnieje też drugi typ daty pewnej, który został uregulowany w art. 81 § 2 i 3 k.c. W tym przypadku chodzi o wskazanie daty, w której bez wątpienia istniał już dokument obejmujący określoną czynność prawną, która mogła być dokonana wcześniej. Zgodnie z tymi regulacjami czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach następujących: 1) w razie stwierdzenia dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym - od daty dokumentu urzędowego; 2) w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego albo przez notariusza - od daty wzmianki; 3) w razie opatrzenia kwalifikowanym elektronicznym znacznikiem czasu dokumentu w postaci elektronicznej - od daty opatrzenia kwalifikowanym elektronicznym znacznikiem czasu. Wedle zapisu § 3 przywołanego wyżej art. 81 kodeksu cywilnego w razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie datę złożenia przez tę osobę podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej osoby. Wobec przedstawionych regulacji normatywnych organy zasadnie wskazywały na konieczność wykazania przez skarżącą daty pewnej powoływanej przez nią czynności prawnej, czemu skarżąca nie uczyniła zadość ze skutkiem na dzień zawarcia umowy. Organy zwracały się również do organów rejestracji pojazdów i podatkowych o takie dane, lecz uzyskały jedynie potwierdzenie, iż skarżąca nadal figuruje w ewidencji pojazdów, jako właściciel spornego pojazdu. Niewadliwie oceniły zatem, iż skoro forma pisemna z datą pewną dla ustanowienia zastawu została zastrzeżona pod rygorem ad eventum, to jej niedochowanie nie spowoduje wprawdzie rygoru nieważności czynności prawnej, jednakże nie powstaną określone skutki prawne tej czynności; w kontrolowanej sprawie pierwszeństwo wskazywanego przez skarżącą zastawu umownego nie mogło być uwzględnione i nie może skutkować uchyleniem zastawu skarbowego. Ustanowienie zastawu umownego, choć będzie skuteczne w odniesieniu do stron tej umowy, będzie jednak bezskuteczne wobec wierzycieli osobistych zastawcy – skarżącej. W takiej sytuacji zastawnik, czyli wskazywany P. K. nie będzie mógł się skutecznie powołać na to, że przysługuje mu pierwszeństwo zaspokojenia przed organem skarbowym. Skoro tak, to kwestie podnoszone w skardze, a dotyczące wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, są niezasadne, albowiem skarżąca miała zapewnione pełne prawo uczestnictwa w postępowaniu i przedkładania dowodów, tudzież wnoszenia zarzutów. Kwestie dotyczące maksymalnego okresu czasu przechowywania dokumentów podatkowych, czy stosunków majątkowych małżeńskich skarżącej, są prawnie irrelewanntne dla niniejszej sprawy. Organy uczyniły zadość swoim proceduralnym obowiązkom, a skarżąca, która winna wykazać odpowiednimi dowodami istotne okoliczności, które obalają stanowisko prawne organu, powinności tej nie sprostała. W tym stanie rzeczy sąd, na mocy art. 151 ustawy o p.p.s.a., oddalił skargę.