II SA/Ol 864/18

Dnia 19 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2019 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku stałego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu E. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oraz kwotę 10,40 zł (dziesięć złotych czterdzieści groszy) tytułem zwrotu wydatków. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" r., nr "[...]", Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy , na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm., dalej jako: "u.p.s."), uchylił decyzję własną z dnia "[...]" r., zmienioną decyzją z dnia "[...]" r., przyznającą H. D. (dalej jako: "skarżąca") zasiłek stały. W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z uzyskaniem informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o nabyciu przez skarżącą prawa do emerytury od dnia 1 kwietnia 2015 r. zasiłek nie przysługuje. W odwołaniu skarżąca domagała się uchylenia decyzji i przywrócenia prawa do zasiłku stałego. Wskazała, że jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Podała, że nie wystarcza jej środków na zakup lekarstw. Decyzją z dnia "[...]" r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca począwszy od 1 kwietnia 2015 r. nabyła prawo do świadczenia emerytalnego. W styczniu 2018 r. świadczenie to wynosiło kwotę 1.063,59 zł netto. Skarżąca otrzymuje również dodatek pielęgnacyjny w kwocie 209,59 zł. W trakcie przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zatem kryterium dochodowe uprawniające ją do otrzymania zasiłku stałego wynosi 634,00 zł. Kwota otrzymywanego świadczenia emerytalnego przekracza więc ustalone w ustawie kryterium dochodowe. Z tego też powodu, nie zaś jak wskazał to organ I instancji, z uwagi na uzyskanie świadczenia emerytalnego, koniecznym stało się uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały. Kolegium podkreśliło, że przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, uwarunkowane jest spełnieniem przesłanki kryterium dochodowego. Zawarte w art. 8 u.p.s regulacje, dotyczące definicji dochodu i sposobu jego obliczania, są normami bezwzględnie wiążącymi organ stosujący prawo. Dlatego, pomimo uznania trudnej sytuacji życiowej i osobistej skarżącej, Kolegium nie mogło zmienić decyzji organu I instancji. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżąca opisała swoją sytuację życiową, koszty leczenia i utrzymania. Zarzuciła, że ustalenia organów są błędne. Wskazała, że nie otrzymuje dochodów w podanej wysokości. Oświadczyła, że od 1 stycznia 2018 r. świadczenie emerytalne wynosi 750 zł netto, ale suma ta nie wystarcza jej na przeżycie. Podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż pozostawia ją bez środków do życia. Podkreśliła, że Opieka Społeczna domaga się teraz zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. Wniosła o umorzenie w całości żądania zwrotu zasiłku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 19 lutego 2019 r., pełnomocnik skarżącej, ustanowiony z urzędu, podtrzymał argumenty zawarte w skardze. Pozostawił do uznania Sądu rozstrzygnięcie sprawy. Wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według załączonego spisu, oświadczając, że nie zostały one zapłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia "[...]" r. o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały. Jako podstawę do uchylenia decyzji wskazano m. in. art. 106 ust. 5 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przepis ten wymienia obligatoryjne i fakultatywne przypadki weryfikacji decyzji. Jedną z sytuacji wyznaczającą organowi obowiązek weryfikacji decyzji jest zmiana sytuacji dochodowej beneficjenta. Stosownie do art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. O treści tego przepisu skarżąca została pouczona w decyzji z dnia "[...]" r., przyznającej jej zasiłek stały. Warunkiem przyznania zasiłku stałego jest spełnienie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W myśl zaś art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały ustala się w wysokości - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa od ustalonej rozporządzeniem Rady Ministrów (art. 9 ust. 8 u.p.s.). Z uzasadnienia decyzji przyznającej prawo do zasiłku stałego wynika, że skarżąca spełniała przesłanki do przyznania tego świadczenia, gdyż była osobą niepełnosprawną, bezrobotną, bez jakiegokolwiek źródła dochodu. W związku z tym przyznany został skarżącej zasiłek stały w maksymalnej wysokości 529 zł. Z dniem 1 października 2015 r. zaczęło obowiązywać nowe rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058). Zgodnie z tym rozporządzeniem podwyższeniu uległy kryteria dochodowe i zasiłek stały. Dla osoby samotnie gospodarującej ustalono kryterium dochodowe w wysokości 634 zł (§ 1 ust 1 lit. a), zaś maksymalną kwotę zasiłku stałego ustalono w wysokości 604 zł (§ pkt 2 lit d). W związku z tym, decyzją z dnia "[...]"r., poprzedzoną aktualizacją wywiadu środowiskowego, organ I instancji podwyższył skarżącej świadczenie do kwoty 604 zł, na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s, który obliguje organ do zmiany decyzji również w przypadku zmiany przepisów prawa. Skarżąca deklarowała wówczas w dalszym ciągu brak jakiegokolwiek źródła dochodu. Pismem z dnia 5 lutego 2018 r. organ I instancji wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zapytaniem, czy skarżąca pobiera emeryturę lub rentę. W odpowiedzi ZUS poinformował, że skarżąca pobiera emeryturę od 1 kwietnia 2015 r. Za okres od 1 do 31 stycznia 2018 r. wypłacono skarżącej z tego tytułu 1063,59 zł netto. Do świadczenia emerytalnego przysługuje dodatek pielęgnacyjny w kwocie 209,59 zł, który został skarżącej wypłacony w dniu 15 stycznia 2018 r. Wobec tych faktów, rzeczą organów było rozstrzygnięcie czy ujawniona zmiana sytuacji dochodowej skarżącej związana z wypłatą powyższych świadczeń, miała wpływ na przyznane prawo do zasiłku stałego. Skarżąca kwestionuje wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego, wskazując, że dostaje 750 zł netto. Jednak strona nie udokumentowała tego twierdzenia, nie ma więc podstaw do kwestionowania danych przedstawionych przez ZUS. Informacje o posiadaniu przez skarżącą prawa do emerytury i jej wysokości zostały uzyskane w trybie art. 105 u.p.s. Odpowiedź z ZUS jest dokumentem urzędowym i zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Niezależnie od powyższego, nawet gdyby uznać twierdzenie skarżącej to podana kwota 750 zł i tak przekracza kryterium dochodowe, wynoszące w dacie orzekania przez organy - 634 zł. W związku z tym, nie powinno budzić wątpliwości, że w dacie wydania decyzji przez organ I instancji skarżąca nie spełniała już przesłanki kryterium dochodowego do przyznania zasiłku stałego. Dlatego prawidłowo organ I instancji pozbawił ją tego prawa, uchylając decyzję ustalającą prawo do zasiłku stałego. Zauważyć należy, że organ I instancji prawidłowo orzekł w sentencji decyzji o uchyleniu decyzji, bez wskazywania terminu, od którego następuje uchylenie prawa do zasiłku stałego, co oznacza, że wynikający z niej skutek uchylający następuje z momentem wprowadzenia decyzji do obrotu prawnego. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. ma charakter konstytutywny, a więc kształtuje sytuację prawną strony na przyszłość (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2016 r., sygn. akt I OSK 1065/16 i powołane w nim orzecznictwo, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym podkreślić należy, wobec podnoszonych w skardze argumentów, że kwestia nienależnie pobranych świadczeń nie była w ogóle przedmiotem niniejszego postępowania. Organ uchylił tylko decyzję ustalającą prawo do zasiłku stałego na przyszłość, gdyż w dacie orzekania skarżąca nie spełniała już jednej z przesłanek, warunkujących posiadanie tego prawa. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Oznacza to, że Sąd nie może uczynić przedmiotem oceny kwestii, która wymaga wydania odrębnej decyzji, na którą stronie będzie przysługiwała skarga. W przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego, czy żądania jego zwrotu - za okres wsteczny, organ rozstrzyga decyzją, na podstawie art. 98 i art. 104 u.p.s Na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. strona może wnosić o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, czy ich umorzenia w całości lub w części. Dopiero po zajęciu stanowiska przez organy w konkretnej kwestii w drodze decyzji i zaskarżeniu jej do sądu administracyjnego, sąd będzie mógł się wypowiadać co do zasadności uznania świadczenia za nienależnie pobrane, czy zasadności żądania zwrotu. Akcentowana w skardze trudna sytuacja zdrowotna i życiowa skarżącej nie dawały podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż ustawodawca w sposób kategoryczny określił przesłanki ustalające prawo do zasiłku stałego. Kryterium dochodowe stanowi sztywną granicę, której nawet minimalne przekroczenie, uniemożliwia przyznanie zasiłku stałego. Dlatego organy nie miały żadnego luzu decyzyjnego. Powołane przepisy mają charakter związany. Pozwalają organowi pomocy społecznej jedynie na matematyczne wyliczenie kwoty przysługującego zasiłku stałego. Są to kwoty stałe, różnicowane jedynie kwotą uzyskiwanego przez beneficjenta dochodu. Wobec przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego, zasiłek stały nie mógł zostać przyznany. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu jako niezasadna.