III SA/Po 660/18

Dnia 6 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2019r. przy udziale sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2018r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę Sygn. akt III SA/Po [...] UZASADNIENIE Decyzją z [...] lutego 2018 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...], wskazując na art. 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, z późn. zm., dalej jako O.p.) w związku z art. 2 ust. 3 i ust. 5, art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i ust. 2, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, z późn. zm., dalej jako u.g.h.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 12 kwietnia 2016 r. oraz art. 222 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1948, z późn. zm.) wymierzył Ł. G. karę pieniężną w wysokości 36.000 zł za urządzanie gier na automatach: Laxus nr [...], Hot Spot Platni b/n, Black Horse b/n, poza kasynem gry. Uzasadniając decyzję organ napisał, że w dniu 12 kwietnia 2016 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w [...] przeprowadzili działania kontrolne w lokalu [...], stanowiącym miejsce wykonywania działalności gospodarczej przez Ł. G. (dalej jako skarżący). W trakcie ww. czynności w lokalu ujawniono trzy ww. automaty do gier, które były włączone do sieci. Skarżącego uznano za urządzającego gry. Organ I instancji wskazał m. in., że zatrzymane automaty zostały sprawdzone przez biegłego sądowego; na podstawie ustaleń biegłego organ ocenił, że gry urządzane na automatach zawierają element losowości, bowiem wynik jest nieprzewidywalny dla grającego, gry były rozgrywane na urządzeniach elektronicznych i o wygrane pieniężne. Lokal był ogólnodostępny. Skarżący przeznaczył część swojego lokalu do urządzania gier na spornych automatach, na podstawie umowy najmu, w celu eksploatowania tych urządzeń, służących uatrakcyjnieniu funkcjonowania lokalu. Dokonywano ich włączania i wyłączania, dostarczano energii elektrycznej w niezbędnym zakresie oraz miano informować najemcę o wszelkich dostrzeżonych utrudnieniach i zakłóceniach w funkcjonowaniu urządzeń, w tym ingerencji osób trzecich. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając napisał, że podziela w pełni stanowisko organu pierwszej instancji, iż gry urządzane na przedmiotowych automatach były grami na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. i - co istotne - ich urządzanie odbywało się z naruszeniem przepisów tej ustawy. Ocenił, że ustalenia poczynione przez organ I instancji w sprawie są wystarczające do tego, by uznać, że doszło do naruszenia przepisów u.g.h., poprzez urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W skardze Ł. G., zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 89 ust 1 pkt 2 u.g.h. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na objęciu skarżącego dyspozycją ww. przepisu, pomimo że jako podmiot nieposiadający statusu "osoby urządzającej gry na automatach" nie jest adresatem normy prawnej z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że podmiotem urządzającym ww. gry na spornych automatach był inny podmiot, przy jednoczesnym braku dowodów, które uzasadniałyby traktowanie skarżącego jako urządzającego lub choćby współurządzającego gry na kontrolowanych automatach. Nadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające – zdaniem strony skarżącej – istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 187 § 1, art. 180 § 1 i art. 121 § 1 i 2 O.p., nakładających na organy prowadzące postępowanie obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz dopuszczenia jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, jak też obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów je prowadzących, poprzez poczynienie całkowicie dowolnych, jednostronnych i naruszający interesy skarżącego ustaleń faktycznych w sprawie, podczas, gdy prawidłowe przeprowadzenie postępowania, wyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz rzetelna i prawidłowa jego ocena powinny prowadzić do wniosku, że w przypadku skarżącego brak jest podstaw do wymierzenia ww. kary pieniężnej. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację wskazaną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, określanej dalej "P.p.s.a.") w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi prawidłowość przyjęcia przez organy administracji publicznej, że skarżący dopuścił się czynu polegającego na urządzaniu gier na automacie poza kasynem gry - w aspekcie przepisów u.g.h. Sąd wskazuje, że punktem wyjścia dla analizy reguł postępowania jest – biorąc pod uwagę sankcjonujący charakter norm prawnych, które mogą mieć zastosowanie w niniejszej sprawie oraz możliwość zastosowania przez organy istotnej dolegliwości finansowej - zasada wyrażona w art. 120 O.p., zgodnie z którą organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, stanowiąca konkretyzację normy konstytucyjnej zawartej w art. 7 Konstytucji RP. Należy podkreślić, że w myśl art. 187 § 1 O.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepisy te stanowią konkretyzację zasady prawdy materialnej, przewidzianej w art. 122 O.p., przez wprowadzenie dyrektywy zupełności postępowania dowodowego. To bowiem organ podatkowy zabiega w postępowaniu o udowodnienie każdego faktu za pomocą wszystkich dostępnych środków i źródeł dowodowych aby wydać orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 191 O.p. organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W polskiej procedurze podatkowej obowiązuje, wobec uregulowania wynikającego z art. 122 i art. 191 O.p., zasada swobodnej oceny dowodów, polegająca na pozostawieniu organom prowadzącym postępowanie swobody w ocenie materiału dowodowego i samodzielności w ocenie wagi oraz mocy poszczególnych dowodów. Ocena przydatności danego dowodu dla ustalenia stanu faktycznego sprawy jest weryfikowana wyłącznie wskazaniami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 1212/11, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej NSA, dalej jako CBOSA). Na mocy art. 180 § 1 O.p., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dla realizacji odpowiedzialności administracyjnej za popełnienie deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry istotna jest okoliczność, że w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. ustawodawca operuje pojęciem "urządzającego gry". Tego rodzaju zabieg służący identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry – i to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której jak to wynika z art. 6 ust. 4 u.g.h. nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna nie mająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Z powyższego wynika, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Stwierdzić zatem należy, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlegać będzie karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, według którego wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Sięgając do wykładni językowej wskazać trzeba, że pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp. W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 tej ustawy to każdy podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie ale także inne działania, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył (tj. podejmował działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2016 r., I SA/Po 402/15; wyrok WSA w Rzeszowie z 31 maja 2015 r., II SA/Rz 1094/15; wyrok WSA w Szczecinie z 3 września 2015 r., II SA/Sz 439/15, CBOSA). Sąd podkreśla, że stan faktyczny sprawy nie jest sporny. Dalej Sąd wskazuje, że w świetle ustalonego przez organy stanu faktycznego została wykazana aktywna rola skarżącego (jak również osoby zatrudnionej przez skarżącego) w urządzaniu gier na przedmiotowych automatach. Oprócz zgody skarżącego na zainstalowanie przedmiotowych automatów do gry, co miało bezpośredni wpływ na ich udostępnienie graczom, aktywność skarżącego obejmowała także telefoniczne informowanie o awarii oraz o potrzebie doładowania automatu pieniędzmi (k. 2v akt adm.) co skutkowało przyjazdem serwisanta urządzeń. Czynności tego rodzaju podejmowane przez pracownika strony skarżącej były związane bezpośrednio z bieżącym obsługiwaniem tych urządzeń. Sąd zaznacza, że w pełni podziela pogląd, że istnienie możliwości karania więcej niż jednego podmiotu za urządzanie gier na automatach nie oznacza, iż organy mogą w sposób automatyczny i dowolny rozszerzać krąg podmiotów, które można obciążyć sankcją (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt II GSK 1474/117). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że w celu ustalenia odpowiedzialności istotne jest przypisanie konkretnym podmiotom cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie określonych podmiotów np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal nie świadczy jeszcze o tym, iż te podmioty również urządzają gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami. Tak więc konieczne jest ustalenie, że podmioty te działały wspólnie i w porozumieniu, tj. zawarły umowę o współdziałanie, zakładającą pomiędzy uczestnikami przedsięwzięcia podział ról, odnoszący się do istotnych elementów przedsięwzięcia, polegającego na nielegalnym urządzaniu gier hazardowych, bądź choćby realizowały owo współdziałanie w sposób faktyczny, wskazując na istnienie takiego porozumienia (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2016 r. II GSK 2736/16, a także wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 22 grudnia 2016 r. II SA/Sz 1355/15 i WSA w Rzeszowie z dnia 11 października 2016 r. II SA/Rz 293/16; CBOSA). W związku z tym Sąd wskazuje, że w kontrolowanej sprawie organy przeprowadziły należycie postępowanie dowodowe i wykazały podejmowanie dodatkowych czynności, pozwalających uznać skarżącego za osobę urządzającą gry w rozumieniu przepisów u.g.h. Na marginesie Sąd zaznacza, że składowi orzekającemu jest wiadomo z urzędu, że niniejsza sprawa jest trzecią sprawą ze skargi Ł. G. na decyzję w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach, poza kasynem gry. Najstarsza skarga została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Po 325/18; nieprawomocnym wyrokiem z 5 września 2018 r. WSA w Poznaniu uchylił obie wydane w sprawie decyzje, wywodząc że organy – w aspekcie uznania strony skarżącej jako urządzającej grę – oparły swoje decyzje wyłącznie na treści umowy najmu. Kolejne kontrole lokali należących do skarżącego także skutkowały wydaniem decyzji, zaskarżonych następnie przez Ł. G. do Sądu. Druga skarga, zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Po 467/18 została oddalona przez WSA w Poznaniu nieprawomocnym wyrokiem z dnia 16 stycznia 2019 r. Trzeba stwierdzić, że skarżący, od dnia 14 października 2015 r. (data kontroli funkcjonariuszy celnych w lokalu [...]) miał wiedzę o zagrożeniu karą pieniężną za urządzanie – w rozumieniu przepisów u.g.h. – gier na automatach poza kasynem gry. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.