IV SA/Wa 512/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant spec. Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2016 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji - Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.), dalej zwanej "k.p.a." po rozpatrzeniu odwołania W. S. od decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] września 2015 r., znak: [...], o stwierdzeniu nieważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2011 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] (znak: [...]), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Stan sprawy przedstawiał się następująco. Decyzją Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] września 2015 r., znak: [...], stwierdzono nieważność orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o zaliczeniu W. S., dalej zwanej "skarżącą" do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z powodu schorzeń oznaczonych symbolem przyczyny niepełnosprawności [...], na okres do dnia 31 stycznia 2016 r. W uzasadnieniu ww. decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności organ I instancji ustalił, że stwierdzone przez lekarzy orzeczników zaliczenie skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności było wadliwe ponieważ rozpoznane schorzenia w postaci zespołu bólowego kolan w przebiegu chondromalacji a także zespołu bólowego kręgosłupa L-S nie uzasadniały zakwalifikowania skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Brak było przesłanek do uznania, skarżącej za niezdolną do pracy albo zdolną jedynie do pracy w warunkach pracy chronionej. Stwierdzone schorzenia nie powodują ograniczenia jej w samodzielnym poruszaniu się i przemieszczaniu, nie uzasadniają pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Tym samym skarżąca nie kwalifikuje się do zaliczenia do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, z powodu upośledzenia narządu ruchu oznaczonego symbolem przyczyny niepełnosprawności [...]. Powoduje to, że nie spełnia ona ustawowych przesłanek, określonych w art 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.), stanowiących podstawę do przyznania uprawnień do karty parkingowej. Po złożeniu odwołania, decyzją Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej z dnia [...] grudnia 2015 r. orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności zostało utrzymane w mocy. Organ II instancji podzielił ustalenia organu I instancji co do braku podstaw do zaliczenia skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wskazał też na skutki prawne w sferze społeczno-ekonomicznej, naruszające zasady praworządności i słusznego interesu społecznego gdyż osobie legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługują konkretne uprawnienia, wynikające z obowiązujących przepisów prawa, w tym: przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, dotyczące zatrudnienia osoby niepełnosprawnej, czasu pracy, dodatkowego urlopu wypoczynkowego, dofinansowania dla pracodawcy zatrudniającego pracownika niepełnosprawnego, przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361, z późn. zm.), dotyczące prawa odliczenia od dochodu podlegającego opodatkowaniu wydatków na cele rehabilitacyjne. Wojewódzki Zespół uznał, że pozostawienie w obrocie prawnym orzeczenia Powiatowego Zespołu w [...] wydanego z oczywistym naruszeniem prawa, może przyczynić się do uszczuplenia środków publicznych oraz uzyskania ulg i uprawnień co jest obiektywnie niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Od ww. decyzji W. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazując, że decyzja jest rażąco krzywdząca ponieważ jej stan zdrowia w tamtym okresie był bardzo zły, potrzebowała pomocy osób bliskich w zwykłych czynnościach życiowych takich jak mycie, wstawanie z łóżka czy chodzenie po schodach. Musiała zrezygnować z pracy w kuchni ponieważ nie mogła wykonywać wielu czynności. W dalszym ciągu stan jej zdrowia ulega pogorszeniu ponieważ stwierdzono u niej konieczność wykonania endoprotez. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna choć z innych powodów niż w niej wskazane. Zgodnie z treścią art 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Ocenie podlega konkretna sprawa, rozpoznawana wcześniej przez organ administracji publicznej, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa i trafności rozstrzygnięcia. Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanej decyzji administracyjnej. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803). Badając legalność zaskarżonej decyzji, w oparciu o powyższe kryteria, Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. Sąd, w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Zaskarżone w niniejszej sprawie orzeczenie zostało wydane przez organ który nie jest właściwy w sprawie, w rozumieniu art. 156 §. 1 pkt 1 k.p.a., co skutkuje koniecznością stwierdzania nieważności tej decyzji. Organ procedował na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.), zwana dalej "ustawą o rehabilitacji". Właściwym do orzekania w przedmiocie niepełnosprawności są zespoły stosownego stopnia. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy: "Powołuje się zespoły orzekające o niepełnosprawności: 1) powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja; 2) wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja.". Z kolei w świetle art 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji: "Od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem wojewódzkiego zespołu, który orzeczenie wydał. Jeżeli wojewódzki zespół uzna, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, wydaje orzeczenie, w którym uchyla lub zmienia zaskarżone orzeczenie.". Z przytoczonych regulacji wynika więc, że wolą ustawodawcy było aby sprawy związane z oceną niepełnosprawności były rozpatrywane przez organy wyspecjalizowane a ewentualne spory - z uwagi na specyfikę spraw - przez sądy powszechne. W przedmiotowej sprawie postępowanie było prowadzone w trybie nadzwyczajnym - dotyczyło stwierdzania nieważności orzeczenia organu I instancji (Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]). W tej sytuacji zasadnie orzeczenie pierwszoinstancyjne wydał wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności (w myśl art. 157 ust 1 k.p.a., wobec treści art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z ustawy o rehabilitacji nie wynika jednak aby organem wyższego stopnia w tym wypadku, wobec treści art. 127 § 2 k.p.a. - kompetentnym do rozpatrywania odwołań od orzeczeń wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności - był minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego (wykonujący zadania niełażące do danego działu - Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej). Ustawa o rehabilitacji wymienia wprawdzie w szeregu regulacji zadania ministra właściwego w tych sprawach jednak nie obejmują one uprawnień do rozpatrywania odwołań od decyzji wydanych w l instancji przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Uprawnienia w danym zakresie nie sposób wywodzić również z regulacji ogólnych ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2013 r., poz. 743 ze zm.) - w szczególności wskazania, że dział zabezpieczanie społeczne obejmuje sprawy rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych; (art. 31 ust. 1 pkt 6 in fine), wobec treści art. 36 tej ustawy. Kompetencji organu administracji centralnej w danym zakresie nie sposób także domniemywać. Prawodawca, tworząc organy wyspecjalizowane dwu stopni, i przypisując im określone kompetencje, przesądził, że ewentualne sprawy sporne - z uwagi na ich specyficzny charakter - będą rozpatrywane przed sądami powszechnymi, które zostały wyposażone w stosowne mechanizmy umożliwiające oceną trafności rozstrzygnięcia organu, choćby takie możliwość zbadania podmiotu ubiegającego się o uzyskanie stopnia niepełnosprawności czy dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Przyjęcie w istocie dowolnego założenia, jakoby określone kompetencje przysługiwały w tych sprawach konkretnemu organowi administracji centralnej skutkowałoby, jak w danym przypadku - wobec treści art. 6c ust. 8, gdzie wskazano właściwość sądów powszechnych tylko, co do orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - powstaniem dwu alternatywnych ścieżek kontroli legalności ostatecznych orzeczeń, wydawanych w przedmiocie niepełnosprawności: - przez sądy powszechne, gdy w l instancji orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, - przez sąd administracyjny gdy orzeczenie w I instancji wydaje wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (generalnie orzeczenia w ramach trybu nadzwyczajnego w przedmiocie nieważności - zawsze, bądź wznowienia postępowania zmiany decyzji lub jej wygaśnięcia, gdy uprzednio w ostatniej instancji orzekały wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - art. 150 § 1, art. 154 § 1, art. 155 oraz 162 § 1 k.p.a.). Postępowania w trybach nadzwyczajnych mogą ze swej istoty dotyczyć na równi kwestii o charakterze formalnym lecz także tych, o charakterze merytorycznym - np. w kontekście rażącego naruszania prawa, ujawnienia nowych dowodów i ich oceny, gdy uprzednio w zakończonym już postępowaniu wnoszono odwołanie itp. Wobec wskazanych okoliczności ani względy wykładni językowej (wskazanie zamkniętego katalogu organów, właściwych w danym rodzaju spraw) ani systemowej bądź celowościowej nie przemawiają za przyjęciem, jakoby właściwym do rozpatrzenia sprawy był organ centralny do spraw zabezpieczenia społecznego – Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Nie można także, w świetle art. 6c ust. 3 pkt 1 i ust. 8 ustawy o rehabilitacji wywodzić odmiennej drogi prawnej w związku z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia o niepełnosprawności, w zależności od skarżącego decyzję podmiotu. Powołany przepis wskazuje bowiem, że w sytuacji gdy żądanie wywodzi się od pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych to właściwym do rozpoznania odwołania jest sąd powszechny. Tego rodzaju podział nie znajduje uzasadnienia w konstytucyjnej zasadzie równości (art 32 Konstytucji) oraz równego prawa do sądu (art. 45 Konstytucji). Organ administracji, do którego mylnie w rozpatrywanym wypadku skierowano odwołanie (wobec wadliwego pouczania), winien był przekazać je według właściwości podmiotowi kompetentnemu do rozpatrzenia środków zaskarżenia (art. 65 ust. 1 k.p.a.). W tym świetle przedwczesne byłoby odniesienie się przez Sąd, do zarzutów sformułowanych w skardze. Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, sformułowane w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy.