II SA/Wa 1268/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, , Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2019 r. sprawy ze skargi małoletniej K. K. – reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ/Prezes ZUS),po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.; zwanej dalej: "K.p.a.") utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletniej K. K., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego – B. K., po zmarłym ojcu A. K. Podstawą wydanego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i dokonana ocena prawna. Organ w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 83 ust. 1 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.; dalej jako: "ustawa"), który stanowi podstawę prawną decyzji i podał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym najpierw bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej. Ponadto w przypadku ubiegania się o świadczenie na warunkach ogólnych oraz fakt czy spowodowane było to okolicznościami niezależnymi od osoby ubezpieczonej, a konkretnie czy przerwy w zatrudnieniu i okresy braku aktywności zawodowej i ubezpieczeniowej były usprawiedliwione okolicznościami niezawinionymi przez osobę - np. spowodowane niezdolnością do pracy z powodu choroby lub innych ważnych przyczyn. Pojęcie ,,w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o świadczenie, ale zaistnienia szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. Z akt sprawy wynika, że dochód rodziny stanowi wynagrodzenie B. K. w wysokości 2043,93 zł (średnia z ostatnich trzech miesięcy) oraz zasiłek rodzinny w wysokości 317 zł. Dochód przypadający na jednego członka rodziny dwuosobowej rodziny w wysokości 1180,47 zł nie pozwala stwierdzić że małoletnia pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania ocenić na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2018 r. wynosi 1029 zł brutto. Skargę na decyzję Prezesa ZUS złożyła B. K. działająca w imieniu i na rzecz małoletniej K. K. zarzucając, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz że organ dokonał niewłaściwej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy, przyjmując że niezbędne środki utrzymania należy ustalać w oparciu o kryterium najniższej emerytury. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymywał argumentację, iż nie została spełniona przesłanka określona w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. "brak niezbędnych środków utrzymania". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym. Należy zauważyć, iż ocena legalności decyzji administracyjnej pod kątem zastosowania przepisów prawa materialnego - poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie może zostać dokonana tylko i wyłączenie na tle niewadliwych ustaleń faktycznych. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych ma zastosowanie wówczas, gdy organ wydający rozstrzygnięcie nie zastosował się do reguł swobodnej oceny dowodów. Zarzut ten znajdzie zastosowanie wówczas, gdy organ dokonał ustaleń faktycznych w oderwaniu od zgromadzonych dowodów, a także gdy podstawą ustaleń faktycznych stały się wszystkie dowody, ale doszło do ich nieprawidłowej oceny z punktu widzenia logiki, wskazań wiedzy albo doświadczenia życiowego. Stosownie do art. 83 ust.1 ustawy przesłankami warunkującymi ubezpieczonemu lub członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku są - po pierwsze niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Stosownie do treści art. 68 ust.1 ustawy dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej: - do ukończenia 16 lat - do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej niż do osiągnięcia 25 lat życia albo: - bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie o którym mowa w pkt 1 i 2. Przepis ten ma zastosowanie w sprawie świadczenia w trybie wyjątkowym i przepis art. 83 ust.1 nie jest przepisem szczególnym. Decyzja w trybie art. 83 ust. 1 ustawy ma charakter decyzji uznaniowej. Należy zauważyć, iż wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ nie jest związany tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje spełnienia każdego żądania (wyrok NSA z 9 marca 2006 roku, sygn. akt I OSK 1265/05, LEX nr 198275). Kontrola decyzji uznaniowych z punktu widzenia procesu stosowania prawa podlega kontroli organu i pozwala odnieść się do wszystkich założeń, przesłanek i ustaleń jakimi się kierował. Jednym z koniecznych elementów decyzji opartej na uznaniu administracyjnym jest jej uzasadnienie. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostatecznie rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Administracja publiczna nie powinna zmierzać w swoich działaniach wyłącznie do realizowania poszczególnych norm prawnych bez uwzględniania celów zakładanych przez ustawodawcę, wyrażonych w różnego rodzaju ogólnych dyrektywach lub zasadach prawa. Podstawą odmowy przyznania skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku było niespełnienie jednej z przesłanek, tzn. "braku niezbędnych środków utrzymania". Zdaniem sądu należy zgodzić się z organem, że zaistniała negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie w sprawie świadczenia w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami K.p.a. , a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Zdaniem Sądu organ zasadnie przyjął, iż w przypadku małoletniej K. K. przesłanka "niezbędnych środków utrzymania" nie została spełniona. Przepisy ustawy o emeryturach (...) nie zawierają definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła zatem konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu rozumienia tego pojęcia. W ocenie Sądu rację ma organ, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym należy, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy posiadane przez wnioskodawcę środki utrzymania oceniać na tle obowiązującej w dacie orzekania wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej. Sąd podziela zatem stanowisko organu w zakresie niespełnienia w niniejszej sprawie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Wykazane środki nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby małoletniej córki skarżącej, lecz trudno uznać, że nie pozwalają one na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.