I SA/Po 694/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 06 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi syndyka masy upadłości [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. oddalił skargę R. M. na czynność egzekucyjną polegającą na rozliczeniu uzyskanych w II licytacji ruchomości kwot pieniężnych oraz przekazanie tych kwot na konto wierzyciela. Organ I instancji, prowadząc egzekucję na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług w dniach [...] kwietnia 2017 r., [...] czerwca 2017 r. oraz [...] czerwca 2017 r., dokonał zajęcia ruchomości (wypalarki plazmowej, prasy krawędziowej, gilotyny do cięcia blach, zwijarki do blach, nożyc do cięcia kształtowników, maszyny do gwintowania, wózka widłowego [...], wózka widłowego [...], przecinarki taśmowej, sprężarki śrubowej, zgrzewarki do blach, walcy do blach średnich .oraz walcy do blach małych) należących do Zakładu Usługowego [...] s.c. R. M., J. B. z siedzibą w K.. Realizując następnie procedurę sprzedaży w dniu [...] stycznia 2018 r., na pierwszej licytacji, sprzedana została przecinarka taśmowa [...] za cenę [...] zł. Natomiast w drugiej licytacji w dniu [...] stycznia 2018 r., dokonano sprzedaży ruchomości: wypalarki plazmowej, wózka widłowego marki [...], sprężarki śrubowej oraz wózka widłowego marki [...] za łączną kwotę [...]zł. Ze środków jakie uzyskano w drugiej licytacji na poczet zaległości spółki rozliczona została kwota [...]zł. (w tym należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł, koszty egzekucyjne - [...] zł, koszty upomnienia - [...] zł). Natomiast kwota [...]zł odprowadzona została jako podatek VAT od sprzedaży. Rozliczenia dokonano tego samego dnia tj. po zakończeniu licytacji. W dniach: [...] stycznia 2018 r., [...] lutego 2018 r. oraz [...] lutego 2018 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. wpłynęły pisma tymczasowego nadzorcy sądowego - M. Ł.. Powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego P. - [...] M. w P., XI Wydziału Gospodarczego do Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia [...] stycznia 2018 r. sygn. akt XI GU [...] wniósł o podanie wielkości uzyskanych i zabezpieczonych kwot w toku prowadzonych wobec R. M. postępowań egzekucyjnych. Informując o zawieszeniu przez sąd tych postępowań, wskazał także, że dokonywanie w takiej sytuacji jakichkolwiek rozliczeń jest bezpodstawne. Żądane informacje organ egzekucyjny przekazał w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r. Następnie postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne Pismem z dnia [...] marca 2018 r. R. M. złożył skargę na czynności organu egzekucyjnego w postaci rozliczenia uzyskanych w drugiej licytacji zajętych ruchomości kwot pieniężnych oraz przekazania tych kwot na konto wierzyciela, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.. Uzasadniając złożony środek zaskarżenia wskazał na złożony w dniu [...] grudnia 2017 r. wniosek o ogłoszenie upadłości. W następstwie którego, Sąd Rejonowy P. - Stare M. w P., XI Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. zabezpieczył majątek dłużnika poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego M. Ł. oraz zawiesił prowadzone postępowania egzekucyjne. W dniu [...] kwietnia 2018 r. do organu I instancji wpłynęło także pismo M. Ł. - działającego jako sy M., informujące, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. Sąd Rejonowy [...] M., XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość R. M.. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. nie znajdując podstaw go uwzględnienia skargi wyjaśnił, że dokonując w dniu [...] stycznia 2018r. czynności rozliczenia uzyskanych w II licytacji środków pieniężnych nie posiadał wiedzy o wydanym przez Sąd Rejonowy postanowieniu w przedmiocie zabezpieczenia majątku dłużnika i zawieszenia postępowań egzekucyjnych. Środki te rozdysponowane zostały przez organ egzekucyjny niezwłocznie i przekazane na rachunki bankowe wierzyciela, organu egzekucyjnego oraz odprowadzone "za zobowiązanego'' z tytułu podatku VAT. Informacja o wydanym postanowieniu i zawieszeniu postępowań egzekucyjnych w stosunku do wskazanych wyżej tytułów wykonawczych wpłynęła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. w dniu [...] stycznia 2018 r. Od momentu otrzymania postanowienia, organ egzekucyjny nie dokonywał żadnych czynności. Wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu prowadzonych postępowań egzekucyjnych z dnia [...] lutego 2018r. miało jedynie charakter porządkowy, albowiem od uzyskania informacji o wydanym przez Sąd postanowieniu organ egzekucyjny nie podejmował żadnych nowych czynności egzekucyjnych. Organ I instancji podkreślił, iż działając jako organ egzekucyjny działał na zlecenie i z wniosku wierzyciela, środki uzyskane przez organ zostały wydane wierzycielowi przed powzięciem informacji o zawieszeniu postępowań egzekucyjnych. Bez znaczenia pozostaje tutaj fakt, że organ egzekucyjny i wierzyciel to ten sam organ. Gdyby bowiem środki te przekazane zostały na rzecz wierzyciela obcego, organ egzekucyjny nie miałby podstaw prawnych, aby żądać zwrotu takich środków. Z roszczeniem takim mógłby wystąpić ewentualnie syndyk. Sytuacja, w której organ egzekucyjny i wierzyciel to ten sam organ, jest identyczna. Brak jest podstaw prawnych, aby organ egzekucyjny żądał zwrotu tych środków. Odnosząc się natomiast do argumentu strony o braku zawiadomieniu spółki o rozliczeniu uzyskanych na II licytacji kwot pieniężnych, organ stwierdził, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku informowania "z urzędu" o sposobie rozliczenia. W każdym przypadku wystąpienia z takim wnioskiem organ egzekucyjny udziela takich informacji. W związku z faktem, że strona podniosła to w swojej skardze, organ egzekucyjny potraktował to jako wniosek o wydanie rozliczenia i przesłał rozliczenie na adres wnioskodawcy. Organ podkreślił również, że prowadzone postępowania egzekucyjne kierowane były do majątku ruchomego będącego we współwłasności łącznej R. M. oraz J. B.. Po ogłoszeniu upadłości z mocy prawa rozwiązaniu ulega umowa spółki cywilnej, a od chwili rozwiązania spółki do majątku wspólników stosuje się przepisy o współwłasności ułamkowej. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika R. M. wydane zostało przez Sąd Rejonowy dnia [...] kwietnia 2018r. Nie zgadzając się z tak podjętym rozstrzygnięciem, pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. M. Ł. - syndyk R. M., wniósł na nie zażalenie. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. uchylił całości postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie złożonej skargi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji podkreślił, że R. M. w złożonej skardze nie wskazał, jakie to konkretne czynności organu egzekucyjnego zostały dokonane w sposób sprzeczny z przepisami ustawy, które regulują sposób i formę zastosowania środka egzekucyjnego. Uzasadnienie skargi zmierza w istocie do postawienia zarzutu dokonywania rozliczeń kwot uzyskanych w drodze licytacji - w sytuacji wydania przez Sąd Rejonowy postanowienia zabezpieczającego majątek strony w ramach toczącego się postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości i zawieszającego prowadzone wobec niego postępowania egzekucyjne. Jednakże organ zaznaczył, że argumentacja taka nie może być skuteczna w przypadku skargi na czynności egzekucyjne. Skarga na czynności egzekucyjne służy bowiem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym, dokonanych przez organ egzekucyjny. W jej ramach dopuszczalne jest podnoszenie tylko takich zarzutów, które odnoszą się do formalnoprawnych elementów czynności egzekucyjnych zmierzających do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego (w przedmiotowej sprawie - egzekucji z ruchomości). Ponadto brak podstaw do tego, aby składaną w trybie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. dalej u.p.e.a.) skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonej skargi winno nastąpić już na wstępnym etapie jej rozpoznania, a nie w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny winien wskazać na okoliczności mające charakter tamujący możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie złożonej skargi z uwagi na to, że czynności organu egzekucyjnego w postaci rozliczenia kwot pieniężnych uzyskanych w drodze licytacji ruchomości wykraczają poza definicję czynności egzekucyjnej zawartej w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Odmawiając jego wszczęcia, organ egzekucyjny winien wskazać powyższą okoliczność jako przyczynę, dla której tego rodzaju postępowanie nie może być prowadzone. W ocenie organu odwoławczego zaskarżone postanowienie wydane zostało przez organ egzekucyjny pomimo braku podstawy materialnoprawnej do wszczęcia postępowania w przedmiocie złożonej skargi. Wszczęte postępowanie w tej sprawie było od początku bezprzedmiotowe i zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., w związku z art. 140 i 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. dalej k.p.a.) oraz art. 18 u.p.e.a. winno zostać umorzone. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części, w której organ dokonał umorzenia postępowania pierwszej instancji w sprawie złożonej skargi i zobowiązanie organu I instancji do wydania kwoty [...]zł do masy upadłości R. M.. Ponadto wniosła o zwrot kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego. Przedmiotowemu postanowieniu zarzucono: - naruszenie art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w związku z art. 39 § 1 ustawy Prawo Upadłościowe poprzez uznanie za zgodne z prawem dokonanie rozliczenia kwot pieniężnych uzyskanych w II licytacji ruchomości, która odbyła się w dniu [...] stycznia 2018 r., pomimo wydania przez Sąd Rejonowy P. - [...] M. w P. XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych postanowienia z dnia [...] stycznia 2018 r. o zabezpieczeniu majątku R. M. poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego oraz zawieszenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec dłużnika przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. na podstawie tytułów wykonawczych. - naruszenie art. 1a ust. 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że czynność rozliczenia kwot pieniężnych uzyskanych w przeprowadzonej licytacji oraz ich przekazanie na konto wierzyciela nie stanowi czynności egzekucyjnej. - naruszenie art. 54 § 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że na czynność rozliczenia kwot pieniężnych uzyskanych w przeprowadzonej licytacji oraz ich przekazanie na konto wierzyciela nie przysługuje środek odwoławczy, w tym skarga na czynności. - naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, w tym zobowiązania Naczelnika Urzędu Skarbowego do wydania kwoty [...]zł do masy upadłości R. M., co doprowadziłoby czynności podjęte przez organ do zgodności z prawem. - naruszenie art. 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść strony wątpliwości interpretacyjnych co do treści normy prawnej definiującej czynność egzekucyjną. - naruszenie art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niepoinformowanie w sposób wyczerpujący skarżącego o przysługujących mu prawach, w tym również środkach zaskarżenia po dokonaniu rozliczenia kwot pieniężnych uzyskanych w przeprowadzonej licytacji oraz ich przekazanie na konto wierzyciela, pomimo zgłaszanych organowi zastrzeżeń ze strony skarżącego. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie poddane zostało rozstrzygnięcie organu odwoławczego uchylające w całości postanowienie organ I instancji i umarzające postępowanie w sprawie złożonej skargi na czynność egzekucyjną polegającą na rozliczeniu uzyskanych w licytacji kwot pieniężnych oraz przekazaniu ich na konto wierzyciela. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Natomiast postępowanie egzekucyjne należy zdefiniować jako zespół czynności organu egzekucyjnego, zobowiązanego oraz innych uczestników postępowania, podjętych w celu ostatecznego urzeczywistnienia normy prawa materialnego. Czynności te mają niejednolity charakter i zaliczają się do nich zarówno czynności procesowe, rozstrzygające kwestie proceduralne wynikłe w toku postępowania, jak i czynności egzekucyjne będące czynnościami faktycznymi (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz – P. Przybysz, LexisNexis, wydanie 5 str. 18). Przechodząc zaś do treści art. 1a pkt 2 u.p.e.a. to przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Z analizowanej treści art. 1a pkt 2 u.p.e.a. nie wynika, aby przez czynność egzekucyjną rozumieć wszelkie czynności organu egzekucyjnego podejmowane w ramach toczącego się postępowania, ale tylko takie, które zmierzają, dążą do określenia jakiegoś celu, którym może być zastosowanie lub realizacja środka egzekucyjnego. Nie są czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze zastosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji - Komentarz, P. Przybysz, LexisNexis, wydanie 5, str. 26). W świetle przepisów tylko czynności egzekucyjne organu zobowiązany może kwestionować, wnosząc skargę. Instytucja skargi na czynność egzekucyjną uregulowana została przez ustawodawcę w art. 54 u.p.e.a., który stanowi, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W przypadku skargi na czynności egzekucyjne, wniesionej na podstawie ww. przepisu, ocenie organu podlega prawidłowość czynności organu egzekucyjnego dokonanej w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym przez zobowiązanego złożeniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga na czynności egzekucyjne, składana w trybie u.p.e.a., nie może więc być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów prawnych i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora w toku całego postępowania egzekucyjnego. Stanowisko w tym zakresie jest ugruntowane zarówno w doktrynie, jak również w orzecznictwie (por. m.in. wyroki NSA z 10 lutego 2012 r., II FSK 1588/10 i z 22 września 2011 r., II FSK 568/09 oraz wyroki WSA w Warszawie z 9 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 644/08 i z 11 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 139/09). W spornej sprawie zaskarżone zostało rozliczenie kwot pieniężnych uzyskanych w toku licytacji oraz przekazania tych kwot na konto wierzyciela. Należy podzielić stanowisko organu, że nie miało ono w świetle treści art. 1a pkt 2 u.p.e.a. charakteru czynności egzekucyjnej, ponieważ nie zmierzało do zastosowania lub realizacji środka egzekucyjnego. Taki środek egzekucyjny został już zastosowany, a dopiero kolejnym etapem jest przekazanie przez organ egzekucyjny wierzycielowi wyegzekwowanej kwoty. W konsekwencji skoro omawiana czynność rozliczenia uzyskanych w licytacji kwot pieniężnych oraz przekazanie tych kwot na konto wierzyciela nie jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., to zobowiązanemu nie przysługuje skarga na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Tym samym sformułowany w skardze zarzut naruszenia przepisu art. 1a pkt 2 u.p.e.a i art. 54 u.p.e.a. Sąd uznał za niezasadny Wobec powyższego organ odwoławczy słusznie też uznały, że organ egzekucyjny nie był uprawnionydo merytorycznego rozpoznania skargi. Postanowienie organu egzekucyjnego wydane zostało pomimo braku podstawy materialnoprawnej do wszczęcia postępowania w przedmiocie złożonej skarg, gdyż brak było podstaw do uznania złożonej skargi jako skargi w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. Zasadnie zatem organ odwoławczy postępowanie w sprawie umorzył, jako że od samego początku to postępowanie było bezprzedmiotowe. Niezasadność zarzutu naruszenia art. 1a pkt 2 u.p.e.a i art. 54 § 1 u.p.e.a powoduje, że zarzuty skargi dotyczące art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w związku z art. 39 § 1 ustawy Prawo Upadłościowe nie zasługują na uwzględnienie. Nie było podstaw do zastosowania normy z art. 7a § 1 k.p.a. Zasada rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony ma przedmiotowo wąski zakres zastosowania, ponieważ dotyczy wyłącznie spraw administracyjnych, których przedmiotem jest "nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia". Z zakresu zastosowania tej zasady wyłączone są a contrario sprawy administracyjne dotyczące interesu prawnego lub obowiązku strony postępowania, których przedmiotem nie jest "nałożenie na stronę obowiązku" albo "ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia". Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) orzekł jak w sentencji wyroku.