II SA/Sz 1074/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy G. przyznał J. D. świadczenie wychowawcze na dziecko – M. D., na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Pismem z dnia 24 maja 2018 r. Wojewoda Z. poinformował Wójta Gminy G., że S. D. od lutego 2015 r. do chwili obecnej jest aktywny zawodowo na terenie A. i w przypadku rodziny J. i S. D. mają zastosowanie przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 marca 2015 r. do chwili obecnej. Po uzyskaniu powyższej informacji Wójt Gminy G. decyzją z dnia [...] r., powołując się na art. 2 pkt 15, art. 11, art. 13 ust. 2 i ust. 2a, art. 16 ust. 2, 6 i 7, art. 20, art. 27 ust. 1, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.) oraz art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), uchylił decyzję własną z dnia [...] przyznającą J. D. świadczenie wychowawcze na dziecko M. D.. J. D. odwołała się od decyzji z dnia [...] r. zarzucając jej naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. wyrażające się w braku podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także przyjęciu za udowodnioną okoliczność będącą podstawą uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko, tj. uznanie, że w przypadku Państwa D. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mimo braku przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego na podstawie którego można by przeprowadzić ocenę, czy faktycznie okoliczność ta została udowodniona, a co za tym idzie – braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że S. D. od [...] r. jest zatrudniony na stanowisku [...] u polskiego pracodawcy, wykonując swoją pracę niekiedy poza granicami kraju. Nigdy nie starał się o jakiekolwiek świadczenia na dziecko poza granicami ponieważ nie przysługiwało mu takie uprawnienie. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4, art. 11, art. 27 ust. 1 i art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 155 k.p.a. Organ wyjaśnił, że w przypadku gdy zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego decyzję w sprawie prawa do świadczenia wychowawczego wydaje Wojewoda, a nie jak nastąpiło w przedmiotowej sprawie GOPS G. . Uchylenie decyzji wydanej przez nieuprawniony organ wynika z obowiązujących przepisów zaś organ I instancji w decyzji zawarł informację, iż sprawę tą przekazał do Wojewody Z., który ponownie zajmie się uprawnieniem J. D. do świadczenia wychowawczego na dziecko. J. D., działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej nierozpoznanie istoty sprawy, tj. naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. art. 80 k.p.a. wskazując na brak podjęcia przez organ I instancji czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także przyjęciu za udowodnioną okoliczność będącą podstawą uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko, co skutkowało uznaniem, że w przypadku Państwa D. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącej, Kolegium nie zrozumiało istoty odwołania, czego skutkiem był brak jego merytorycznego rozpoznania. Organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, które potwierdziłoby fakt podjęcia zatrudnienia przez S. D. na terenie A. od lutego 2015 r., a co za tym idzie naruszył zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a nadto podjął decyzję bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, przez co za jej podstawę powziął okoliczność nieudowodnioną. Mąż skarżącej przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jednakże nie mają i nie miały do niego zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. S. D. od 6 lutego 2015 r. jest zatrudniony na stanowisku [...] w "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w Ś.. Od momentu podjęcia zatrudnienia wykonuje swoją pracę w miejscu wskazanym przez pracodawcę – w zależności od zleceń. Raz pracuje na terenie Polski, raz za granicami kraju. Za swoją pracę otrzymuje wynagrodzenie w polskiej walucie. Posiada polski rachunek bankowy i jak już wskazano – jest zatrudniony u polskiego pracodawcy. Sam fakt, że część zadań zleconych przez pracodawcę wykonuje poza granicami kraju nie może świadczyć o tym, że mają wobec niego zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie, powołując się na przepis art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, skarżąca stwierdziła, że sytuacja w przepisie tym opisana nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Mąż skarżącej jest zatrudniony u polskiego pracodawcy a w umowie o pracę wskazano miejsce jej wykonywania, tj. siedzibę firmy. Fakt, że pracodawca posiada również zagraniczne zlecenia i wysyła swoich pracowników do ich wykonania, nie stanowi o tym, że za granicą, w miejscu wykonywania pracy, pracownikom przysługuje świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego. Skarżąca podkreśliła, że mąż nigdy nie starał się o jakiekolwiek świadczenia na dziecko poza granicami kraju, ponieważ nie przysługiwało mu takie uprawnienie. Samo oparcie decyzji na oświadczeniu skarżącej, która zgodnie z prawdą wskazała, że w chwili składania wniosku jej mąż wykonywał zlecenie na terenie A. nie mogło stanowić podstawy by uznać, że wobec Państwa D. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.), dalej określanej jako "ustawa". Zgodnie z art. 16 ust. 1-8 tej ustawy: 1. W przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. 2. W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. 3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. 4. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. 5. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11. 6. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. 7. W przypadku, o którym mowa w ust. 6, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. 8. W przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: 1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego – w przypadku, o którym mowa w ust. 1; 2) informuje o tym fakcie organ właściwy – w przypadku, o którym mowa w ust. 2. Stosownie do art. 2 pkt 15 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – oznacza to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.). W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Akty te zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Umożliwiają ustalenie ustawodawstwo państwa, któremu podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1696/18, wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 390/18). Z powołanego wyżej przepisu art. 16 ust. 1 ustawy wynika, że w przypadku gdy np. ojciec dziecka (jeden z członków rodziny) przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. To wojewoda staje się wówczas organem uprawnionym do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji uzyskując informację od Wojewody, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zobowiązany był, na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy, uchylić własną decyzję z [...] r. przyznającą świadczenie wychowawcze. Odnosząc się w tym zakresie do zarzutów skargi zasadniczo kwestionujących ustalenia Wojewody przyjęte za podstawę faktyczną wydanej decyzji wyjaśnić należy, że przyjęta przez ustawodawcę procedura postępowania w takich przypadkach nie przyznaje organowi I instancji, jak i Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu uprawnień do weryfikowania twierdzeń Wojewody co do ustalenia przezeń swojej właściwości rzeczowej do rozpoznania sprawy. Organy nie miały zatem podstaw do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiocie stwierdzenia przez Wojewodę, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o których mowa w art. 16 ust. 4 ustawy. Zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję o uchyleniu przyznanych świadczeń wychowawczych, nie przesądza przy tym merytorycznie o prawie skarżącej do tego świadczenia. Właściwym bowiem rzeczowo w sprawie okazał się Wojewoda, którego rolą stało się rozpoznanie sprawy wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego przy uwzględnieniu przepisów unijnych oraz oceny uprawnień małżonka skarżącej do tego rodzaju świadczenia w państwie członkowskim Unii. Dla porządku prawnego Sąd zwraca uwagę, że przywołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji art. 155 k.p.a. było niezasadne. Postępowanie administracyjne w analizowanej sprawie nie było prowadzone w trybie określonym tym przepisem prawa, a ponadto wymagałoby uprzedniego wyrażenia zgody strony postępowania na zmianę decyzji ostatecznej. Uchylenie decyzji ostatecznej organu I instancji z dnia [...] r. umożliwiał wprost przepis art. 16 ust. 6 ustawy, co przewiduje również art. 163 k.p.a. Za oczywistą omyłkę Sąd uznał również wskazanie przez Kolegium N. jako terenu aktywności zawodowej męża skarżącej, zamiast A. , jak podał Wojewoda w piśmie z dnia 24 maja 2018 r. (karta – 8 akt administracyjnych). Uchybienia te nie miały żadnego wpływu na wynik sprawy. Podsumowując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł o jej oddaleniu.