IV SA/Po 1086/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant sekr. sąd. Agata Żebrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2019 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Komendanta Policji z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie ukarania karą dyscyplinarną oddala skargę Sygn. akt IV SA/Po [...] Uzasadnienie Orzeczeniem z dnia 3 sierpnia 2018 r. Nr [...] Komendant Miejski Policji w P. stwierdził winę i wymierzył P. P. karę dyscyplinarną nagany. W uzasadnieniu orzeczenia, organ I instancji wskazał, że zebrany w trakcie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego materiał dowodowy w pełni potwierdził popełnienie przez sierż. szt. P. P. czynów opisanych w zarzutach tj. naruszenia dyscypliny służbowej określonej w treści art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017r. poz. 2067 ze zm., dalej jako "u.o.p.") w zw. z § 15 ust. 1 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 roku w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji. W ocenie organu zachowanie sierż. szt. P. P. wyczerpuje znamiona przewinienia dyscyplinarnego opisanego w treści art. 132 ust. 3 pkt 1 u.o.p. Obwiniony nie wykonał pisemnego polecenia komendanta Komisariatu Policji w M. G. podinsp. M. M. i nie sporządził relacji z wykonanych czynności. W myśl art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej łub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdził, że obwiniony został zapoznany z Zarządzeniem nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 roku w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji, w dniu 6 marca 2017 r. Od powyższego orzeczenia odwołanie wniósł P. P., zarzucając mu obrazę art. 132a ustawy o Policji poprzez stwierdzenie winy policjanta w zakresie zarzucanego mu naruszenia dyscypliny służbowej, podczas gdy ze zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego wynika, iż obwiniony nie ponosi winy za naruszenie dyscypliny służbowej oraz wymierzenie obwinionemu sierż. szt. P. P. kary niewspółmiernej do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia oraz nieuwzględnienie okoliczności popełnienia przewinienia wpływających na złagodzenie wymiaru kary, a mianowicie, dotychczasowy pozytywny przebieg służby, nieumyślność popełnienia czynu oraz obciążenie obwinionego innymi obowiązkami służbowymi, co stoi w sprzeczności z wnioskami kontroli przeprowadzonej z ramienia Komendy Wojewódzkiej Policji. Orzeczeniem Komendanta Policji z dnia 05 września 2018 r. Nr [...] utrzymano zaskarżone orzeczenie w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 132 ust. 3 pkt 1 u.o.p., naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności odmowa wykonania albo niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego, względnie organu uprawnionego na podstawie ustawy do wydawania poleceń policjantom, z wyłączeniem rozkazów i poleceń, o których mowa w art. 58 ust. 2. Stosownie zaś do § 15 ust. 1 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji "wykonywanie czynności podwładnego w szczególności polega na terminowej, dokładnej i starannej realizacji zadań stałych, określonych w kartach opisów i opisach stanowisk pracy oraz poleceń przełożonego. Zdaniem organu odwoławczego, oceniając czyn policjanta przez pryzmat przytoczonych przepisów i zgromadzonych w sprawie dowodów, stwierdzić należy, że sierż.szt. P. P. niewątpliwie dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej. Organ nie zgodził się z zarzutami zawartymi w odwołaniu. System przekazywania poleceń w Komisariacie Policji w M. G. został prawidłowo zorganizowany. Komendant jednostki oprócz poleceń ustnych może wydawać polecenia na piśmie. Polecenia pisemne wydawane są między innymi poprzez dokonywanie wpisów w kartach nadzoru poszczególnych spraw. Podwładny jest zobowiązany do systematycznego prowadzenia przydzielonych mu spraw oraz bieżącego monitorowania dokumentacji wytworzonej w ramach tego postępowania. Karta nadzoru jest dokumentem który ma na celu usystematyzowanie zaplanowanych czynności i działań w sprawie, poprzez dokonywanie w niej bieżących wpisów monitorujących stan wykonanych czynności oraz wpisów dotyczących kontroli sprawy. Zgodnie z kartą opisu stanowiska pracy z dnia 12 marca 2015 r. (karta 109 akt sprawy) sierż.szt. P. P. zobowiązany jest do prowadzenia spraw zgodnie z wytycznymi przełożonych zawartymi w karcie nadzoru oraz wykonywania bez zbędnej zwłoki poleceń przełożonych. Organ nie zgodził się z argumentacją zawartą w odwołaniu, że obwiniony nie został powiadomiony o przeprowadzonej kontroli, a po powrocie do służby ze zwolnienia lekarskiego nie będąc świadom znajdującego się w kartach nadzoru polecenia służbowego, zajął się merytoryczna pracą mającą na celu doprowadzenie do rozwiązania przydzielonych mu spraw. W kartach nadzoru podinsp. M. M. w sposób jasny i czytelny wydał polecenia obwinionemu. Niezapoznanie się obwinionego z pełną dokumentacją sprawy po tak długiej nieobecności w służbie może świadczyć jedynie o nieładzie dokumentów w prowadzonych teczkach poszukiwawczych oraz niedbalstwie obwinionego. Organ podkreślił, że policjant posiadał należyte doświadczenie oraz umiejętności zawodowe w zakresie powierzonych mu obowiązków służbowych. Wnioski końcowe z przeprowadzonej kontroli, dotyczące odciążenia policjanta prowadzącego teczki poszukiwań, od wykonywania innych zadań służbowych zostały zawarte w notatce służbowej z dnia 11 kwietnia 2018 r. Do naruszenia dyscypliny służbowej przez sierż.szt. P. P. doszło kilka miesięcy wcześniej, we wrześniu i październiku 2017 roku. Zarzuty dyscyplinarne które przedstawiono obwinionemu dotyczą niewykonania poleceń służbowych, a nie uchybień związanych z niewłaściwym prowadzeniem spraw poszukiwawczych. Zaznaczono, że obowiązki jakie realizował obwiniony nie wykraczały poza obowiązki zawarte w karcie opisu stanowiska pracy. Zgodnie z art. 132a pkt 1 u.o.p. przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia na to się godzi. Przewinienie może zostać popełnione również z winy nieumyślnej - zarówno w formie niedbalstwa, jak i lekkomyślności. W przepisie art. 132a pkt 2 ustawy o Policji ustawodawca wskazał, że będzie ono również zawinione, jeżeli policjant, nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł przewidzieć. W związku z powyższym zasadnym jest uznanie, że sierż.szt. P. P. naruszył dyscyplinę służbową w wyniku niedbalstwa. Przy odpowiedzialności dyscyplinarnej nie ma znaczenia, czy działanie lub zaniechanie konkretnej osoby było zamierzone, czy też nie. Czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne może mieć bowiem charakter umyślny, jak i nieumyślny. Stąd też przewinienie dyscyplinarne jest zawinione także wtedy, gdy policjant nie mając zamiaru jego popełnienia jednak popełnia przewinienie na skutek nie zachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką mógł i powinien przewidzieć. Odnosząc się do wymierzonej sierż.szt. P. P. przez organ I instancji kary nagany, zaznaczono, że zgodnie z art. 134h ust. 1 u.o.p. "wymierzona kara powinna być współmierna m.in. do stopnia zawinienia czynu i uwzględniać powinna dotychczasowy przebieg służby policjanta". W związku z powyższym analizie poddano akta osobowe policjanta z których wynika, że jest on policjantem pozytywnie opiniowanym. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie dopatrzył się okoliczności mających wpływ na zaostrzenie wymiaru kary, o których wspomina art. 134h ust. 2 ustawy o Policji, a ponadto policjant nie był karany dyscyplinarnie. Skargę od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł sierż. szt. P. P., zarzucając mu: 1. naruszenie prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie art. 135e ust 1 w zw. z art. 135g w zw. z art. 135l u.o.p. - wskutek nie wzięcia pod uwagę całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie oraz błędnego ustalenia stanu faktycznego, bowiem w rzeczywistości w trakcie postępowania dyscyplinarnego nie dokonano merytorycznej oceny dowodów i wszystkich okoliczności w sprawie, bowiem organy miały obowiązek wziąć pod uwagę zarówno fakty i okoliczności przemawiające na korzyść, jak i niekorzyść skarżącego, konsekwencją nieprawidłowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest nieprawidłowe rozstrzygnięcie sprawy; a zatem nieprawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne; 2. naruszenie przez Komendanta prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: a) naruszenie art. 132 u.o.p. poprzez niewłaściwą wykładnię tego przepisu polegającą na nieuzasadnionym i nieudowodnionym uznaniu winy skarżącego w niewykonaniu poleceń służbowych, z którymi skarżący nie miał faktycznej możliwości zapoznania się; b) naruszenie art. 132a u.o.p. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie skarżącego winnym przewinienia dyscyplinarnego przy jednoczesnym wybiórczym i subiektywnym ocenianiu materiału dowodowego oraz braku wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia co do wyboru zastosowanej kary, podczas gdy na organach tych ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w trakcie którego zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji winny zebrać materiał dowodowy, który bez cienia wątpliwości wskazywał by na winę skarżącego W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając przedmiotowe orzeczenie według powyższych kryteriów, uznać należało, iż nie naruszało ono prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy skarżący dopuścił się zarzucanego mu naruszenia dyscypliny służbowej. Skarżącemu zarzucono niewykonanie poleceń służbowych polegających na sporządzeniu relacji z wykonanych czynności w poszczególnych sprawach oraz przedłożenie akt sprawy do kontroli. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy powołanej już wyżej ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, która w rozdziale 10 "Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna policjantów", zawiera regulacje dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy. Zgodnie z art. 132 ust. 1 tej ustawy policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta, polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (art. 132 ust. 2 ww. ustawy). W ust. 3 art. 132 ustawy o Policji wskazano ogólny katalog przypadków będących przykładami naruszenia dyscypliny służbowej przez policjanta. Stosownie do art. 132 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy, naruszeniem dyscypliny służbowej jest odmowa wykonania albo niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego, względnie organu uprawnionego na podstawie ustawy do wydawania poleceń policjantom, z wyłączeniem rozkazów i poleceń, o których mowa w art. 58 ust. 2;Tak, więc przesłanką warunkującą poniesienie odpowiedzialności dyscyplinarnej jest przypisanie funkcjonariuszowi winy. Przewinienie dyscyplinarne może mieć charakter umyślny lub nieumyślny. Zgodnie z art. 132a u.o.p. przewinienie jest zawinione wtedy, gdy policjant ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi (pkt 1), bądź gdy nie mając zamiaru popełnienia przewinienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć (pkt 2). Wina umyślna może przejawiać się zamiarem bezpośrednim (obwiniony chce popełnić przewinienie) albo zamiarem ewentualnym (obwiniony przewidując możliwość popełnienia przewinienia, na to się godzi). Nieumyślność natomiast polega na tym, że obwiniony nie chce popełnić przewinienia, nie godzi się na jego popełnienie, lecz mimo to je popełnia na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Wina nieumyślna może mieć postać lekkomyślności (obwiniony przewidywał możliwość popełnienia przewinienia) albo postać niedbalstwa (obwiniony mógł i powinien przewidzieć możliwość popełnienia przewinienia). Stopień winy nie przesądza jednak o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego. Może on natomiast mieć wpływ na wymiar kary. Stosownie bowiem do art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, a w szczególności uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Zgodnie zaś z art. 134h ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji, nieumyślność popełnienia przewinienia dyscyplinarnego jest jedną z okoliczności, która ma wpływ na złagodzenie wymiaru kary. W tym miejscu wskazać przyjdzie, że wymierzenie kary nagany jest najłagodniejszą formą kary dyscyplinarnej i nie może być uznane za rażąco niewspółmierne do popełnionego czynu, albo niesprawiedliwe, czy sprzeczne z prawem, gdy zważy się, iż kara nagany oznacza wytknięcie ukaranemu przez przełożonego dyscyplinarnego niewłaściwego postępowania (art. 134a ustawy z 1990 r. o Policji). Ponadto kara ta podlega zatarciu już po upływie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu (art. 135q ust. 1 pkt 1 ww. ustawy)- por. wyrok w WSA w Warszawie z dnia 21 września 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 144/17, LEX nr 2380980. Kara nagany ma zatem głównie charakter moralnego potępienia przewinienia policjanta, ponieważ nie obejmuje sfery wolnościowej i majątkowej, stanowi sformalizowaną dezaprobatę wobec jego przewinienia. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, jak również utrzymanego nim w mocy orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji, organy dyscyplinarne miały na względzie wymienione wyżej dyrektywy wymiaru kary. Organy wzięły pod uwagę fakt, iż Skarżący jest policjantem pozytywnie opiniowanym i wcześniej nie był karany dyscyplinarnie. Podkreślić należy, że Policja jest organizacją hierarchiczną, co oznacza wewnętrzny stan zorganizowania w systemie podporządkowania. Policjant podlega dyscyplinie, zasadom podległości służbowej, jak również zwyczajom normom kulturowym formacji. Odpowiedzialność dyscyplinarna, którą ponoszą policjanci, związana jest ze szczególnym charakterem służby w Policji. Jak wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki: z dnia 23 września 1997 r. sygn. akt K 25/96, publ. OTK 3-4/97/36; z dnia 27 stycznia 2003 r. sygn. akt SK 27/02, publ. OTK-A 1/03/2; z dnia 8 października 2002 r. sygn. akt K 36/00, publ. OTK-A 2002/5/63), specyfika statusu pracowniczego kategorii umundurowanych funkcjonariuszy służb publicznych powoduje, że funkcjonariusz służby mundurowej od momentu powołania poddać się musi regułom pełnienia służby nacechowanej istnieniem specjalnych uprawnień, ale też szczególnych obowiązków. Wskazaną specyfikę pracy w służbach mundurowych Trybunał Konstytucyjny uznał za przesłankę uzasadniającą dopuszczalność wprowadzania z jednej strony wyższych wymagań personalnych, kwalifikacyjnych czy charakterologicznych wobec kandydatów do służby, z drugiej zaś - odmiennego i bardziej rygorystycznego niż w wypadku pozostałych profesji, ukształtowania zasad utraty statusu pracowniczego. Wymagania stawiane policjantowi - z uwagi na charakter służby są znacznie wyższe niż obywatela nie służącego w Policji. Szczególna społeczna rola tej grupy zawodowej i jej zhierarchizowana struktura wymaga dla jej skutecznego i prawidłowego działania przestrzegania innych poza normami prawa karnego i prawa o wykroczeniach, przepisów i zasad. Objęcie policjantów odpowiedzialnością dyscyplinarną uzasadnia społeczna rola tej formacji, charakter powierzonych zadań i kompetencji oraz związane z działalnością policji zaufanie społeczne. Służyć ma również przeciwdziałaniu takim zachowaniom, które mogłyby pozbawić ją wiarygodności w oczach opinii publicznej zwłaszcza, że wiele uprawnień przyznanych Policji pozwala na ingerowanie w sferę obywatelskich wolności i praw. Taki też kontekst należy mieć na uwadze przy ocenie, czy mamy do czynienia z deliktem dyscyplinarnym. Cele postępowania dyscyplinarnego ukierunkowane są przede wszystkim na ochronę honoru i dobra zawodu policjanta oraz wizerunku całej formacji. Mogą przez to odwoływać się również do etycznych aspektów działania, a także rozwiązań praktycznych w zakresie dotyczącym wypełniania obowiązków zawodowych. Zgodnie z § 6 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji (Dz.Urz.KGP z 2013 r. poz. 99) wykonywanie czynności przełożonego polega m.in. na: kierowaniu przebiegiem służby lub pracy podwładnych przez osobiste podejmowanie decyzji rozstrzygających zasadnicze problemy, wynikłe w załatwianych sprawach, albo przez stosowanie form nadzoru zapewniających bieżącą informację o stanie tych spraw, jeżeli osobisty wgląd, z uwagi na rodzaj sprawy, jest utrudniony lub niecelowy; wyznaczanie terminu realizacji każdego zadania służbowego. Z kolei w myśl § 15 powyższego Zarządzenia wykonywanie czynności podwładnego polega m.in. na: terminowej, dokładnej i starannej realizacji zadań stałych, określonych w kartach opisów i opisach stanowisk pracy, oraz poleceń przełożonego. W ocenie Sądu Komendant jednostki ma prawo wydawać zarówno polecenia ustne jak i polecenia na piśmie. Polecenia pisemne wydawane są między innymi poprzez dokonywanie wpisów w kartach nadzoru poszczególnych spraw. Podwładny policjant jest zobowiązany do systematycznego prowadzenia przydzielonych mu spraw oraz bieżącego monitorowania dokumentacji wytworzonej w ramach tego postępowania. Karta nadzoru jest dokumentem który ma na celu usystematyzowanie zaplanowanych czynności i działań w sprawie, poprzez dokonywanie w niej bieżących wpisów monitorujących stan wykonanych czynności oraz wpisów dotyczących kontroli sprawy. Zgodnie z kartą opisu stanowiska pracy z dnia 12 marca 2015 r. (k. 109-111 akt sprawy) sierż.szt. P. P. zobowiązany jest do prowadzenia spraw zgodnie z wytycznymi przełożonych zawartymi w karcie nadzoru oraz wykonywania bez zbędnej zwłoki poleceń przełożonych. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że z akt niniejszej sprawy wynika, że postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącego zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Organy orzekające w sprawie zebrały kompletny materiał dowodowy, który nie budzi żadnych zastrzeżeń, a prowadząc postępowanie dochowały wszelkich reguł wynikających z powołanych wyżej przepisów ustawy o Policji. Sąd nie dopatrzył się w działaniach organów uchybień, zarówno przy ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jak i jego ocenie w świetle obowiązującego prawa, co oznacza, że sąd nie stwierdził takich jego naruszeń, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.