I SA/Wa 2124/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Decyzją z [...] października 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania Z. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2018 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył Z. K. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z [...] czerwca 2018 r. skarżący wystąpił o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z [...] lipca 2018 r. Prezydent Miasta [...] odmówił umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł. oraz odsetek za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynoszą [...] zł. Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta Miasta [...] złożył Z. K. Decyzją z [...] października 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2018 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554). Organ podniósł, że umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, jest instytucją o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Pomoc państwa w zakresie wspierania osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów zmierza przede wszystkim do ochrony dóbr osób uprawnionych do alimentacji tak aby poprzez brak środków z tytułu alimentów nie pozostały pozbawione podstawowego zabezpieczenia materialnego. Pomoc ta nie jest zaś nakierowana na zwolnienie osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa. Zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Po analizie akt sprawy Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, ze w sytuacji wnioskodawcy brak jest szczególnie uzasadnionych okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Prezydent w sposób wyczerpujący zgromadził materiał dowodowy, a następnie ustalił i wnikliwie przeanalizował sytuację dochodową, zawodową, zdrowotną i rodzinną dłużnika alimentacyjnego, zaś odmowa umorzenia zaległości nie narusza granic uznania administracyjnego. Kolegium wskazało, że Z. K. ma [...] lat, jest rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Zamieszkuje w [...] w lokalu o powierzchni [...] m2 w wielorodzinnym budynku socjalnym. Jest osobą bezrobotną od ok. [...] lat. Do chwili otrzymania świadczeń emerytalnych był zarejestrowany w Urzędzie Pracy w [...]. Ma wykształcenie średnie techniczne: mechanik, ostatnio jak podaje pracował w 1996 r. jako ślusarz. Stan zdrowia dobry. Obecnie wnioskodawca utrzymuje się z emerytury z ZUS w kwocie [...] zł. Aktualnie nie korzysta z pomocy MOPS, gdyż osiągany dochód przekracza ustawowe kryterium, jednak jak wynika z akt sprawy przez wiele lat korzystał ze wsparcia pomocy społecznej. Z zaświadczenia wystawionego przez MOPS w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. wynika, że Z. K. w okresie od [...] kwietnia 1998 r. do [...] grudnia 2016 r. otrzymywał pomoc w postaci zasiłków celowych, zasiłków okresowych i pomoc w postaci dożywiania. Łączna kwota otrzymanej w tych latach pomocy społecznej wyniosła [...] zł. Ponadto, z zaświadczeń Komornika Sądowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. wynika, że zadłużenie wnioskodawcy wynosi łącznie prawie [...] tys. zł.: z tytułu zaległych alimentów [...] zł, zaległości względem ZUS [...] zł zaległości względem [...] wraz z odsetkami [...] zł" zaległość wraz z odsetkami na rzecz funduszu alimentacyjnego [...] zł. oraz zaległość na poczet zaliczki alimentacyjnej [...] zł. Z zaświadczenia komornika wynika, że postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika Z. K. przez wiele lat było bezskuteczne, ponieważ dłużnik od 1996 r. nie pracował nigdzie zawodowo. Obecnie z otrzymywanej przez wnioskodawcę emerytury z ZUS w kwocie [...] zł dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie [...] zł. Ponadto, wnioskodawca ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz) w wysokości [...] zł, energia [...] zł i [...] zł gaz. Dochód po odliczeniu tych kosztów wynosi [...] zł. W ocenie Kolegium, sytuacja wnioskodawcy nie jest sytuacją "szczególną", która dawałyby podstawę do umorzenia kwoty wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. Powstanie tak znacznego zadłużenia ([...] zł) jest wynikiem zaniechania wnioskodawcy polegającego na niewywiązywaniu się przez kilkanaście lat z obowiązku alimentacyjnego wobec dwojga dzieci. Aktualna sytuacja dochodowa strony nie jest szczególna - dłużnik obecnie otrzymuje emeryturę z ZUS w kwocie [...] zł, a więc posiada realne możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. Z tych powodów, nie można przyjąć, że aktualna sytuacja Z. K. przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia. Podnoszona w odwołaniu okoliczność utraty zatrudnienia ok. [...] lat temu i brak zaproponowania stronie przez Urząd Pracy w tym czasie odpowiedniego zatrudnienia nie może usprawiedliwiać całkowitego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego przez ten czas. Strona przez wiele lat - pomimo posiadania wyuczonego zawodu i doświadczenia w pracy zawodowej - nie podejmowała żadnego zatrudnienia: stałego lub dorywczego. W tym czasie nie wystąpiły u strony niepełnosprawność czy inne względy zdrowotne uniemożliwiające zarobkowanie - nie było więc żadnych obiektywnych przeszkód do podjęcia pracy. Organ wskazał, że świadczenia alimentacyjne były wypłacane zastępczo przez gminę w okresie od października 2008 r. do kwietnia 2013 r. Jak zaś wynika z zaświadczenia komornika [...] marca 2008 r. Z. K. już wtedy nie regulował swoich zobowiązań alimentacyjnych, co przez lata doprowadziło do powstania tak ogromnego zadłużenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył Z. K. zarzucając organowi niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez niezasadne uznanie, że w jego przypadku nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące jego sytuacji, a przez to niezasadną odmowę zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sytuacji, gdy z przyczyn od niego niezależnych przez ostatnie kilkadziesiąt lat od 1996 roku i nadal do chwili obecnej nie był i nie jest w stanie podołać obowiązkowi uiszczania alimentów, a obecnie należności na rzecz funduszu alimentacyjnego. Skarżący zarzucił organom przekroczenie granic swobodnego uznania, nierozpoznanie całokształtu jego sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej i niezasadne uznanie, że w sytuacji zwiększonych potrzeb związanych z jego niepełnosprawnością i wysokimi kosztami utrzymania jest w stanie wygospodarować nadwyżki pozwalające mu na spłatę orzeczonej wobec niego kwoty alimentów wraz z odsetkami. Wskazał, ze nie ma realnej możliwości spłaty kwot zaległych alimentów, chyba że przestanie jeść, pić i pokrywać koszty swojego utrzymania. Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Powyższy obowiązek nie jest jednak bezwzględny. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy może być bowiem ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Warunkiem tego jest jednak skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego przez okres nie krótszy niż 3 lata, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że nie zostały w niej spełnione przesłanki z art. 30 ust. 1 ustawy. Spór w sprawie dotyczy tego czy w sytuacji skarżącego zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego. Po analizie akt sprawy Sąd podzielił stanowisko organu co do braku podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 30 ust. 2 ustawy. Podnieść trzeba, że zawarty w powołanym przepisie zapis "organ może umorzyć należności" wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia tego rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem, organ może, ale nie musi uwzględnić wniosek strony, nawet jeżeli sytuacja majątkowa i rodzinna dłużnika jest bardzo trudna. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza całkowitej dowolności. Do decyzji uznaniowych zastosowanie znajduje art. 7 kpa, który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasadę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2000 r., I SA 945/00, LEX 79608). Zatem, w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych na zasadzie uznania administracyjnego kontroli sądu podlega jedynie to, czy wydanie takiej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie tego, czy organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego w sposób trwały i nie rokujący na przyszłość nie pozwala na wywiązanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku, wynikającego z treści art. 27 ust. 1 ustawy. Analiza akt sprawy potwierdza, że w przypadku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca. Jak wynika z ustaleń organu, znajdujących oparcie w aktach sprawy, Z. K. ma [...] lat, jest rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Zamieszkuje w [...] w lokalu o powierzchni [...] m2 w wielorodzinnym budynku socjalnym. Jest osobą bezrobotną od około [...] lat, do chwili otrzymania świadczeń emerytalnych był zarejestrowany w Urzędzie Pracy w [...]. Ma wykształcenie średnie techniczne: mechanik. Ostatnio, jak podaje, pracował w 1996 r. jako ślusarz, a stan jego zdrowia jest dobry. Obecnie skarżący utrzymuje się z emerytury z ZUS w kwocie [...] zł, wcześniej przez wiele lat korzystał ze wsparcia pomocy społecznej. W okresie od [...] kwietnia 1998 r. do [...] grudnia 2016 r. otrzymywał pomoc w postaci zasiłków celowych, zasiłków okresowych i pomoc w postaci dożywiania, której łączna kwota wyniosła [...] zł (zaświadczenie MOPS w [...] z [...] sierpnia 2018 r.) Zadłużenie skarżącego wynosi łącznie prawie [...] tys. zł, na co składają się zaległe alimenty w kwocie [...] zł, zaległości względem ZUS w kwocie [...] zł, zaległości względem [...] wraz z odsetkami w kwocie [...] zł, zaległość wraz z odsetkami na rzecz funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł oraz zaległość na poczet zaliczki alimentacyjnej w kwocie [...] zł (zaświadczenie Komornika Sądowego w [...] z [...] sierpnia 2017 r.) Z ww. zaświadczenia wynika, że postępowanie egzekucyjne wobec Z. K. przez wiele lat było bezskuteczne, ponieważ od 1996 r. nie pracował on nigdzie zawodowo. Obecnie z otrzymywanej emerytury w kwocie [...] zł dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie [...] zł. Ponadto, skarżący ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania (czynsz) w wysokości [...] zł, energia [...] zł i gaz [...] zł. Dochód po odliczeniu tych kosztów wynosi [...] zł. Dokonując w podanych okolicznościach oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że organ należycie wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. Organ, powołując się na zebrany materiał dowodowy, wskazał, że dłużnik obecnie otrzymuje emeryturę z ZUS w kwocie [...] złotych. Istnieją zatem realne możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. To zaś, że organ nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił wniosku o umorzenie należności, nie może świadczyć o wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia i nie daje podstaw do stwierdzenia przekroczenia granic uznania administracyjnego. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ odniósł się do wszelkich istotnych okoliczności, także tych wskazywanych przez skarżącego, dotyczących sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia zarówno jego interesu jak i interesu społecznego. Powyższe oraz przedstawiona sytuacja materialna skarżącego, tj. osiąganie przez niego stałego dochodu przez cały okres trwania postępowania administracyjnego, nie daje podstaw do umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, co - jak ponownie podkreślić trzeba - ma charakter wyjątkowy. Wydanie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym mającym na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Organ przedstawił stan faktyczny sprawy, dokonał oceny zgromadzonych dowodów i logicznie umotywował zajęte stanowisko, nie naruszając przepisów postępowania, w tym art. 7, 8, 77 i 80 kpa. Bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostają podniesione w skardze zarzuty dotyczące braku możliwości spłaty zaległych należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Nie zmieniają one oceny, że w stanie faktycznym sprawy, przy możliwościach dochodowych skarżącego i uzyskiwaniu stałego, choć niewielkiego dochodu, nie było podstaw do uwzględnienia jego wniosku o umorzenie zaległości z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), orzekł jak w sentencji.