I SA/Po 715/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 listopada 2018 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz [...] kwotę [...],- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...], na podstawie art. 162 w związku z art. 163 § 2 oraz art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. – dalej: "O.p."), po rozpatrzeniu wniosku [...] z dnia [...] marca 2018 r. o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z [...] grudnia 2017 r. nr [...], odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji i stwierdził, że odwołanie z [...] marca 2018 r. od ww. decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu, w związku z powyższym pozostawił je bez rozpatrzenia pod względem merytorycznym. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z [...] grudnia 2017 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. orzekł o solidarnej odpowiedzialności [...], wiceprezesa zarządu stowarzyszenia [...] "[...]" [...] w likwidacji z siedzibą w K. wraz ze stowarzyszeniem i pozostałymi członkami zarządu za zaległości podatkowe tego stowarzyszenia z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od lipca 2012 r. do listopada 2012 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie [...]zł oraz koszty postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...]zł. Powyższa decyzja zawierająca prawidłowe pouczenie o trybie odwoławczym, została skierowana przez organ pierwszej instancji oraz przesłana do strony, na adres zamieszkania strony, tj. ul. [...], [...]. W trybie art. 145, art. 148 § 1, art. 150 § 1 pkt 1 O.p., organ uznał decyzję za doręczoną z upływem [...] stycznia 2018 r. Termin do wniesienia odwołania upływał zatem z dniem [...] stycznia 2018 r. Pismem z [...] marca 2018 r. podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Jednocześnie wniósł odwołanie. Uzasadniając wniosek strona podniosła, że decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. nie została jej doręczona, bowiem wysłana została na błędny adres, tj. ul. [...], [...] K., podczas gdy prawidłowym adresem, jest adres: [...] [...], [...]. O treści decyzji strona dowiedziała się już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Z tego względu strona nie miała możliwości, nie z własnej winy, wnieść odwołania. Na potwierdzenie podnoszonych okoliczności strona załączyła do wniosku zaświadczenie z [...] maja 2017 r. o zameldowaniu na pobyt stały pod adresem: K., [...] [...]. Po zapoznaniu się z treścią wniosku organ wyjaśnił, że przedmiotowa decyzja została przesłana do strony na adres zamieszkania: [...], ul. [...], który wynikał z danych identyfikacyjnych i adresowych strony wskazanych przez nią i będących w dyspozycji organów. Organ nie dysponował innym adresem do korespondencji, bowiem strona takiego adresu nie wskazała. W tej sytuacji organy nie miały podstaw do ustalania innego miejsca zamieszkania strony. Wskazanego zaś przez stronę adresu zameldowania na pobyt stały, wynikającego z załączonego do wniosku zaświadczenia z dnia [...] maja 2017 r. o zameldowaniu, tj. K., [...] [...], nie można utożsamiać z adresem zamieszkania. W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, że doręczenie decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] grudnia 2017 r. na znany organowi pierwszej instancji adres zamieszkania, tj. [...], ul Ł. [...] odbyło się w sposób prawidłowy, zgodny z danymi jakimi dysponował organ. Mając na uwadze powyższe wniosek strony o doręczenie przedmiotowej decyzji na aktualny adres, tj. [...] [...] w K. organ uznał za bezzasadny, bowiem organ pierwszej instancji nie miał podstaw prawnych do jej ponownego doręczenia. W kontekście powyższego oceniając następnie, czy podatnik uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania z powodu zmiany miejsca zamieszkania organ odwoławczy stwierdził, że podatnik do dnia wydania decyzji (tj. do [...] grudnia 2017 r.) nie wskazał nowego adresu zamieszkania (do doręczeń) pomimo, iż był świadomy toczącego się wobec niego postępowania podatkowego, tym samym naraził się na ryzyko wynikające z nieodebrania korespondencji kierowanej na znany organowi podatkowemu adres, w tym przypadku uchybienie terminowi do złożenia odwołania. To podatnikowi powinno zależeć na kontakcie z organem, tym bardziej, że otrzymał postanowienie o wszczęciu wobec niego postępowania podatkowego. Skoro strona celowo nie ujawnia swojego aktualnego adresu zamieszkania, tym samym musi liczyć się również z ponoszeniem negatywnych skutków związanych z nieodbieraniem korespondencji. W odniesieniu natomiast do przedłożonego przez stronę zaświadczenia zameldowania na pobyt stały z dnia [...] maja 2017 r. organ wskazał, że instytucja zameldowania ma charakter wyłącznie ewidencyjno-porządkowy. W skardze z dnia [...] lipca 2018 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi do dalszego prowadzenia, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono obrazę przepisów, które mogły mieć wpływ na treść postanowienia, tj.: - art. 148 § 1 O.p. przez jego błędną interpretację i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z [...] grudnia 2017 r. została doręczona skarżącemu w sposób prawidłowy, podczas, gdy nie została ona wysłana na adres zamieszkania strony, - art. 146 O.p. przez jego błędną wykładnię prowadzącą do błędnego wniosku, że złożenie dokumentu poświadczającego zameldowanie na pobyt stały nie oznacza poinformowania organu o zmianie adresu do doręczeń, - art. 121 O.p. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu, - art. 123 § O.p. przez niezapewnienie skarżącemu jako stronie postępowania możliwości wzięcia w nim udziału. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...], odmawiające na podstawie art. 162 O.p. w związku z art. 163 § 2 O.p. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzające na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., że odwołanie z [...] marca 2018 r. od decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu. Istota sporu na gruncie rozpatrywanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy doszło do skutecznego, zgodnego z prawem doręczenia skarżącemu przedmiotowej decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z [...] grudnia 2017 r., a więc czy termin do złożenia odwołania od tej decyzji rozpoczął swój bieg. Konsekwencją powyższego jest bowiem stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania oraz negatywne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Skarżący wykazuje nieprawidłowość doręczenia przedmiotowej decyzji w trybie zastępczym, uregulowanym w art. 150 O.p., z uwagi na skierowanie przesyłki na niewłaściwy (nieaktualny) adres zamieszkania - ul. [...], [...], zamiast na obecny adres zamieszkania - [...] [...], [...]. Zdaniem strony skarżącej, powyższe skutkuje uznaniem, że nie doszło do doręczenia decyzji w przyjętym przez organ terminie, a jednocześnie uprawdopodobniają brak winy strony w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Nie ulega wątpliwości, że w okolicznościach sprawy zasadniczą kwestią jest rozstrzygnięcie o prawidłowości ustaleń i stanowiska organu odwoławczego odnośnie doręczenia decyzji, bowiem przywrócenie lub odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania następuje po bezspornym ustaleniu, że doszło do doręczenia decyzji w określonej dacie, a odwołanie zostało wniesione po upływie 14 dni od tej daty. W istocie uznanie, że nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji przed dniem wskazanym przez stronę jako dniem, w którym strona się z nią zapoznała, od którego w terminie 14 dni wniesiono odwołanie, skutkuje bezprzedmiotowością przywracania terminu. Przepis art. 150 O.p. umożliwia przyjęcie fikcji prawnej, że pismo zostało doręczone. Stosownie do art. 150 § 1 O.p. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub w art. 149 O.p.: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta) – w przypadku doręczania pisma przez pracownika organu podatkowego lub przez inną upoważnioną osobę. Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni, o czym stanowi już art. 150 § 1a O.p. Zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 2 O.p.). Nie budzi wątpliwości, że właściwe oznaczenie adresu odbiorcy przesyłki jest kluczowym elementem, aby można było w ogóle mówić o spełnieniu przesłanek niezbędnych do uznania prawidłowości doręczenia pisma w trybie zastępczym z art. 150 O.p. Nieprawidłowe oznaczenie adresu nie pozwala bowiem przyjąć, aby zachodziły obiektywne przyczyny powodujące niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 O.p. Te ostatnie przepisy stanowią o tym, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (art. 148 § 1). W przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 149 O.p.). Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie w świetle powyżej przywołanych regulacji stwierdzić trzeba, że na moment doręczenia przedmiotowej decyzji organ winien ustalić czy adres zamieszkania podatnika: ul. [...], [...], stanowi aktualny adres zamieszkania skarżącego. W rozpoznanej sprawie skarżący konsekwentnie wskazywał, że nie otrzymał decyzji na właściwy adres. Sąd zauważa, że wprawdzie dotychczasowy adres zamieszkania skarżącego ul. [...], [...] wynikał ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Jednakże w aktach sprawy znajduje się pismo podatnika, adresowane do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., w którym podatnik wskazuje adres [...] [...], [...]. Powyższe pismo podatnik złożył osobiście w organie w dniu [...] października 2017 r. (k. 21 akt adm.), o czym świadczy umieszczona prezentata organu z datą wpływu, a więc przed wydaniem przedmiotowej decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r. Ponadto powyższy fakt został potwierdzony przez organ I instancji w toku postępowania, poprzez zasięgnięcie informacji o danych z aplikacji Systemu Rejestracji Centralnej, stanowiącej element elektronicznego Centralnego Rejestru Podmiotów Krajowej Ewidencji Podatników (k. 52 akt adm.). O zmianie adresu podatnik informował organy podatkowe przesyłając zaświadczenie z [...] maja 2017 r. o zameldowaniu na pobyt stały pod adresem [...] [...], [...]. Nie można zatem postawić skarżącemu zarzutu, jak to uczynił organ, że podatnikowi nie zależało na kontakcie z organem, a także, że strona celowo nie ujawnia swojego aktualnego adresu zamieszkania, a tym samym musi liczyć się również z ponoszeniem negatywnych skutków związanych z nieodbieraniem korespondencji. Nie budzi wątpliwości Sądu, że przed wydaniem decyzji organ podatkowy był jednocześnie w posiadaniu wiedzy odnośnie aktualnego adresu skarżącego. Skarżący osobiście w dniu [...] października 2017 r. złożył pismo z informacją o aktualnym adresie oraz z prośbą o możliwości zapoznania się z aktami po dniu [...] października 2017 r. Trafne są zatem w tym względzie zarzuty skarżącego, w których podnosi, że organ podatkowy nie podjął czynności zmierzających do ustalenia tego adresu. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy można zatem skutecznie zarzucić organowi podatkowemu naruszenie art. 148 § 1 O.p., skoro organ skierował korespondencję zaadresowaną do skarżącego pod adres, który na moment doręczenia nie był adresem aktualnym. W tym miejscu podkreślić trzeba, że pisma organu poprzedzające przedmiotową decyzję, kierowane na adres – ul. [...], [...] faktycznie docierały do skarżącego, co w sprawie nie jest kwestionowane. Jednakże należy podkreślić, że skarżący podjął starania, aby wskazać organowi aktualny adres do doręczeń. Tym bardziej nie może być uznana za trafną argumentacja organu, że podatnik do dnia wydania decyzji, tj. do [...] grudnia 2017 r. nie wskazał nowego adresu zamieszkania. W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy jednak stwierdził, że decyzja została skarżącemu prawidłowo doręczona. W konsekwencji zaś wniosek strony o przywrócenie terminu został w całości oddalony, a odwołanie uznano za wniesione z uchybieniem terminu. W wyroku WSA w Opolu z dnia 08 lutego 2018 r., sygn. akt. I SA/Op 495/17, Sąd wskazał, że: "Wobec braku odmiennych regulacji w O.p. wydaje się, że na potrzeby art. 156 § 1 O.p. zamieszkiwanie należy traktować jako pobyt stały, a przebywanie jako pobyt czasowy w określonej miejscowości i pod oznaczonym adresem. Z powyższym koresponduje przepis art. 148 § 1 O.p. nakazujący doręczanie pism osobom fizycznym "w ich mieszkaniu". Mieszkanie zaś jest bezsprzecznie związane z miejscem pobytu stałego lub czasowego, a nie miejscem prowadzenia działalności gospodarczej, choć czasem będzie to ten sam adres". W wyroku WSA w Gdańsku z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1743/16 wskazano, że "miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa integralnie ze sobą powiązane czynniki: zewnętrzny, obiektywny fakt przebywania i wewnętrzny, subiektywny zamiar stałego pobytu, wola tego pobytu. Przebywanie to czynnik trwały, choć niekoniecznie ciągły, związany z zamiarem stałego pobytu, tj. nie tymczasowego, nie okazjonalnego. Natomiast zamiar stałego pobytu musi być określony na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dopiero łączne występowanie tych dwóch elementów pozwala na stwierdzenie, że dana miejscowość jest tą, w której koncentruje się centrum życiowej aktywności danej osoby, jej interesy osobiste i majątkowe". W świetle powyższego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] nie miał racji, ignorując wskazany przez stronę nowy adres. W powyższym adresie zawierały się bowiem informacje niezbędne do ustalenia, że miejscem zamieszkania skarżącego jest K. przy ul. [...] [...] [...]. Każda informacja zawierająca dane o nowym miejscu zamieszkania powinna być zatem ustalona przez organ. Jeśli natomiast organ miał wątpliwości co do miejsca zamieszkania skarżącego lub nie uznawał jego adresu zameldowania na pobyt stały za wystarczający dowód, to mógł, a wręcz powinien zbadać tę kwestię. Prawidłowe doręczenie pisma stronie jest bowiem obowiązkiem organu. Organ mógł też wezwać skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia co do wskazania miejsca zamieszkania, skoro uznał zameldowanie na pobyt stały za niewystarczające. Pominięcie więc przez organ faktu zameldowania na pobyt stały nie wydaje się pogłębiać zaufania do władzy. Organ podatkowy nie podjął jednak żadnych czynności co do ustalenia adresu skarżącego, choć strona wskazała na szereg okoliczności przemawiających za zmianą podjętego rozstrzygnięcia. W związku z zaistniałą sytuacją skarżący nie odebrał decyzji orzekającej jego solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe, w toku postępowania skarżący był bierny, nie brał czynnego udziału w postępowaniu w tym zakresie, bez swojej winy. To z kolei podważa zaufanie skarżącego do organu prowadzącego przedmiotowe postępowanie. Należy bowiem mieć na uwadze, że zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz czynnego udziału stron w postępowaniu podatkowym zostały przez ustawodawcę podniesione do rangi powszechnie obowiązujących norm prawnych. Odnosząc się zatem do braku winy strony w uchybieniu terminu, w świetle art. 162 O.p. należy wyjaśnić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny i orzecznictwa, brak winy strony w dokonaniu czynności procesowej ma miejsce wtedy, gdy istnieje przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu i gdy przeszkody tej nie można usunąć przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się zatem z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, w tym przy dokonywaniu czynności procesowych. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nagłej, niezależnej od woli strony i nie dającej się przezwyciężyć. W tym kontekście wskazać należy, że skarżący brak winy w uchybieniu terminowi upatruje w nieskutecznym doręczaniu korespondencji - na nieaktualny adres. Wbrew stanowisku organu skarżący podjął działania pozwalające na określenie aktualnego miejsca zamieszkania. Zgodzić należy się z organem, że podatnicy mogą również dokonać aktualizacji adresu zamieszkania według określonego wzoru. Zaznaczyć także należy, że ewidencja podatników jest źródłem informacji dla organów podatkowych o podatnikach. Na gruncie badanej sprawy należy mieć jednak na uwadze, że podatnik osobiście w dniu [...] października 2017 r. przedłożył Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K. pismo o nowym adresie. W tej sytuacji organ w ramach realizacji zasady informowania stron wynikającej z art. 121 § 2 O.p. winien wskazać na druki aktualizacyjne dane adresowe, a tym bardziej skonfrontować te dane z danymi z aplikacji Systemu Rejestracji Centralnej (k. 52 akt adm.). Nie można skarżącemu zarzucić, że wskazanie aktualnego adresu zamieszkania jest przejawem braku należytej dbałości o własne interesy. Zachowania skarżącego nie można ocenić jako brak staranności w prowadzeniu sprawy. Zasadne było również wezwanie skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia co do wskazania miejsca zamieszkania. W świetle powyższego Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, tj. zasady prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) i służącego jej realizacji art. 187 § 1 O.p., nakładającego na organy podatkowe obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 O.p.). Ponownie prowadząc postępowanie organ winien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną oraz zbadać materiał dowodowy w zakresie aktualnego adresu skarżącego. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 119 pkt 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018 r., poz. 1308 ze zm.), orzekł jak w p. I sentencji. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 w/w ustawy, jak w p. II sentencji, zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi.