IV SA/Wr 517/18
WyrokWSA we Wrocławiu2019-01-24
Skład orzekający: Wanda Wiatkowska – Ilków, Ewa Kamieniecka, Lidia Serwiniowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy termin trzech miesięcy na złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny, liczony od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, powinien być liczony od daty wydania wyroku sądu powszechnego, czy od daty jego uprawomocnienia się lub stwierdzenia prawomocności, w sytuacji gdy strona nie otrzymała pouczenia o sposobie liczenia tego terminu?Ratio decidendi
Sąd uznał, że w przypadku orzeczeń sądów powszechnych dotyczących niepełnosprawności, termin trzech miesięcy na złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinien być liczony od daty stwierdzenia prawomocności wyroku, a nie od daty jego wydania. Brak pouczenia strony o sposobie liczenia terminu przez organy administracji uzasadnia przyznanie świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego dla syna skarżącej z powodu złożenia wniosku o zasiłek po upływie trzech miesięcy od daty wydania wyroku sądu ustalającego niepełnosprawność dziecka. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając, że termin trzech miesięcy należy liczyć od daty wydania wyroku. Skarżąca argumentowała, że została wprowadzona w błąd co do terminu rozprawy i nie wiedziała o konieczności złożenia wniosku w ciągu trzech miesięcy od wydania wyroku, a termin powinien być liczony od daty uprawomocnienia się wyroku. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. i zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącej kwotę 497 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant starszy inspektor sądowy Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M. W.-R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej organ odwoławczy,
II instancji) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) oraz art. 16 ust. 1, w związku z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm. dalej ustawa), po rozpatrzeniu odwołania M. W.R. (dalej skarżąca, strona, wnioskodawczyni) od decyzji z dnia [...], wydanej z upoważnienia Burmistrza S. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.( dalej organ I instancji) przyznającej zasiłek pielęgnacyjny dla A. R. ( dalej syn) na okres od 1 lipca 2018r. do 31 marca 2020 r. w kwocie 153 zł miesięcznie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odwoławczego wskazano, że w dniu 4 lipca 2018 r. wpłynął do organu pierwszej instancji wniosek skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności dla jej syna. Organ I instancji decyzją z dnia 17 lipca 2018 r. przyznał zasiłek pielęgnacyjny dla syna skarżącej , na okres od 1 lipca 2018 r. do 31 marca 2020 r., w wysokości 153,00 zł miesięcznie. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że wyrok Sądu Rejonowego dla W X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W., ustalający niepełnosprawność syna, został wydany dnia 15 stycznia 2018 r., podczas gdy wniosek o zasiłek został złożony 4 lipca 2018 r., czyli po upływie 3 miesięcy od wydania orzeczenia. Skarżąca w ustawowym terminie złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji. W odwołaniu podała, że została wprowadzona w błąd przez pracownika Sądu co do terminu rozprawy dotyczącego ustalenia stopnia niepełnosprawności syna A. Z tej przyczyny dopiero w czerwcu 2018 r. złożyła wniosek o wydanie odpisu wyroku, który zapadł w styczniu, a następnie - 4 lipca 2018 r. - wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania. W uzasadnieniu swojego stanowiska, po przytoczeniu treści art. 16 ust. 1 i ust 3 ustawy, wskazał, że z akt sprawy wynika, że Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Śródmieścia Wydział X Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 15 stycznia 2018 r. (sygn. akt [...]) zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. oraz poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. w ten sposób, że zaliczył małoletniego syna skarżącej –A. R. do osób niepełnosprawnych okresowo, od urodzenia do 23 marca 2020 r. Skarżąca wniosła zatem o przyznanie wnioskowanego świadczenia w myśl zasad określonych w art. 24 ust. 2a ustawy. Przepis ten stanowi, bowiem, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jak wskazał dalej organ odwoławczy rozpatrując sprawę uwzględnił regulację art. 24 ust. 2 oraz ust. 4 ustawy, z którego wynika, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do zasiłku ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Organ II instancji podkreślił, że z art. 24 ust. 2a wynika, że wskazany w nim trzymiesięczny termin liczy się "od dnia wydania orzeczenia". Celem wprowadzenia takiego terminu było umożliwienie osobom, które dochodziły wydania właściwego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub o niepełnosprawności w toku instancji, uzyskania świadczeń za czas trwania takiego postępowania, ale tylko wówczas, gdy dochowają staranności, wyrażającej się w złożeniu wniosku do organu w wymaganym przez ustawodawcę terminie trzech miesięcy od wydania orzeczenia. Zdaniem organu odwoławczego ustawodawca nie użył w omawianym przepisie żadnego dodatkowego określenia, a więc nie wskazał, że termin trzech miesięcy liczony jest np. od dnia doręczenia orzeczenia stronie. Z brzmienia przepisu art. 24 ust. 2a ustawy wynika jednoznacznie, że termin trzymiesięczny, o którym tu mowa, biegnie od dnia wydania orzeczenia, nie zaś jego doręczenia stronie. Wedle stanowiska organu II instancji, skoro w rozpatrywanej sprawie wyrok Sądu o zaliczeniu małoletniego Antoniego do osób niepełnosprawnych został wydany 15 stycznia 2018 r. to od tej daty biegł trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a ustawy. W tym miejscu organ przyznał, że zna stanowiska wyrażane w orzecznictwie zgodnie z którymi wspomniany termin trzech miesięcy liczony jest od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o niepełnosprawności. ( wyr. WSA we Wrocławiu z dnia 29 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 523/17, LEX nr 2431087).
W tym kontekście wskazano, że gdyby nawet - zgodnie z powołanym stanowiskiem - liczyć termin trzymiesięczny od daty prawomocności wyroku, to i tak Strona przekroczyła termin wynikający z art. 24 ust. 2a ustawy, składając wniosek 4 lipca 2018 r., bowiem wyrok z dnia 15 stycznia 2018 r. stał się prawomocny z dniem 6 lutego 2018 r. W odniesieniu do argumentacji odwołania organ wskazał, że skoro strona pod koniec kwietnia 2018 r. otrzymała pismo z Sądu, a następnie zatelefonowała do Sądu w celu uzyskania dalszych informacji i dowiedziała się, że wyrok zapadł w styczniu, to gdyby wówczas, tj. na początku maja 2018 r., podjęła działania w celu otrzymania odpisu wyroku, a następnie złożyła wniosek o zasiłek, to byłaby szansa na zachowanie 3 miesięcznego terminu od dnia prawomocności wyroku. Tymczasem skarżąca odebrała wyrok pod koniec czerwca 2018 r. Nie złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny w terminie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności, uniemożliwia przyznanie tego świadczenia za okres wcześniejszy. Uwzględnienie odwołania oznaczałoby, że organy administracji orzekłyby z naruszeniem art. 24 ust. 2a ustawy. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru w ustawowym terminie zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. decyzję organu odwoławczego wnosząc uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego a to art. 16 ust.1 w zw. z art. 24 ust.2 i ust.2 a ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, ze termin trzech miesięcy do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia liczony jest od dnia wydania orzeczenia przez sąd powszechny, podczas gdy termin ten należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku, względnie od dnia wydania orzeczenia o stwierdzeniu prawomocności. Zdaniem skarżącej organ błędnie przyjął, że termin określony w art. 24 ust. 2a ustawy dotyczy wprost orzeczeń sądów powszechnych i rozpoczynał swój bieg od daty ich wydania. Zdaniem strony termin ten odnosi się do orzeczeń powiatowych, ewentualnie wojewódzkich komisji ds. Orzekania o niepełnosprawności, które są doręczane zainteresowanemu z urzędu. Wedle argumentacji skarżącej, termin początkowy uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego powinien być zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy równoznaczny z dniem złożenia przez skarżącą wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, skoro uprawniona zmieściła się w trzymiesięcznym terminie do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, liczonym od dnia stwierdzenia prawomocności wyroku tj. od dnia 15 czerwca 2018 r. ( zgodnie z tezą wyroku WSA w Krakowie z dnia 4 września 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 789/18). Nadto strona nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarówno na etapie postępowania przed sądem powszechnym jak i postępowania administracyjnego. W konsekwencji nie wiedziała, że wyroki podlegają co do zasady doręczeniu jedynie na wniosek, a nie z urzędu jak w przypadku orzeczeń powiatowych/wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Obecny na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że na skutek pomyłki pracownika sądowego skarżąca dowiedziała się w styczniu 2018 r., że rozprawa wyznaczona na dzień 15 stycznia 2018 r. dotyczy nie syna A., lecz K. i że została odwołana. W maju 2018 r. w rozmowie z pracownikiem Sądu dowiedziała się, że sprawa wyznaczona na dzień 15 kwietnia 2018 dotyczyła syna A. i w tym dniu zapadł wyrok. Nie miała wiedzy o dalszym toku postępowania, o czynnościach które powinna podjąć. Przypadkowo dowiedziała się, że Sąd nie doręcza wyroków z urzędu, wtedy też złożyła wniosek o nadesłanie prawomocnego wyroku w sprawie niepełnosprawności syna. Skarżąca ma również drugie niepełnosprawne dziecko – syna K.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku; osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; osobie, która ukończyła 75 lat (art. 16 ust. 2 ustawy). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia (art. 16 ust. 3 ustawy). Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że małoletni syn skarżącej ( A.) spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego. Sporna w niniejszej sprawie pozostaje natomiast kwestia daty, od której zasiłek powinien być przyznany niepełnosprawnemu chłopcu. Wyjaśnić bowiem należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zasadą jest więc przyznawanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek o jego przyjęcie. Wyjątkiem jest sytuacja przewidziana w art. 24 ust. 2a ustawy. Z akt sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. Ś. z dnia 15 stycznia 2018 r., który stał się prawomocny z dniem 6 lutego 2018 r. co stwierdzono orzeczeniem z dnia 15 czerwca 2018 r. ustalono stopień niepełnosprawności małoletniego syna skarżącej ( An ) zaliczając go do osób niepełnosprawnych okresowo, od urodzenia do 23 marca 2020 r. Wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożyła matka - skarżąca w dniu 4 lipca 2018 r. Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie uznały, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego powinno zostać ustalone zgodnie z zasadą wynikającą z art. 24 ust. 2 ustawy tj. począwszy od początku miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie prawa do zasiłku. Z kolei wnioskodawczyni stoi na stanowisku, że przedmiotowy zasiłek winien być przyznany zgodnie z dyspozycją art. 24 ust 2a ustawy tj począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności, bowiem złożenie przez stronę wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego małoletniemu synowi nastąpiło w okresie trzech miesięcy, liczonym od dnia stwierdzenia prawomocności tego wyroku tj. od dnia 15 czerwca 2018 r. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie stanowisko zaprezentowane przez organy obu instancji nie jest prawidłowe, użyte w art. 24 ust. 2a ustawy określenie "wydanie orzeczenia" w odniesieniu do wyroku sądu należy rozumieć nie jako datę ogłoszenia tego wyroku czy też datę, z którą to orzeczenie uzyskało walor prawomocności, lecz datę stwierdzenia jego prawomocności. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych interpretacja tego przepisu (art. 24 ust.2a ) w zakresie owego zwrotu "wydanie orzeczenia" nastręcza pewne trudności. W tym zakresie doszło do wyodrębnienia trzech nurtów orzecznictwa. Wedle pierwszego, zgodnie zasadami wykładni literalnej termin "wydać" należy interpretować zgodnie z jego słownikowym rozumieniem jako "uchwalić coś lub ogłosić". Zatem wyłącznie w okresie trzech miesięcy od dnia wydania stosownego orzeczenia rozumianego jako dzień wydania przez właściwy organ lub Sąd orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności może nastąpić ukształtowanie prawa wnioskodawcy w sposób opisany w art. 24 ust.2a ustawy. Następuje to zatem bez względu na przebieg i charakter postępowania mającego na celu urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku. Wedle drugiego nurtu uzupełniającego wyniki wykładni językowej przepisu art. 24 ust.2a ustawy, wykładnią celowościową uwzględniającą funkcję świadczeń pielęgnacyjnych oraz mechanizm ustawowy ich przyznawania, sądy zauważają bezwzględną konieczność dostrzeżenia, przy interpretacji tego przepisu różnicy pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydanego przez sąd powszechny w formie wyroku. W tym aspekcie zwraca się szczególną uwagę na istotny walor takiego wyroku w postaci jego prawomocności. Dopiero bowiem prawomocne orzeczenie sądu powszechnego wywołuje skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów, co w ukształtowanym dwuetapowym mechanizmie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego ma podstawowe znaczenie dla odkodowania właściwego rozumienia art.24 ust.2a ustawy. Z tych względów, wedle zaprezentowanego poglądu, w przypadku rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, termin z art. 24 ust.2 a ustawy należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku w tym przedmiocie. Z kolei według trzeciego poglądu aprobowanego również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który Sąd orzekający w tej sprawie w pełni popiera i przyjmuje jako własny (por. wzrok WSA w Krakowie z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt III SA Kr 553/ 16, wyrok NSA z dnia 28 lutego 2017 r. I OSK 2143/15 dostępny cbois.nsa.gov.pl) wykładnia uwzględniająca wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 oraz cel unormowania zawartego w art. 24 ust. 2a ustawy pozwala na objęcie dyspozycją tego przepisu także osobę, która nie była w stanie złożyć wniosku nawet w okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (wedle tylko wykładni literalnej tego przepisu), na skutek trwającego postępowania sądowego w przedmiocie niepełnosprawności. Należy bowiem podkreślić, że jeżeli tak jak w kontrolowanej sprawie w związku z brzmieniem art. 24 ust. 2a ustawy nie mamy do czynienia z datą wydania przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ale z wyrokiem sądu powszechnego dot. tej niepełnosprawności, to należy dostrzegać różnicę między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (o których niewątpliwie mowa w przytoczonym wyżej art. 24 ust. 2a),a datą wydania wyroku sądu powszechnego. Orzeczenia wspomnianych komisji są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany (osobiście, przez pełnomocnika czy przedstawiciela ustawowego). Z kolei orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydawane przez sąd powszechny, wydawane w formie wyroków nie są z urzędu doręczane stronom, a nadto nie tylko zainteresowanemu, ale także drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności – przysługuje prawo wniesienia środka zaskarżenia. Jednocześnie trzeba mieć na uwadze, że w przypadku wyroku sądu I instancji, data wydania wyroku nie jest jednocześnie datą prawomocności wyroku, jak w przypadku wyroku sądu II instancji, a data nadania klauzuli prawomocności wyrokowi jest zawsze datą późniejszą niż data, z którą stwierdzana jest prawomocność tego wyroku. Należy powtórzyć, że w kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 15 stycznia 2018 r. sygn. akt[...], którym Sąd zaliczył małoletniego syna skarżącej A. od osób niepełnosprawnych okresowo od urodzenia do 23 marca 2020 r. Orzeczenie Sądu I instancji stało się prawomocne z dniem 6 lutego 2018 r. co wynika z klauzuli prawomocności nadanej w dniu 15 czerwca 2018 r. Skarżąca, co wydają się potwierdzać znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty (k5) oraz okoliczności wskazane w złożonym przez nią odwołaniu i skardze oraz podniesione przez pełnomocnika w trakcie rozprawy przytoczone wyżej, na skutek nieporozumienia w zakresie terminów rozpraw wyznaczonych do przeprowadzenia i w efekcie przeprowadzonych w tym Sądzie w związku z jej odwołaniami od orzeczeń Komisji dotyczących dwóch niepełnosprawnych synów A. i K. po uzyskaniu, na przełomie kwietnia i maja, poprawnych informacji w zakresie stanu sprawy zawisłej przed tym Sądem pod sygn. akt[...] , niezwłocznie po otrzymaniu odpisu wyroku złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia w dniu 4 lipca 2018 r. Jednocześnie trzeba stwierdzić, że działające w sprawie organy nie pouczyły skarżącej działającej osobiście o tym jak rozumieć w związku z potencjalnie mogącymi być wydanymi wyrokami w sprawie ustawowy zwrot art. 24 ust. 2a ustawy "Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności". Zatem wobec obowiązku nałożonego na stronę przepisem art. 24 ust. 2 ustawy złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub o jego kontynuację wraz z kompletem dokumentów, nie można nie dostrzec ogromnej różnicy między datą orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydawanego przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, a datą orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności orzeczoną wyrokiem sądu powszechnego. W takiej sytuacji w istocie brak jest normy prawnej regulującej wprost taką sytuację i po drugie: brak jest pouczenia skarżącej przez organy administracyjne o sposobie liczenia ewentualnego terminu (3 miesięcy) dla zachowania przesłanek, o których stanowi art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. A zatem odpowiednio, w ślad za stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 , należy mieć na względzie, że zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności oraz, że uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną, a postępowanie takie z natury rzeczy trwa przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego, a także – biorąc pod uwagę, że przyjęty ustawowo tryb odwoławczy – może trwać przez dłuższy czas przed sądem powszechnym. Jednakże konieczność złożenia przez osobę zainteresowaną wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego kompletu dokumentów, w tym zaopatrzonego w klauzulę prawomocności wyroku sądowego ustalającego niepełnosprawność - zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych - powoduje konieczność pouczenia osoby działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, w jakich okolicznościach wyrok sądu powszechnego (innych dla wyroku sądu I instancji, a inny dla wyroku sądu II instancji) staje się prawomocny oraz pouczenia, że czym innym jest data prawomocności wyroku, a czym innym orzeczenie o stwierdzeniu prawomocności wyroku, które to orzeczenie zwane nadaniem klauzuli prawomocności jest wydawane po dacie prawomocności wyroku i może być wydane w kilka tygodni, a nawet kilka miesięcy po nim – w zależności także od tego czy wyrok Sądu I instancji był zaskarżony, czy w II instancji został utrzymany w mocy, czy też zmieniony w całości lub części. Takiego pouczenia nie ma w aktach kontrolowanej sprawy, mimo że prawnej oceny tego zagadnienia z jego wszystkimi niuansami nie jest w stanie dokonać osoba nie obeznana z przepisami prawnymi. W tej sytuacji, wobec braku stosownego pouczenia w sprawie administracyjnej, sposób rozumowania skarżącej i wykładnia przepisu art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych polegająca na tym, że z wydaniem orzeczenia na potrzeby tego przepisu utożsamia w realiach tej sprawy dzień stwierdzenia prawomocności wskazanego wyroku tj. 15 czerwca 2018 r. jest zgodna zobowiązującym porządkiem prawnym. Skarżąca w rozsądnym terminie biorąc pod uwagę dodatkowe okoliczności sprawy wskazane powyżej - w dniu 4 lipca 2018 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia. Powyższe mieści się w granicach celowościowej wykładni art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadnionej brzmieniem art. 69 Konstytucji RP zgodnie, z którym osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. W konsekwencji, pozostawałoby w rażącej sprzeczności z celem regulacji ustawowej i jej kontekstem konstytucyjnym wynikającym z art. 69 Konstytucji RP przyjęcie, że skarżąca uchybiła terminowi z art. 24 ust. 2a ustawy i nie służy jej niepełnosprawnemu synowi prawo do tych świadczeń od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności syna. Przyjęcie przeciwnego stanowiska stanowiłoby nieuprawnione przerzucenie na wnioskodawczynię konsekwencji decyzji organów orzekających o tej niepełnosprawności nie stosujących odpowiednich pouczeń. Za takim stanowiskiem przemawiają także argumenty natury technicznej. Niewątpliwie prawidłowy i kompletny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązuje organ do załatwienia sprawy w terminie przewidzianym procedurą administracyjną. Stosownie zaś do § 10 pkt 2 rozporządzenia z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) do takiego wniosku należy dołączyć dokumenty niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponieważ przesłanką z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niepełnosprawność, która wymaga legitymowania się orzeczeniem w przedmiocie niepełnosprawności, to takie orzeczenie musi być dołączone do wniosku. Jego brak powoduje skutki określone w art. 24a ustawy. W sytuacji zatem, gdy sprawa niepełnosprawności została przeniesiona na etap postępowania sądowego, tak jak w rozpatrywanej sprawie, w przypadku gdy nawet Sąd już I instancji wyda korzystny dla wnioskodawcy wyrok, dołączony do wniosku odpis nieprawomocnego wyroku nie stanowi dokumentu o jakim mowa w powołanym rozporządzeniu. Konieczne jest wówczas uruchomienie procedury uzupełnienia wniosku z art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie do przyjęcia jest jednak założenie, że z jednej strony zdarzenie w postaci wydania nieprawomocnego wyroku rozpoczyna bieg terminu do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, a z drugiej – przedłożony odpis tego wyroku nie pozwala organowi na załatwienie sprawy lecz wymaga procedury naprawczej. Nawet bowiem gdyby, w oderwaniu od stanu faktycznego tej sprawy, po wydaniu wyroku strona natychmiast złożyła wniosek o przyznanie omawianego świadczenia, to choćby tylko w przypadku złożenia przez wojewódzki zespół wniosku o uzasadnienie wyroku, strona z przyczyn od siebie niezależnych nie byłaby w stanie zadośćuczynić wezwaniu organu do uzupełnienia wniosku przez złożenie odpisu prawomocnego wyroku w terminie określonym zgodnie z art. 24a ust. 2 ustawy (ust. 3 nie dotyczy takiej sytuacji). Art. 24a ust. 2 przewiduje bowiem wówczas pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia, a to byłby skutek, którego nie można pogodzić z elementarnym poczuciem sprawiedliwości, a normatywnie – z zasadami państwa prawa wyrażonymi w art. 2 Konstytucji RP. W odmiennej paradoksalnie sytuacji byłyby osoby, które korzystny wyrok uzyskałyby dopiero w instancji apelacyjnej, której wyroki są prawomocne w dniu wydania (art. 363 § 1 Kpc). Zatem zarówno przyjęta koncepcja organu odwoławczego jak i arbitralne przyjęcie, że samo uzyskanie przez wyrok waloru prawomocności bez uwzględnienia faktu, że musi być ono stwierdzone w drodze orzeczenia o stwierdzeniu prawomocności podejmowanego zawsze w terminie późniejszym godzi także w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Przywołując tę zasadę można marginalnie zauważyć, że do jej naruszenia mogłoby dojść także w przypadku liczenia terminu z art. 24 a ust. 2, według literalnego brzmienia tego przepisu, od wydania orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Zasadą jest przecież, że strona dowiaduje się o treści takiego orzeczenia po jego doręczeniu. Faktyczny czas do złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne zależny byłby zatem od tego, kiedy ów zespół dokona doręczenia orzeczenia. Teoretycznie możliwe są sytuacje, w których, nawet z przyczyn niezależnych od organu i strony, doręczenie orzeczenia następuje już po upływie omawianego terminu. Ponieważ jest to termin nieprzywracalny, strona pozbawiona byłaby możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych w tym przepisie. W każdym zaś razie, skoro w poszczególnych sprawach czas doręczenia orzeczenia może być różny, to i w konsekwencji strony dysponowałyby różnym czasem do złożenia wniosku o świadczenie w terminie liczonym od wydania orzeczenia. Nie sposób tego zaakceptować w świetle konstytucyjnych zasad państwa prawa (por. wyr. WSA w Gliwicach z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 357/17) W wyniku rozpoznania skargi, Sąd stwierdził, na podstawie przedstawionej wyżej argumentacji i wykładni prawa, że zaskarżona decyzja została wydana na skutek błędnej wykładni art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a uchybienie to miało w sposób oczywisty istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało treść zaskarżonej decyzji, co uzasadniało wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd uchylił jedynie zaskarżoną decyzję, gdyż jest to wyłącznie kwestia prawna, którą powinien rozstrzygnąć organ odwoławczy. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie zatem ponownie rozpoznawana przez organ odwoławczy, który winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Stosownie bowiem do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 200 p.p.s.a w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło