II SA/Łd 1058/18

Dnia 17 stycznia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski (spr.), Sędzia NSA Anna Świderska, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. A. P. Decyzją z [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. odmawiającą A.S. (dalej w skrócie także "skarżącej" lub "stronie") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem – A.J. w okresie od 1 kwietnia 2018r. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny. W dniu 8 maja 2018 r. strona złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem – córką A.J. , urodzoną 20 października 2015 r. Do wniosku załączyła orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 20 kwietnia 2018 r., z którego wynika, że A.J. została zaliczona do osób niepełnosprawnych od wczesnego dzieciństwa i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współdziałania opiekuna w procesie leczenia i rehabilitacji. W toku postępowania organ ustalił, że decyzją z [...] (uwaga sądu - w decyzji błędnie wpisano "2016", zamiast "2018") Prezydent Miasta L. przyznał A.S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad drugą, starszą córką strony – A.J., urodzoną 11 lutego 2014 r., w wysokości 886,20 zł miesięcznie w okresie od 13 kwietnia 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. oraz w wysokości 1.477,00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2018 r. do 31 grudnia 2019 r. Decyzją z [...]., Prezydent Miasta L. na podstawie art. 17 ust. 5, pkt. 1, lit. b, art. 23, art. 24 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r"), art. 6. ust. 2a art. 22 ust. 1 pkt. 1 i 2, art. 24 ust. 2a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.), art. 66 ust. 1 pkt. 28 art 79 ust 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm.) odmówił A.S. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad A.J. w okresie od 1 kwietnia 2018 r., stwierdzając, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania takiej pomocy. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b u.ś.r. organ stwierdził, że z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na jedno dziecko – A.J., nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne na drugie dziecko – A. J. W odwołaniu strona zwróciła się o indywidualne rozpatrzenie jej wniosku o przyznanie świadczenia. Wyjaśniła, że ma dwie chore córki z orzeczeniem o niepełnosprawności, których rehabilitacja kosztuje 7000 zł, a leczenie, łącznie z lekami, 5400 zł miesięcznie. Wskazała, że ponieważ jej partner zarabia miesięcznie najniższą krajową, boryka się z trudną sytuacją finansową i nie jest w stanie ponieść niezbędnych wydatków na leczenie córek. Rozpoznając odwołanie organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia bądź zmiany zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta L. i utrzymał ją w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy powtórnie wskazał na brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., który, w jego opinii, wprost przesądza o braku prawa strony do uzyskania wnioskowanego świadczenia w przypadku, kiedy osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, że przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w u.ś.r. nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a zostało uzależnione wyłącznie od spełnienia ustawowych przesłanek, czyli warunków przyznania świadczeń rodzinnych. Normy prawne zawarte w powołanej powyżej ustawie są normami bezwzględnie obowiązującymi i organ administracji nie może stosować ich inaczej, niż to wynika wprost z ich literalnego brzmienia. W tym kontekście organ stwierdził, że ustalone już wcześniej dla wnioskodawczyni prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na jedną córkę – A.J., wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do pobierania takiego świadczenia na drugie dziecko. W tym stanie rzeczy, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zaś wydana w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Na powyższą decyzję pełnomocnik strony złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że A.S., jako rodzicowi który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem – córką A.J. , nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na A. J.(przy spełnieniu wszystkich innych przesłanek wymaganych dla przyznania tego świadczenia) wobec pobierania już takiego świadczenia na rzecz drugiej córki – A. J. W ocenie pełnomocnika skarżącej literalna wykładnia przepisu, dokonana przez organy w rozpatrywanej sprawie, jest błędna i dyskryminująca dla kolejnego dziecka, które z uwagi na określoną niepełnosprawność, jest pozbawione możliwości otrzymania wsparcia, pomimo, że wymaga stałej opieki. Zdaniem pełnomocnika, przyjęcie wykładni literalnej przepisów, będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy, prowadzi do wniosku, że rodzic, który musi zrezygnować z zatrudnienia, wobec konieczności sprawowania stałej opieki nad więcej niż jednym dzieckiem wymagającym stałej opieki, ma prawo tylko do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego na jedno dziecko i w jednej wysokości. Tym samym, drugie dziecko winno być utrzymywane ze świadczenia rodzinnego przyznanego na pierwsze dziecko. W opinii pełnomocnika, gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie rozwiązanie, zawarłby je wprost w przepisach ustawy, zastrzegając, iż zasiłek pielęgnacyjny przysługuje danemu rodzicowi tylko raz, niezależnie od ilości dzieci bądź innych osób, które wymagają stałej opieki. Zdaniem pełnomocnika prawidłowa wykładnia celowościowa przepisów powołanej ustawy winna skutkować uznaniem, że przepisy te dotyczą pobierania świadczenia na rzecz tego samego dziecka, a nie na rzecz drugiego dziecka, które także dotknięte jest określonymi schorzeniami wymagającymi stałej opieki i rezygnacji z zatrudnienia. O takim zamierzeniu ustawodawcy świadczy w ocenie pełnomocnika chociażby brzmienie przepisu art. 17 u.ś.r. i użyta w jego treści liczba pojedyncza, określająca "osobę", na którą przyznaje się świadczenie. Wobec powyższych zastrzeżeń, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, bowiem organy nie naruszyły ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procesowych w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W skardze podniesiono jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tych przepisów. Zarzut ten nie jest uzasadniony. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wyłączenia w przysługiwaniu świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w ustępie 5 tego artykułu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) (uchylony); 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Analiza treści powyższych przepisów wskazuje jednoznacznie na to, że cyt. "celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną" (zob. Katarzyna Małysa-Sulińska, Anna Kawecka, Joanna Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz. LEX 2015). Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje określonym kategoriom osób, które podejmują decyzje o sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną i z tego powodu nie mogą wykonywać pracy zarobkowej. Nie jest to natomiast świadczenie dla osoby niepełnosprawnej, chociaż niepełnosprawność osoby podopiecznej jest jednym z istotnych wymogów przyznawania opiekunowi świadczenia opiekuńczego. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie osobie sprawującej opiekę i niemogącej pracować zarobkowo pewnego stałego dochodu, który ma zastąpić, chociaż częściowo, brak zarobkowania. Osoba sprawująca opiekę może zrezygnować z pracy zarobkowej tylko raz niezależnie od tego, czy będzie opiekowała się jedną, czy więcej niż jedną osobą niepełnosprawną i dlatego może otrzymać jedno świadczenie pielęgnacyjne. Użycie w art. 17 ust. 1 u.ś.r. liczby pojedynczej przy określeniu cech niepełnosprawnego podopiecznego nie oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje na każdą, pojedynczą osobą, niepełnosprawną, bo nie jest to świadczenie przeznaczone dla osoby niepełnosprawnej. Użycie w tym przepisie liczby mnogiej byłoby mylące i nieprecyzyjne, bo mogłoby powodować wrażenie, że warunkiem koniecznym otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad więcej niż jedną osobą niepełnosprawną. Nie można się też zgodzić z zarzutem błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę, jeżeli ma już ustalone m.in. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca nie zawęził hipotezy normy prawnej, jak proponuje strona skarżąca, do już wcześniej ustalonego świadczenia pielęgnacyjnego na daną osobę podopieczną, choćby dlatego, że świadczenie to nie jest przyznawane na osobę podopieczną, lecz jest przyznawane opiekunowi w związku z rezygnacją z zatrudnienia i zarobkowania. Skoro opiekun już wcześniej zrezygnował z zatrudnienia i otrzymał świadczenie pielęgnacyjne, to przecież drugi raz z zatrudnienia zrezygnować nie może. Dokonanie wykładni celowościowej wskazanych wyżej przepisów, jak proponuje strona skarżąca, nie jest możliwe, bowiem ich wykładnia językowa jest zupełnie wystarczająca i nie prowadzi do rezultatów niemożliwych do akceptacji. Oczywistym jest, że nakład pracy rodzica, opiekuna sprawującego opiekę na dwójką niepełnosprawnych dzieci jest większy od rodzica opiekującego się jednym dzieckiem, jak też łączne potrzeby dwójki dzieci są większe od potrzeb jednego dziecka, jednakże ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił wysokości świadczenia pielęgnacyjnego od ilości podopiecznych osoby rezygnującej z pracy zarobkowej. Z uwagi na powyższe należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302). IB