I SA/Rz 1141/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędzia WSA Piotr Popek Asesor WSA Jacek Boratyn /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi C.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia do lipca 2014 roku, a także należnych od tych zaległości odsetek uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek C. Z.-K. – zwanej dalej skarżącą, decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od stycznia do lipca 2014 r., w kwocie 1 039,01 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia 16 lutego 2018 r., w wysokości 323 zł. Wnioskiem z dnia 15 lutego 2018 r. skarżąca wystąpiła do ZUS o umorzenie jej zaległości składkowych, z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W piśmie z 7 marca 2018 r. podtrzymała swój wniosek o umorzenie podnosząc, że podtrzymuje swoje wszystkie argumenty, dotyczące "rzekomych" zaległości. Zażądała także wyjaśnienia przez organ jego ponad trzyletniej bezczynności w sprawie tych zaległości, których nie istnienia była świadoma. ZUS decyzją z [...] czerwca 2018 r. odmówił skarżącej umorzenia jej zaległości. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ zauważył, że skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej, a wszelkie ustalenia w tym zakresie oparte zostały na informacjach zebranych przez organ z urzędu. W ich ramach ustalono, że skarżąca pracuje zarobkowo na 11/12 etatu, a podstawa wymiaru jej składek w kwietniu 2018 r. wyniosła ponad 3 600 zł. Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. W związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, że w jej przypadku zachodzą przesłanki do umorzenia jej zaległości. W związku z wydaniem opisanej wyżej decyzji skarżąca wystąpiła do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając, że jej zaległości składkowe nie powstały z jej winy. Prowadzoną działalność gospodarczą zakończyła stratą w 2014 r., a brak możliwości spłaty zaległości spowodowany jest brakiem majątku. Skarżąca dodała również, że pozostając zaś we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwójką małoletnich dzieci nie jest w stanie spłacić należności wobec ZUS, gdyż skutkowałoby to pozbawieniem jej, podobnie jak i najbliższe jej osoby, środków koniecznego utrzymania. Do swojego wniosku skarżąca dołączyła kopie zeznań podatkowych za lata 2016-2017. ZUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzja z [...] września 2018 r., utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] czerwca 2018 r., odmawiające skarżącej umorzenia jej zaległości. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że w przypadku skarżącej brak jest podstaw do przyjęcia, że spełnia ona przesłanki umorzenia, wskazane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, ze. zm., zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych), jak również w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem). Niestwierdzenie nieściągalności zaległości sprawia, że możliwości przymusowego dochodzenia należności od skarżącej nie zostały wyczerpane. Jeżeli chodzi o przesłanki umorzenia, wynikające z rozporządzenia, to organ zaznaczył, iż również w tym wypadku skarżąca ich nie spełnia, gdyż skarżąca posiada nieruchomość, która może stanowić przedmiot zabezpieczenia zadłużenia z tytułu składek. Dopóki zaś istnieją możliwości egzekucji składek, ZUS nie może stwierdzić ich nieściągalności. Ponadto niskie dochody i konieczność ponoszenia stałych wydatków nie stanowią podstawy umarzania należności publicznoprawnych. Zdaniem organu, w przypadku skarżącej brak jest podstaw do stwierdzenia, że konieczność spłaty zaległości, chociażby w ratach, mogłaby zagrozić pozbawieniem jej koniecznego utrzymania. W dalszej części uzasadnienia organ szeroko odniósł się do okoliczności powstania zadłużenia podkreślając, że odpowiedzialność za wykonywaną działalność każdorazowo spoczywa na prowadzącym ją przedsiębiorcy i brak jest podstaw do obciążania podmiotów publicznych czy ogółu ubezpieczonych efektami tej działalności. Decyzja ZUS z dnia [...] września 2018 r. została podpisana przez "Kierownika Centrum" K. G. i Inspektora J. K., bez wskazania, że osoby te działają z czyjegokolwiek upoważnienia. Skargę na decyzję ZUS z [...] września 2018 r. wniosła skarżąca podkreślając, że zaległości składkowe wobec ZUS nie powstały z jej winy, co szczegółowo wyjaśniła w korespondencji z Zakładem. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Pismem z dnia 14 stycznia 2019 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o odroczenie rozprawy, z uwagi na wystąpienie w sprawie nowych okoliczności, mających wpływ na jej rozstrzygnięcie. Nie podała jednak o jakie okoliczności chodzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 107 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., zwanej dalej K.p.a.) decyzja zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Ponadto z art. 268 a K.p.a. wynika uprawnienie organu administracji do upoważnienia w formie pisemnej jego pracowników, do załatwiania spraw w jego imieniu, w tym między innymi do wydawania decyzji. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, decyzje w indywidualnych sprawach, w tym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, wydaje zakład ubezpieczeń społecznych. Zakładem zaś kieruje Prezes Zakładu, który jest osobą uprawnioną do podpisywania decyzji. Na podstawie § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych sprawach. Oznacza to, że pracownicy ZUS mogą być upoważnieni do wydawania decyzji, tj. do podpisywania decyzji "z upoważnienia Prezesa ZUS", nie mogą zaś wydawać decyzji we własnym imieniu. W każdym więc wypadku powinno być wyraźnie zaznaczone, że dany pracownik podpisuje decyzję w imieniu osoby uprawnionej. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja, wydana w następstwie złożonego przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie jej sprawy, podpisana została przez "Kierownika Centrum" K. G.", a także inspektora J. K. bez wskazania, że osoby te łącznie, albo którakolwiek z nich samodzielnie, działa z upoważnienia Prezesa ZUS. Ponadto w aktach sprawy brak jest stosownego upoważnienia czy też upoważnień dla tych osób do wydawania decyzji administracyjnych. W treści decyzji wskazano, że jako organ rozpoznający ponownie sprawę występuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B.. W samej decyzji nie zaznaczono jednak, iż działa on jako – Centrum Umorzeń, choć jedna z podpisujących ją osób podpisała się jako Kierownik Centrum. Informacja o tym wynika jedynie z pisma przewodniego, zalegającego w katach sprawy. Z regulaminu organizacyjnego ZUS wynika, że w niektórych oddziałach Zakładu mogą być tworzone komórki organizacyjne, takie jak Centrum Umorzeń, tak więc w przypadku realizacji obowiązków organu, w ramach tej komórki organizacyjnej, w decyzji winno być to wyraźnie zaznaczone. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że utworzenie w ZUS jednostki zajmującej się m.in. obsługą wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek - tzw. Centrum Umorzeń - jest kwestią wewnętrzną ZUS, o charakterze organizacyjnym, a wobec tego nie ma wpływu na ustawowo uregulowane kompetencje do wydawania przez ZUS decyzji, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organem wydającym decyzję jest bowiem ZUS, a nie Centrum Umorzeń czy też Oddział w B.-B. Zatem Kierownik Centrum Umorzeń nie ma samoistnych kompetencji do wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, a może to czynić wyłącznie jako pracownik ZUS, działający z upoważnienia Prezesa ZUS, na co powinien wyraźnie wskazywać podpis pod decyzją, a samo upoważnienie winno znajdować się w aktach sprawy. W niniejszym przypadku Kierownik Centrum nie tylko nie wskazała, że działa z upoważnienia Prezesa ZUS, ale również w aktach spraw brak jest jakiegokolwiek upoważnienia czy też udzielonego jej pełnomocnictwa do podpisywania w imieniu Zakładu decyzji. Niezależnie pod powyższego zauważyć też należy, pod zaskarżoną decyzją podpisała się nie tylko Kierownik Centrum, ale również druga osoba, w przypadku której nie sposób nawet stwierdzić, jaką funkcję piastuje w owym Centrum Umorzeń, czy też oddziale Zakładu. W jej przypadków również brak jest stwierdzenia, iż działa ona na podstawie udzielonego jej upoważnienia do podpisywania decyzji, a także że czyni to w imieniu Prezesa ZUS. Mając na uwadze powyższe zauważyć więc należy, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie sposób jest stwierdzić czy w imieniu Prezesa ZUS działały obie te osoby łącznie czy tylko jedna z nich, skoro ich umocowanie nie zostało wykazane. Tak więc nawet gdyby przyjąć, że Kierownik Centrum działa w sprawie w imieniu podległej jej jednostki z upoważnienia Prezesa, to i tak sposób reprezentacji organu pozostaje niejasny. W tym miejscu należy podkreślić, że wykazanie określonych osób do działania imieniem organu nie może być przedmiotem ustaleń sądu, czynionych z urzędu, gdyż okoliczności te winny wynikać w sposób jasny i jednoznaczny z akt sprawy. Pełnomocnik ZUS nie też podjęła inicjatywy w kierunku wykazania umocowania pracowników tego organu do podpisywania decyzji, pomimo tego, że przedmiotowa wadliwość była już powodem uchylenia zaskarżonych decyzji w innych sprawach (sprawy I SA/Rz 805/18 i I SA/Rz 595/18). Wobec powyższego stwierdzić więc należy, że w sprawie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć wpływ na treść wydanej decyzji, gdyż w ich efekcie powstaję wątpliwość czy decyzja została należycie podpisana i wobec tego weszła do obrotu prawnego. W związku z tym decyzja ta podlega uchyleniu. W ponownie przeprowadzonym postepowaniu organ będzie zobowiązany do wykazania w sposób jednoznaczny uprawnienia podpisującej decyzję osoby do dokonania tej czynności w imieniu Prezesa ZUS, wyjaśniając jednocześnie czy upoważnienie to zostało udzielone dla jednej osoby czy też wszystkich, których podpisy na niej widnieją. Opisana wyżej wadliwość nie jest jedynym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom wynikającym z K.p.a. i przedmiotu sprawy. Odnosi się ono bowiem nie tyle do samych podstaw umorzenia, co do okoliczności powstania zaległości skarżącej. Tymczasem sposób powstania zaległości składowych skarżącej może mieć znaczenie, jeżeli chodzi o podejmowanie przez organ rozstrzygnięcia w zakresie przyznanego mu z woli ustawodawcy uznania administracyjnego, jednakże w pierwszej kolejności ZUS winien odnieść się do przesłanek samego umorzenia. Bowiem tylko ich stwierdzenie umożliwia podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie ewentualnego uwzględnienia wniosku. W niniejsze sprawie organ odniósł się do ustawowej przesłanki umorzenia, w postaci nieściągalności zaległości, natomiast tylko pobieżnie ustosunkował się do przesłanek wynikających z rozporządzenia. Jego stwierdzenia w tym zakresie są zdawkowe, co sprawia, że uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ zobligowany będzie do odniesienia się do wszystkich przesłanek umorzenia, wynikających z przepisów rozporządzenia, w kontekście aktualnej sytuacji skarżącej. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy, gdyż z treści przedmiotowego wniosku nie wynikało, jakie okoliczności wniosek ten uzasadniają. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję.