II SA/Ol 12/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2019 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją z dnia "[...]", wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta B. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., na podstawie art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017r., poz. 1851), uznano za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane M.C. (dalej jako: wnioskodawczyni) na córkę – E. D. za okres od dnia 1 października 2017r. do dnia 31 grudnia 2017r. w wysokości 1500 zł i zażądano zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynosiły 81,60 zł. W uzasadnieniu organ podniósł, iż decyzją z dnia "[...]" przyznano wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze na dzieci: M.T. oraz E.D. na okres od dnia 1 października 2017r. do dnia 30 września 2018r. w kwocie po 500 zł miesięcznie. W dniu 6 sierpnia 2018r. wnioskodawczyni dostarczyła wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 5 kwietnia 2018r. potwierdzający uzyskanie świadczeń alimentacyjnych na rzecz córki – E. D. od dnia 1 stycznia 2018r. oraz złożyła oświadczenie, iż nie wychowuje córki wspólnie z jej ojcem od dnia 1 września 2017r. W związku z tym organ uznał, że w okresie od dnia 1 października 2017r. do dnia 31 grudnia 2017r. wnioskodawczyni nie posiadała uprawnień do otrzymywania świadczenia wychowawczego na córkę E. D., co zdaniem organu wynika z treści art. 8 ust. 2 oraz art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Powyższa decyzja została doręczona wnioskodawczyni w dniu 13 września 2018r. wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Pismem z dnia 13 września 2018r., które wpłynęło do organu w dniu 14 września 2018r., zatytułowanym "Wniosek" wnioskodawczyni zwróciła się o wyjaśnienie, dlaczego za okres, kiedy nie miała żadnych świadczeń alimentacyjnych ma zwracać świadczenie wychowawcze, gdyż pomimo zacytowania przepisu nie zostało to dokładnie wyjaśnione. Jednocześnie poprosiła o jak najszybszą odpowiedź zaznaczając, że w jej ocenie konieczne będzie złożenie odwołania. Podała również, iż w jej sytuacji materialnej zapłata kwoty 1500 zł nie jest możliwa bez uszczerbku dla codziennego utrzymania się. Postanowieniem z dnia "[...]" organ I instancji, powołując się na art. 113 § 2 i § 3 k.p.a., odmówił wyjaśnienia wątpliwości co do treści wydanej decyzji. W uzasadnieniu podano, że osnowa decyzji jest jasna i zrozumiała, a strona ma raczej wątpliwości co do zasadności rozstrzygnięcia, a nie jego treści, a tym samym brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu 24 września 2018r. W dniu 28 września 2018r. (data nadania pocztowego) wnioskodawczyni wniosła pismo zatytułowane "Odwołanie w sprawie prośby o wyjaśnienie decyzji MOPS" z "[...]". Podniosła, iż organ nie wyjaśnił, na podstawie jakiego przepisu prawa działa i dlaczego, mimo swojej szczególnej sytuacji społecznej, nie ma ona prawa do świadczenia wychowawczego na młodszą córkę. Zarzuciła, że takie działanie jest lekceważące oraz rażąco narusza prawo. Podniosła, ze obowiązkiem organu jest wytłumaczenie na podstawie jakiego przepisu działa, a tego zabrakło w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. stwierdziło, iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu podano, że odwołanie od decyzji mogło być wniesione najpóźniej w dniu 27 września 2018r., a zostało wniesione za pośrednictwem poczty w dniu 28 września 2018r., tj. dzień po terminie. Wskazano, że decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o organie, terminie i sposobie wniesienia odwołania. Podniesiono, że strona nie złożyła wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania, w którym uprawdopodobniłaby, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. W związku z tym Kolegium nie mogło merytorycznie rozpatrzyć odwołania. Na powyższe postanowienie wnioskodawczyni złożyła skargę do tut. Sądu, domagając się jego uchylenia w całości oraz odstąpienia od zwrotu żądanych kwot. Podniosła, iż zaskarżone postanowienie stanowi rażące naruszenie prawa, a ponadto nie wyjaśnia stanu faktycznego ani stanu prawnego sprawy. Wskazała, iż organ odwoławczy nie wytłumaczył dlaczego uznał, iż to skarżąca nie dochowała terminu, a nie organ I instancji. Do skargi dołączyła wniosek o umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, stanowiący dalszą część uzasadnienia wniesionej skargi. W piśmie tym skarżąca podniosła, iż organ I instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji nie wskazał konkretnie, który z powołanych przepisów ma zastosowanie w jej sytuacji i na jakiej podstawie ma zwrócić otrzymane uprzednio świadczenie wychowawcze. Podkreśliła, że wydana decyzja jest niejasna zarówno w swym rozstrzygnięciu, jak i uzasadnieniu. Ponadto wskazała, iż organ I instancji nie zbadał jej sytuacji życiowej, materialnej i społecznej oraz nie ustalił, czy w ogóle jest w stanie zwrócić te pieniądze. Skarżąca podniosła także, iż nie wyjaśniono na jakiej podstawie prawnej naliczono ustawowe odsetki. Skoro zatem organ nie wykonuje prawidłowo prawa, to nie może być mowy o zwrocie wskazanej kwoty. Zarzuciła, że decyzja została wydana mechanicznie i bezdusznie, bez uwzględnienia jej położenia oraz sytuacji materialnej. Zaznaczyła, iż nie uzyskuje świadczeń alimentacyjnych, lecz jedynie ma potwierdzone tytułem wykonawczym prawo do otrzymywania alimentów od ojca dziecka. Tym samym nie spełnia przesłanek do zwrotu przedmiotowego świadczenia. Jednocześnie wskazała, iż decyzja, w której nie wykazano naruszonych przez stronę przesłanek, nie może być prawnie skuteczna. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2107) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżonym postanowieniem Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania, uznając że zostało ono wniesione 1 dzień po upływie ustawowego terminu. Z akt sprawy wynika jednak, że przedmiotowe odwołanie nie było jedynym pismem, jakie złożyła strona po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Skarżąca otrzymała decyzję organu I instancji w dniu 13 września 2018r., a już w dniu następnym, tj. 14 września 2018r. złożyła do organu pismo zatytułowane "Wniosek" oraz określiła, że dotyczy ono wyjaśnienia decyzji MOPS z dnia "[...]". W piśmie tym skarżąca zawarła prośbę o wyjaśnienie z jakich względów ma zwracać świadczenie wychowawcze za okres kiedy nie miała świadczeń alimentacyjnych prosząc o jak najszybszą odpowiedź i podając że wniesienie odwołania będzie konieczne. Organ I instancji, bez żadnych dodatkowych ustaleń oraz bez pouczenia skarżącej o biegnącym terminie do wniesienia odwołania, pismo to potraktował jako wniosek o wyjaśnienie treści decyzji i wydał postanowienie z dnia "[...]" w sprawie odmowy wyjaśnienia wątpliwości co do treści decyzji w trybie art. 113 § 2 i 3 k.p.a. Co więcej pomimo zastosowania trybu określonego w art. 113 k.p.a. w wydanym postanowieniu organ I instancji pouczył stronę skarżącą wyłącznie o trybie i sposobie zażalenia, nie wskazując na biegnący termin do wniesienia odwołania. Tymczasem w ocenie Sądu treść pisma wniesionego przez stronę w dniu 14 września 2018r. nasuwała istotne wątpliwości co do rzeczywistych intencji strony. Przedmiotowy wniosek można było bowiem potraktować zarówno jako wniosek o uzupełnienie rozstrzygnięcia (treści uzasadnienia – niezależnie od dopuszczalności takiego wniosku), jak i odwołanie od decyzji, skoro strona skarżąca zakwestionowała podjęte rozstrzygnięcie. Ponadto w piśmie z dnia 27 września 2018r., które Kolegium potraktowało jako właściwe odwołanie, strona skarżąca powołała się na swoją prośbę o wyjaśnienie decyzji. W tej sytuacji organ odwoławczy winien zwrócić uwagę na rzeczywistą intencję pism strony, a ewentualne wątpliwości odnośnie do zakresu żądania skarżącej winny być wyjaśnione poprzez odebranie od niej wyraźnego oświadczenia w tym przedmiocie. W razie wątpliwości co do treści pisma sprecyzowanie żądania należy bowiem do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 31 marca 2009r. II OSK 1755/07, dostępny w Internecie). Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2006r. (sygn. akt I OSK 778/05, dostępny w Internecie) także rozpoznający skargę sąd administracyjny winien zwrócić uwagę na rzeczywistą intencję pism skarżącego. W świetle zaś zarzutów zawartych w skardze i w załączniku do niej nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie zgadza się z podjętym rozstrzygnięciem co do uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane oraz co do konieczności jego zwrotu. W związku z tym brak wezwania strony do sprecyzowania żądania oraz brak udzielenia jej stosowanych wyjaśnień przez organ stanowi naruszenie zasady ogólnej wynikającej z art. 9 k.p.a., który stanowi że to na organie administracji ciąży obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Okoliczność, że organ nie dopełnił ciążących na nim obowiązków nie może zaś w żadnym wypadku skutkować negatywnymi konsekwencjami dla strony postępowania, które w tym wypadku polegały na tym, że organ odwoławczy nie rozpatrzył odwołania strony skarżącej merytorycznie. Zatem w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym organ winien ponownie rozpoznać odwołanie skarżącej, mając na względzie powyższe wskazania Sądu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.