I OSK 1526/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 1683/18 w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. znak [...] w przedmiocie przyznania zwrotu koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzeniem za dozór i holowanie pojazdu oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1683/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. S. na postanowienie [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r., znak [...], w przedmiocie przyznania zwrotu koniecznych wydatków związanych z wykonaniem dozoru oraz wynagrodzeniem za dozór i holowanie pojazdu, oddalił skargę. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne: Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt: [...], Sąd Rejonowy w P. orzekł przepadek pojazdu marki [...] o nr rej. [...], na rzecz Powiatu P. Wnioskiem z czerwca 2016 r. skarżący wystąpił do Starosty P. o rozliczenie wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzeniem za dozór przedmiotowego pojazdu. Starosta P. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. orzekł o przyznaniu skarżącemu, prowadzącemu parking depozytowy, jako dozorcy przedmiotowego pojazdu, w okresie od dnia [...] maja 2008 r. do dnia [...] kwietnia 2012 r. kwoty [...] zł, na którą składają się: zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru w kwocie [...] zł, wynagrodzenie za dozór w kwocie [...] zł oraz za holowanie pojazdu w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu obszernie przedstawiono kalkulację kosztów i wydatków dozorcy w kontekście regulacji art. 130a ust. 10h ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (obecnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 110), zwanej dalej p.r.d. Organ ustalił m.in., że stawki miesięczne za przechowywanie pojazdu na parkingach strzeżonych znajdujących się w rejonie wynosiły po uśrednieniu [...] zł. Biorąc jednak pod uwagę warunki przechowywania pojazdów na parkingu skarżącego, zasadne było zdaniem organu określenie należności za przechowywanie pojazdu na poziomie [...] % średniej stawki, tj. [...] zł miesięcznie. Na skutek zażalenia wniesionego na powyższe postanowienie, [...] w W., zaskarżonym do Sądu pierwszej instancji postanowieniem, utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji, podzielając argumentację tego organu. [...] przedstawiło stan prawny, mający zastosowanie w niniejszej sprawie. Wskazało m.in., że wykonanie orzeczenia o przepadku pojazdu następuje w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie: Dz.U. z 2019, poz. 1438), zwanej dalej u.p.e.a., z uwzględnieniem przepisów p.r.d. W sprawie znajduje zatem zastosowanie art 102 § 2 u.p.e.a. w związku z § 3 pkt 1 lit. a) i § 4 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie: Dz. U. z 2018, poz. 1016), zwanego dalej rozporządzeniem. Organ odwoławczy za zasadne uznał twierdzenie organu I instancji, że dozorca nie wykonywał starannie swych obowiązków. Okoliczności te uzasadniają obniżenie wynagrodzenia dozorcy. Przyjęta przez Starostę kwota ryczałtowa [...] zł za miesiąc jest i tak wysoka w stosunku do opłat obowiązujących na innych parkingach, jak i w stosunku do kwoty oczekiwanej przez przedsiębiorcę. Zważywszy na stan parkingu, [...] rozważało jej obniżenie, jednakże odstąpiło od tego z uwagi na przepis art. 139 k.p.a. W skardze na powyższe postanowienie skarżący zarzucił mogące mieć wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez wyciągniecie z zebranego materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających oraz dowolną ocenę materiału dowodowego, skutkująca błędnym uznaniem, że pojazd przechowywany był przez skarżącego z nienależytą starannością. Ponadto zarzucił mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, tj. art. 102 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię przejawiającą się w pominięciu, że dozorcy przysługuje wynagrodzenie za dozór konkretnej ruchomości, co w konsekwencji prowadziło do dokonania oceny staranności jego wykonania w oderwaniu od sposobu przechowania przedmiotowego pojazdu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a., wskazał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji na wstępie swoich rozważań potwierdził, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy powołane przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Powołał się przy tym na wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 540/16. W ocenie Sądu pierwszej instancji organy prawidłowo ustaliły kwotę zwrotu wydatków poniesionych w związku z wykonywaniem dozoru i wynagrodzenia należnego za dozór pojazdu. Ustalając wysokość wynagrodzenia należnego jednostce wykonującej dozór pojazdów usuniętych z drogi, zasadne jest oparcie się przez organ na informacjach o wysokości opłat miesięcznych za przechowywanie pojazdów, pobieranych na parkingach strzeżonych na danym terenie, to jest na informacjach pochodzących od podmiotów wykonujących działalność gospodarczą rodzajowo tożsamą z prowadzoną przez przechowawcę, z uwzględnieniem miejsca wykonywania działalności. W ocenie Sądu, organ wywiązał się z obowiązku ustalenia wysokości wynagrodzenia za dozór należycie, podejmując odpowiednie kroki konieczne do ustalenia wysokości wydatków związanych z wykonywaniem dozoru i wynagrodzenia za dozór. Zasadnie wziął tym samym pod uwagę średnią cenę miesięcznych abonamentów parkingów strzeżonych w rejonie ( [...] zł miesięcznie), spełniających wymagania stawiane wykonawcom usług przechowywania pojazdów usuniętych z drogi na podstawie art. 130a p.r.d. Przyjęta stawka jest najwyższą ze stawek analizowanych przez organ odwoławczy w okolicach podwarszawskich. Sąd wyjaśnił, że zgodnie z umową przechowania (art. 836 k.c.) - umową starannego działania - przechowawca odpowiada za przechowanie rzeczy w stanie nienaruszonym na zasadach ogólnych (art. 471 i nast. k.c.). Odpowiedzialny jest więc za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, chyba że nastąpiło to bez jego winy. Przy czym przez należytą staranność zgodnie z art. 355 k.c. należy rozumieć staranność ogólnie wymaganą w stosunkach danego rodzaju. Natomiast należytą staranność przechowawcy w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. Słusznie zatem organy obu instancji podnosiły, że warunki przechowywania pojazdu na parkingu prowadzonym przez skarżącego nie cechowała należyta staranność – dzika roślinność przerastała pojazdy, wokół resztek roślin zalegał śnieg, a plac nie był specjalnie utwardzony. Zdjęcia dokumentujące ten stan pokazują szerokie ujęcia terenu, zatem stan ten dotyczył także miejsca przechowywania przedmiotowego pojazdu. Część pojazdów przechowywana była w pozycji odwróconej "na dachu" lub "na bocznych drzwiach", co z całą pewnością nie wpływało na polepszenie ich jakości i dobrego utrzymania. Wokół wielu pojazdów rosła dzika flora o wysokości ponad 1 metra zarastając praktycznie auta i uniemożliwiając ocenę, które auto stoi pomiędzy. Sąd podzielił stanowisko organów, że okoliczności związane ze starannością wykonywania obowiązków przez skarżącego uzasadniają obniżenie wynagrodzenia dozorcy do kwoty ryczałtowej wynoszącej [...] zł miesięcznie. Opłata ta obejmuję okres [...] miesięcy co daje łącznie wynagrodzenie w wysokości [...] zł. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie: a) art. 134 § 1 p.p.s.a poprzez niedopełnienie przez WSA obowiązku rozpoznania skargi na zaskarżone postanowienie w granicach skargi, przejawiające się w nierozpoznaniu wszystkich zarzutów objętych skargą, znajdujących oparcie w stanie faktycznym, błędnie ocenionym przez organ II instancji, co w konsekwencji prowadziło do niesłusznego oddalenia skargi w trybie art. 151 p.p.s.a.; b) art. 145 § 1 pkt. 1 lit a) i c) p.p.s.a poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ II instancji przepisów prawa materialnego oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym: 1) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, czyli naruszenia zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej, 2) art. 7 i art. 77 § 1 i 80 k.p.a. przez wydanie orzeczenia sprzecznego z zebranym materiałem dowodowym, w szczególności z wykonaną analizą stawek obowiązujących na rynku i przyjętych w danych stosunkach, o których mowa w art. 836 k.c.; c) art. 145 § 1 pkt. 1 lit c) p.p.s.a poprzez dokonanie przez Sąd ustaleń faktycznych z pominięciem art. 3 § 1, art. 75 § 1 oraz 80 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany materiał dowodowy budzi wątpliwości i oparcie oceny staranności dozorcy tylko na podstawie jednostronnej, subiektywnej oceny organu i z pominięciem faktu, że już w czasie rozpoczęcia dozoru nad pojazdem był on w bardzo słabym stanie technicznym, bez dokumentów, zaś warunki przechowywania nie odbiegały znacząco od tych, które panowały na innych parkingach, oferujących podobne usługi - Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte o materiał dowodowy świadczący tylko na niekorzyść skarżącego; d) art. 145 § 1 pkt. 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ zgromadził cały materiał dowodowy niezbędny do podjęcia rozstrzygnięcia, co doprowadziło do oddalenia skargi i utrzymania zaskarżonego postanowienia w mocy; e) art. 145 § 1 pkt. 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 102 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że dokonana przez organy obu instancji ocena materiału dowodowego była wadliwa, bowiem oparto ją na domniemaniach i przypuszczeniach, następnie powielonych przez Sąd pierwszej instancji, co w efekcie doprowadziło do oddalenia skargi i utrzymania zaskarżonego postanowienia w mocy. 2. prawa materialnego poprzez naruszenie: a) art. 102 § 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 pkt. 1 lit. b) i § 6 rozporządzenia, w zw. z art. 836 k.c. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że rozstrzygnięcie należało oprzeć m.in. na stawkach oferowanych przez parkingi spoza aglomeracji [...] i z pominięciem analizy rynku usług zbliżonych do dozoru świadczonego przez skarżącego; b) art. 102 § 2 u.p.e.a. w zw. z § 1 i § 3 pkt. 2b rozporządzenia, w zw. z art. 836 k.c. poprzez przyznanie zwrotu kosztów przechowania pojazdów w wysokości rażąco odbiegającej od stawek rynkowych na parkingach strzeżonych oferujących zbliżone warunki przechowywania. Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w tym kosztów poniesionych w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autorka przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione. Ustalony w sprawie stan faktyczny jest w zasadzie bezsporny, natomiast istota sporu zawisłego między stronami sprowadza się do oceny ustalonych faktów i wynikającego z tej oceny zastosowania art. 102 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 836 k.c. Z kolei niewłaściwe zastosowanie tych przepisów miało polegać na nieuzasadnionym obniżeniu o [...]% ustalonej w toku postępowania i niekwestionowanej średniej miesięcznej stawki abonamentowej w kwocie [...] zł. Na wstępie nie sposób pominąć, że niniejsza sprawa jest jedną z wielu podobnych spraw rozstrzyganych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z udziałem tych samych stron postępowania. Zdecydowana większość z tych spraw zakończyła się prawomocnym oddaleniem skarg R. S. na postanowienia [...] w W. Oczywistym jest przy tym, że każda sprawa sądowoadministracyjna jest sprawą odrębną, a sąd administracyjny rozpoznając kolejną podobną sprawę nie jest związany orzeczeniami wydanymi w tych innych podobnych sprawach. Sąd jednak może, a nawet powinien zauważyć wyrażane w tych sprawach poglądy i w zależności od własnej oceny, podzielić je, względnie odrzucić i wówczas wskazać powody, dla których poglądów tych nie podziela. Skład orzekający obecnie rozpoznający skargę kasacyjną, podziela stanowisko, że sposób ustalenia wysokości wynagrodzenia za dozór pojazdu przyjęty przez organy orzekające w podobnych sprawach, jak również w niniejszej sprawie, odpowiada prawu, zaś opisane poniżej uchybienia organu, nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. W szczególności skład orzekający podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3091/18. Na wstępie przypomnieć jednak wypadnie, że Naczelny Sąd Administracyjny już w uzasadnieniu uchwały z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt I OPS 1/10, zwrócił uwagę, że przy określaniu wynagrodzenia, o którym mowa w art. 102 § 2 u.p.e.a. należy uwzględnić zakres obowiązków dozorcy (przechowawcy) i okoliczności towarzyszące przechowaniu, warunki sprawowania pieczy nad zajętą ruchomością oraz wielkość składowanego przedmiotu i powierzchnię niezbędną do jego składowania w sposób zapewniający jego właściwości. Zarówno przepis art. 102 § 2 u.p.e.a. jak również żaden inny przepis prawa, nie określają precyzyjnie, jak należy wyliczyć należność za dozór. Uznać należy, że przyznanie wynagrodzenia i zwrot koniecznych wydatków następuje w stosunku do realiów konkretnego przypadku, a więc kwota ta jest uzależniona od okoliczności dotyczących konkretnego dozorcy, parkingu i pojazdu. Co więcej, wydatki muszą być konieczne ze względu na cel i warunki wykonywanego dozoru. Ustalona należność winna odpowiadać rzeczywistym i wykazanym wydatkom poniesionym przez podmiot wykonujący dozór na wykonywanie dozoru, w tym przypadku na utrzymanie i eksploatację parkingu oraz wynagrodzenie w związku ze sprawowanym dozorem pojazdu przechowywanego na parkingu. Zwrot koniecznych wydatków oraz należnego wynagrodzenia następuje w momencie wykazania koniecznych nakładów poniesionych przez konkretnego dozorcę w stosunku do określonego pojazdu. Zatem to na dozorcy ciąży obowiązek wykazania poniesionych kosztów oraz sposobu ich kalkulacji uwzględniającego m.in. wyposażenie posiadanego parkingu. Organ orzekający o ich przyznaniu jest natomiast uprawniony do weryfikacji przedstawionej kalkulacji, łącznie z zanegowaniem materiałów przedłożonych przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 161/14). W okolicznościach niniejszej sprawy stawki umowne za przechowanie pojazdów na parkingu depozytowym stosowane przez skarżącego w rozliczeniach z Urzędem Skarbowym w P. w zbliżonym okresie, w ujęciu miesięcznym, są porównywalne do sumy ustalonych przez organ miesięcznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz miesięcznego wynagrodzenia za dozór nad pojazdem. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że w rejonie w którym funkcjonuje przedsiębiorstwo skarżącego średnia miesięczna opłata wynosiła [...] zł. Abonament ten pokrywał zarówno koszty dozoru jak i wynagrodzenie prowadzącego parking. [...] zauważyło też, że w analizowanym rejonie opłaty miesięczne w owym okresie wynosiły także [...] zł, [...] zł i [...] zł. Organ odwoławczy przyjął wynagrodzenie za dozór w kwocie [...] zł ( [...] miesięcy x [...] zł). Z kolei koszty dozoru ustalono na podstawie zgromadzonych dokumentów obrazujących wydatki na utrzymanie parkingu, mnożąc liczbę dni dozoru pojazdu [...] dni x [...] zł (koszt parkowania jednego pojazdu za jeden dzień na parkingu skarżącego), co dało kwotę [...] zł. Dodać należy, że koszt dobowy dozoru pojazdu nie został skutecznie przez skarżącego zakwestionowany. W świetle powyższego podzielić należało stanowisko Sądu pierwszej instancji, że kwestionowane postanowienie nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na poprawność rozstrzygnięcia o wynagrodzeniu i kosztach dozoru. Przypomnieć bowiem należy, że ustalona średnia wysokość abonamentu w kwocie [...] zł miesięcznie za dozór odnosi się do parkingu niedepozytowego, podczas gdy w sprawie chodzi o przechowanie pojazdu na parkingu depozytowym. Na tego rodzaju parkingu stawki dozoru pojazdu są co do zasady niższe niż na parkingu niedepozytowym. Na taki stan rzeczy wpływa charakter parkingu depozytowego i związana z tym charakterem różnica w stosunku do parkingów "ogólnych" w sprawowaniu dozoru i związanych z tym nakładów oraz kosztów. Nie bez znaczenia jest przy tym kwestia przestrzeni, jaką konkretne pojazdy zajmują - to znacznie mniejsza przestrzeń aniżeli w przypadku pojazdów sprawnych, oddawanych na przechowanie w ramach "normalnego" użytkowania. Ponadto parking "ogólny" wymaga większego nakładu pracy, choćby ze względu na natężenie ruchu i większą ilość osób mającą dostęp do zaparkowanych pojazdów. Wykonywanie dozoru pojazdów na zwykłym parkingu strzeżonym i parkingu depozytowym różni się zatem istotnie. Kierując się regułą wynikającą z art. 836 k.c., że wynagrodzeniem należnym jest wynagrodzenie w danych stosunkach przyjęte, uznać należało, iż kwestionowane postanowienie nie narusza art. 102 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 836 k.c., bowiem przyznana przez organ kwota odpowiada opisanemu wyżej wynagrodzeniu przyjętemu za dozór w tym rejonie. Niezależnie od powyższego wskazać natomiast przyjdzie, że nie sposób podzielić prezentowanego w toku postępowania poglądu, w myśl którego obniżenie wynagrodzenia za dozór pojazdu miałyby usprawiedliwiać nieprawidłowe warunki jego przechowania. Organy nie wykazały aby warunki te były nieprawidłowe i by spowodowało to ubytek wartości pojazdu. Pojazd znajdował się na niezadaszonym parkingu i sam długi okres umieszczenia uszkodzonego pojazdu na tym parkingu mógł doprowadzić do jego spadku jego wartości. Nie wykazano też podstaw do przerzucania na skarżącego odpowiedzialności za ubytek wartości samochodu spowodowany unieruchomieniem pojazdu przez długi okres czasu na otwartym parkingu. Nawet, jeżeli w ocenie organu doszło do nienależytego wykonania dozoru i organ jako wierzyciel poniósł z tego tytułu szkodę, za którą ponosi odpowiedzialność dozorca, to należałoby przyjąć dopuszczalność ewentualnego potrącenia. Uwzględniając jednak skutki potrącenia w postaci umorzenia wierzytelności wyższej o wierzytelność niższą zachodzi konieczność dokładnego ich wyliczenia. Organ obowiązany byłby zatem ustalić zarówno wysokość swojego długu (wynagrodzenie dozorcy), jak i wykazać wysokość swojej wierzytelności (szkody będącej następstwem niezachowania należytej staranności przez dozorcę), czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Te uchybienia organów, jakkolwiek usprawiedliwiają część podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, to w świetle wcześniej wywiedzionych okoliczności pozostają bez istotnego wpływu na wynik sprawy. Tymczasem zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, ale jedynie wówczas, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, natomiast druga strona postępowania nie zażądała jej przeprowadzenia. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl