II GSK 841/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia del. WSA Urszula Wilk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z w S od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2111/18 w sprawie ze skargi Z w S na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [..] sierpnia 2018 r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z w S na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 8 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd I instancji) oddalił skargę Z w Szczecinie (dalej: Z) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes) z dnia [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z 31 marca 2015 r. zwrócił się do Prezesa z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym K D (dalej: zainteresowana), z tytułu wykonywania pracy na podstawie zawartej z płatnikiem składek umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego odnośnie zlecenia. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanej z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz płatnika składek w dniach 6–8 listopada 2009 r. Prezes decyzją z [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [..] lipca 2015 r. W uzasadnieniu Prezes wskazał, że zgodnie z treścią zawartej pomiędzy stronami umowy zainteresowana, która jest artystą – fotografikiem przyjęła do wykonania prowadzenie warsztatów na temat: "..." – w okresie 6–8 listopada 2009 r. Z treści zawartej umowy wynika, że nie może zostać zakwalifikowana, jako umowa o dzieło, gdyż polegała ona jedynie na wykonywaniu czynności z należytą starannością. Umowa była nakierowana na podjęcie działań i wykonywanie określonych czynności przez zainteresowaną. Natomiast przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona co do tożsamości, powstała jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego). W przypadku wykonania czynności prowadzenia warsztatów artystycznych nie występuje żaden rezultat wyrażony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłączenie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma rzetelnie dokonać określonych czynności starannego działania. Ponadto, przyjmujący zamówienie zobowiązywał się jedynie do starannego przeprowadzenia wszystkich niezbędnych czynności według swojej najlepszej wiedzy fachowej, nie przyjmując na siebie odpowiedzialności za ich rezultat. WSA w Warszawie oddalając skargę przypomniał, że zgodnie z treścią 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm.), dalej: u.ś.o.z., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Sąd I instancji wskazał, że za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. WSA wyjaśnił, że przy ocenie charakteru umowy nie nazwa powinna być brana pod uwagę lecz jej treść. Organ prawidłowo ustalił, że zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania umowy, która była umową o świadczenie usług. Czynności wykonywane w ramach tej umowy nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny, materialny rezultat. W ocenie Sądu, organy prawidłowo przyjęły, że obowiązki wynikające z zawartej umowy nie miały charakteru dzieła. Obowiązki te polegały na przygotowaniu i przeprowadzeniu warsztatów fotograficznych z należytą starannością a rezultatem nie mogła być, jak wskazywał skarżący, późniejsza wystawa prac fotograficznych. Dziełem w myśl przepisów kodeksu cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych, a do takich należy zaliczyć przygotowanie i przeprowadzenie warsztatów artystycznych. Cechą charakterystyczną umowy o dzieło jest wyłączny wpływ wykonawcy na osiągniecie rezultatu, a ten element w przedmiotowej sprawie nie występował. Zarówno nabyte przez uczestników warsztatów umiejętności fotograficzne, artystyczne, które nie są pewne, jak również wykonane przez uczestników warsztatów zdjęcia nie mogą być uznane za efekt, rezultat zawartej umowy, gdyż zależą od ich osobistych predyspozycji, doświadczenia, czy też umiejętności lub talentu słuchacza. Po drugie, z treści umowy nie wynika, aby strony ustaliły w niej jakikolwiek rezultat w postaci osiągniętego przez wykonawcę określonego efektu nauczania w zakresie sztuki fotograficznej. Umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest jej możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) na sprawdzenie istnienia wad fizycznych. W przypadku umowy o dzieło rezultat, o który umawiają się strony musi być z góry określony, mieć samoistny byt, być obiektywnie osiągalny i pewny. W niniejszej sprawie kwestia prawidłowości wykonania umowy nie została dookreślona, nie wyceniono poszczególnych elementów umowy, a także nie określono parametrów pozwalających stwierdzić, czy poszczególne elementy umowy zostały wykonane prawidłowo lub w sposób wadliwy, wobec powyższego w przypadku wykrycia nieprawidłowości Skarżący nie mógł wymagać od drugiej strony umowy poniesienia odpowiedzialności za wady. Sąd podał, że zainteresowanej nie zlecono wykonania konkretnego utworu, a wyłącznie wykonanie starannego przeprowadzenia zadania określonego w umowie. Sąd podzielił stanowisko organów, że uczestniczka postępowania podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego we wskazanym w decyzji okresie. Z zaskarżył wyrok w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w podwójnej wysokości. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi pomimo istniejących podstaw do jej uwzględnienia, co wyrażało się w pominięciu przez Sąd I instancji, że organ w toku postępowania administracyjnego oparł się wyłącznie na niepełnym materiale dowodowym zgromadzonym przez inny organ administracji publicznej i tym samym uchylił się od obowiązku samodzielnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, a w konsekwencji oparł decyzję niekompletnym materiale dowodowym; 2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. przez oddalenie skargi mimo istniejących podstaw do jej uwzględnienia, co wyrażało się w pominięciu przez Sąd I instancji, że organ nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego i nie zebrał całości materiału dowodowego; 3) przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powodów, dla których Sąd nie uwzględnił zawartych w skardze zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.; 4) przepisów prawa materialnego przez bezpodstawne zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 85 ust. 4 u.ś.o.z. w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 300), dalej: u.s.u.s., przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że zainteresowana była osobą objętą obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym, umowa łącząca skarżącego i zainteresowaną stanowiła tytułu obowiązkowego ubezpieczenia, zainteresowana była osobą wykonującą pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, a skarżący jako płatnik miał obowiązek pobrania z dochodu zainteresowanej składki; 5) naruszenie przepisów prawa materialnego przez bezpodstawne zastosowanie art. 734 w zw. z art. 750 Kodeksu cywilnego, przejawiające się w mylnym zakwalifikowaniu przez Sąd I instancji umowa łączącej skarżącego z zainteresowaną jako umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, podczas gdy wskazana umowa spełnia przesłanki umowy o dzieło; 6) naruszenie przepisów prawa materialnego przez niezastosowanie art. 627 Kodeksu cywilnego, przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, przepis ten nie powinien być zastosowany w sprawie, podczas gdy umowa łącząca skarżącego z zainteresowaną miała charakter umowy o dzieło; 7) naruszenie przepisów prawa materialnego przez niezastosowanie art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego, przejawiającego się w niewzięciu pod uwagę woli stron wyrażonej w treści umowy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania z art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności odnosi się do podniesionych w tej skardze zarzutów procesowych, a dopiero w dalszej do naruszeń prawa materialnego. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia skarżonego wyroku. W ocenie NSA nietrafne są podniesione w tej skardze zarzuty podnoszące naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania. Pośród tych zarzutów najdalej idącym jest naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. W ramach tego zarzutu strona skarżąca kasacyjnie twierdzi, że art. 141 § 4 p.p.s.a. został naruszony w ten sposób, że Sąd I instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu wyroku, z jakich powodów nie uwzględnił zarzutów skargi podnoszących naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Zarzut kasacyjny postawiony w taki sposób jest niezasadny. Sąd II instancji dokonuje jego oceny w pierwszej kolejności z tego powodu, że ewentualna trafność zarzutu czyniłaby niezasadnym rozpoznawanie pozostałych zarzutów kasacyjnych, bowiem wyrok, którego uzasadnienie nie spełnia warunków z art. 141 § 4 p.p.s.a. nie poddaje się kontroli instancyjnej, co do zarzutów merytorycznych. W tym znaczeniu jest to więc zarzut podstawowy. Odnosząc się do jego strony merytorycznej podkreślić należy, że art. 141 § 4 p.p.s.a. to przepis określający formalne a zarazem konieczne elementy uzasadnienia wyroku. Rzecz ujmując inaczej, przepis ten określa składniki, z których ma składać się każdy poprawny prawnie wyrok. Oznacza to, że naruszenie treści art. 141 § 4 p.p.s.a. ma miejsce wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera elementów określonych w treści tego przepisu. Natomiast nie jest naruszeniem art. 141 § 4 inna ocena ustaleń faktycznych sprawy lub wadliwe rozumienie przepisów prawa bądź ich zastosowanie. Takie wady, których może dopuścić się sąd, mogą być podnoszone w ramach naruszeń przepisów prawa materialnego lub procesowego, ale wtedy skarga kasacyjna te naruszenia musi podnosić w ramach właściwych podstaw kasacyjnych jako naruszenia prawa materialnego lub procesowego. W rozpoznawanej sprawie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. kwestionuje prawidłowość uzasadnienia przez brak odniesienia się Sądu I instancji do nieuwzględnienia zarzutów procesowych skargi. Sąd II instancji zauważa i podkreśla, że z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. wynika, iż uzasadnienie wyroku powinno m.in. zawierać przedstawienie zarzutów. Przepis nie nakłada obowiązku szczegółowego odnoszenia się do poszczególnych zarzutów, natomiast obliguje Sąd I instancji do wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia, zatem w tej części również ocenę sformułowanych w skardze zarzutów. Analiza treści skarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że uzasadnienie tego rozstrzygnięcia zawiera wszystkie elementy prawem wymagane. Z tego też względu rozpoznawany zarzut należało uznać za niezasadny. Zdaniem NSA nietrafne są również pozostałe zarzuty procesowe. Strona formułuje te uchybienia w różnych jednostkach redakcyjnych skargi kasacyjnej, ale zmierzają one łącznie do wskazania, że Sąd I instancji naruszył treść art. 151 p.p.s.a., bo bezpodstawnie oddalił skargę w sytuacji, gdy organy nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy, który ustalony został na podstawie niekompletnie zebranego materiału dowodowego. Z tak stawianymi zarzutami nie można się zgodzić. W ocenie Sądu II instancji o uchybieniach procesowych dotyczących ustaleń faktycznych można mówić tylko wtedy, gdy stan sprawy jest niewyjaśniony z punktu widzenia istoty sprawy administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie taką istotną okolicznością było stwierdzenie, czy podmiot realizujący umowę na rzecz strony skarżącej kasacyjnie wykonywał dzieło czy usługi, bo ta kwalifikacja prawna ma znaczenie dla podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W stanie faktycznym sprawy ta okoliczność potwierdzona jest umową sporządzoną w formie pisemnej, zatem fakt zawarcia umowy jest bezsporny. Problemem nie jest to, że umowę zawarto, ale to jak ją ocenić z punktu widzenia przepisów dotyczących umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której ma zastosowanie regulacja odnosząca się do umowy zlecenia. Zatem problem prawny w zakresie stanu faktycznego nie ogniskuje się na ustaleniu istnienia umowy ale ocenie jej treści, zatem ocenie ustaleń faktycznych. Rozpoznawane zarzuty nie kwestionują oceny ustaleń, ale czynią zarzut braku tych ustaleń lub ich niewystarczającego zakresu. Z tego więc względu tak stawiane zarzuty nie mogły być podstawą uchylenia wyroku, bo tu Sąd II instancji raz jeszcze podkreśla, że kontrola kasacyjna wyroku dokonywana jest tylko w ramach stawianych zarzutów. Z kolei w zakresie zarzutów kasacyjnych podnoszących naruszenie prawa materialnego jako nietrafne należy uznać te, które wiążą wadliwość wyroku Sądu I instancji z naruszeniem art. 65 § 2 k.c., art. 734 w związku z art. 750 k.c. i art. 627 k.c., polegające na niewłaściwym kwalifikowaniu umowy zawartej przez skarżącą kasacyjnie z osobą trzecią jako umowy o świadczenie usług a nie umowy o dzieło ze względu na odwołanie się do treści umowy a nie woli stron. W zakresie tak zbudowanego zarzutu stwierdzić należy, że Sąd I instancji nie mógł naruszyć wskazanych przepisów, bo nie stosował ich w zakresie objętym zarzutem. Sądy administracyjne kontrolują działania administracji, zatem nie są uprawnione do rozstrzygania co do charakteru umów cywilnych, zwłaszcza ich oceny z punktu widzenia woli stron. Te ustalenia mogą prowadzić tylko sądy cywilne. Natomiast organy i Sąd I instancji zawartą umowę mogły ocenić tylko jako element stanu faktycznego sprawy, zatem dokonać ustaleń na podstawie jej treści. Odnosząc się do tego kontekstu sprawy stwierdzić należy, że nietrafny jest także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego podnoszący bezpodstawność zastosowania w sprawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 85 ust. 4 u.ś.o.z. w związku z art. 13 pkt 2 u.s.u.s. i przyjęcia, że zainteresowana (uczestniczka) była osoba objętą obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba działająca w ramach umowy o świadczenie usług a nie umowy o dzieło. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że z treści umowy zawartej między podmiotem zainteresowanym (uczestnikiem) a stroną skarżącą kasacyjnie nie wynika, by efektem przeprowadzonych warsztatów miało być zindywidualizowane dzieło albo że uczestnicy tych spotkań mają wykazać się posiadaniem szczególnych umiejętności zindywidualizowanych artystycznie a nie tylko umiejętności praktycznych, czyli opanowaniem pewnego rzemiosła techniki robienia fotografii i dokumentowania pewnych faktów. W sprawie nie budzi wątpliwości to, że prowadzenie tych działań zostało powierzone artyście, jednak z tego faktu nie wynika wniosek, że każde działanie artysty jest dziełem. Potwierdza to treść umowy, w której nie ma postanowienia, że ideą warsztatów jest przygotowanie dzieła, bez względu na to czy miało by to być dzieło materialne lub niematerialne. Sąd II instancji potwierdzając trafność swoich wcześniejszych wypowiedzi, które zostały wskazane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, zauważa, że dziełem w tych przypadkach nie jest samo prowadzenie działań (czynności) powtarzalnych, technicznych choćby wykładu czy warsztatów. Dziełem może być w tych sytuacjach produkt materialny lub niematerialny, jeżeli z góry został założony i zrealizowany przez wykonawcę dzieła. Choćby to miało być nauczenie pewnych umiejętności praktycznych, to ten cel musi być możliwy do ustalenia w treści umowy. W rozpoznawanej sprawie działanie prowadzącego warsztaty tych cech nie posiada, tym samym nie można przyjąć, że celem ich prowadzenia była realizacja dzieła w rozumieniu przepisów u.ś.o.z. Nie zmienia tego osobisty charakter świadczenia i przewidziana w umowie odpowiedzialność. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.