II SA/Ke 920/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Renata Detka, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania Z. E., uchyliło wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] decyzję z dnia [...] w części w jakiej organ I instancji odmówił przyznania Z. E. świadczenia wychowawczego wnioskowanego na J. E. (pkt 2) i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania Z. E. prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na J. F., w pozostałym zakresie (pkt 1) utrzymując decyzję organu I instancji w mocy. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 1.04.2016r. Z. E. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w[...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na swoje wnuki: W. F. i J. F., nad którymi sprawuje pieczę na czas nieobecności ich matki – na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 12.04.2012r.. Decyzją z dnia 23.06.2016r. organ I instancji odmówił przyznania Z. E. prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: W. F. (pkt 1) i J. E. (pkt 2). Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie powołano się na art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11.02.2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r. poz. 195), zwanej dalej "ustawą", podkreślając że wnioskodawczyni nie mieści się w katalogu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia wychowawczego. Natomiast matka dzieci - A. F. przebywa obecnie w Areszcie Śledczym, w związku z czym pieczę nad małoletnimi powierzono ich babci. Odwołanie od ww. decyzji wniosła Z. E., powołując się na informacje ze strony Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, potwierdzające przysługiwanie jej prawa do otrzymania wnioskowanych świadczeń. Strona wychowuje bowiem wnuczki i sprawuje nad nimi pieczę – na podstawie ww. orzeczenia sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. opisane na wstępie rozstrzygnięcie – w części reformatoryjnej – wskazało że organ I instancji błędnie orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na J. E. – chociaż we wniosku strona wnosiła o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na J. F.. W pozostałym zakresie, utrzymując w mocy decyzję z dnia 23.06.2016r., organ odwoławczy powołał się na art. 4 ust. 2 ww. ustawy, który ściśle określa komu takie świadczenie może zostać przyznane. W świetle obowiązujących przepisów Z. E. nie jest ani opiekunem faktycznym, o którym mowa w art. 2 pkt 10 ww. ustawy, ani opiekunem prawnym – wobec czego brak było możliwości przyznania jej wnioskowanych świadczeń wychowawczych. Odnosząc się do wydanego przez Sąd Rejonowy postanowienia z dnia 12.04.2012r. organ wskazał, że odwołującej się powierzono, jako macierzystej babce, jedynie sprawowanie pieczy nad małoletnimi dziećmi J. i W. F. na czas nieobecności matki A. F. Natomiast niedopuszczalne jest ustanowienie opieki dla dziecka, które pozostaje pod władzą rodzicielską. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że w przypadku gdy dzieci wychowują dziadkowie, ci ostatni mogą wystąpić o świadczenie wychowawcze na dziecko, jeżeli są opiekunami prawnymi i nie są rodziną zastępczą. Jeśli zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla dziecka to na podstawie ustawy z dnia 9.06.2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016r. poz. 575) przysługuje im dodatek wychowawczy w wysokości świadczenia wychowawczego - tj. w wysokości 500 zł miesięcznie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła Z. E., zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie prawa materialnego tj. art. 4 ust 2 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca jako babka – której powierzono pieczę nad małoletnimi wnuczkami – nie jest opiekunem faktycznym małoletnich, a zatem nie ma podstaw do przyznania jej świadczenia wychowawczego – w sytuacji gdy sprawuje faktyczną opiekę nad małoletnimi dziećmi. W uzasadnieniu skarżąca zakwestionowała stanowisko Kolegium o tym, że nie jest opiekunem faktycznym dzieci w rozumieniu ustawy. Małoletnie W. i J. pozostają bowiem obecnie pod jej opieką, faktycznie się nimi opiekuje, decyduje w ich sprawach, zaprowadza je do szkoły/przedszkola, spędza z nimi cały czas i opiekuje się nimi w czasie nieobecności ich matki, która obecnie przebywa w Areszcie Śledczym – przy czym okres kary określono do dnia 29.11.2030r. Okoliczności tych Kolegium nie wzięło pod uwagę – co skutkuje naruszeniem art. 4 ust. 2 ustawy Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o zmianę ww. decyzji i przyznanie jej świadczenia wychowawczego na małoletnie wnuczki od dnia złożenia wniosku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – nie zaś pod względem słuszności i celowości. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia wychowawczego na małoletnie wnuczki J. F. oraz W. F. stanowił art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016r., poz. 195), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z tym przepisem świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Cytowana regulacja znajduje potwierdzenie w art. 13 ust. 1 ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Jak wynika z kolei z definicji zamieszczonej w art. 2 pkt 10 ustawy - opiekunem faktycznym dziecka jest wyłącznie osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. W sprawie niniejszej organy prawidłowo ustaliły, że Z. E. nie mieści się w katalogu podmiotów uprawnionych do przyznania świadczenia wychowawczego. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżąca nie jest w rozumieniu art. 4 ust. 2, art. 13 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy opiekunem faktycznym dzieci – z uwagi na brak wniosku do sądu opiekuńczego o przysposobienie wnuczek. Na dowód sprawowanej przez siebie "opieki" Z. E. przedstawiła przy wniosku o udzielenie żądanych świadczeń postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 12.04.2012r. Orzeczeniem tym powierzono skarżącej – jako macierzystej babce – pieczę nad małoletnimi W. F. i J. F. na czas nieobecności ich matki. W tym miejscu wskazać trzeba, że na podstawie art. 112 5 § 1 ustawy z dnia 25.02.1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015r. poz. 2082 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o." Sąd może powierzyć sprawowanie pieczy zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka. Tym samym ustawodawca, kierując się zasadą dobra dziecka, określił zasady funkcjonowania pieczy zastępczej nad dzieckiem, która ma charakter tymczasowy do czasu unormowania jego sytuacji życiowej i prawnej. Z kolei zgodnie z art. 94 § 3 K.r.o., jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę. Należy przy tym wyjaśnić, że brak lub ustanie władzy rodzicielskiej może wynikać bądź ze zdarzeń faktycznych (śmierć rodziców, brak pełnej zdolności do czynności prawnych wskutek małoletniości) lub ze zdarzeń prawnych (utrata pełnej zdolności do czynności prawnych wskutek orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub częściowym albo wskutek orzeczenia o ustanowieniu doradcy tymczasowego wydanego przy wszczęciu lub w toku postępowania o ubezwłasnowolnienie, orzeczenie o pozbawieniu lub zawieszeniu władzy rodzicielskiej obojga rodziców lub jednego z rodziców, jeżeli drugiemu rodzicowi z innych przyczyn nie przysługuje władza rodzicielska). Brak lub ustanie władzy rodzicielskiej musi dotyczyć obydwojga rodziców, przy czym powody takiego stanu rzeczy w odniesieniu do każdego z rodziców mogą być odmienne (np. ubezwłasnowolnienie jednego z nich i śmierć drugiego). Natomiast rodzice dziecka są nieznani, jeżeli nie ustalono macierzyństwa i ojcostwa dziecka w sposób przewidziany w K.r.o. W przedstawionej przez Z. E. dokumentacji nie znajduje się orzeczenie o ustanowieniu na jej rzecz opieki nad małoletnimi wnuczkami – na podstawie art. 94 § 3 K.r.o., w związku z czym brak podstaw by uznać skarżącą za opiekuna prawnego dzieci, o jakim mowa w art. 4 ust. 2 oraz art. 13 ust. 1 ustawy. W kontekście powyższych ustaleń nie mógł również odnieść skutku zawarty w skardze zarzut o tym, że okres pozostałej do odbycia matce dzieci kary (aktualnie przebywającej w Areszcie Śledczym) określono do dnia 29.11.2030r., zwłaszcza że z akt sprawy wynika, że nie pozbawiono, nie ograniczono, ani nie zawieszono A. F. władzy rodzicielskiej nad córkami (k. 18 akt administracyjnych). Należy przy tym podkreślić, że organy nie kwestionują wykonywanych przez skarżącą czynności związanych z wychowywaniem wnuczek. Czym innym jednak jest opieka w znaczeniu potocznym (tak jak rozumie to Z. E.), a czym innym w znaczeniu prawnym (nawet gdy odnosi się do zdefiniowanego w art. 2 pkt 10 "opiekuna faktycznego"), nadanym odpowiednią ustawą. Jak już wskazano na wstępie rozważań, wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w swoim orzecznictwie nie mogą opierać się na kryterium słuszności, celowości lub sprawiedliwości społecznej. Niewątpliwie strona ponosi szereg obowiązków związanych z powierzoną jej pieczą nad małoletnimi wnuczkami, tym niemniej w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, z uwagi na rozróżnienie pojęć "pieczy" oraz "opieki" organy nie miały podstaw do przyznania wnioskowanych świadczeń. Odnosząc się do części reformatoryjnej zaskarżonej decyzji należy podzielić stanowisko organu odwoławczego co do odmowy przyznania Z. E. prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na J. F. Jak wynika bowiem z ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku (k. 1 akt administracyjnych) Z. E. domagała się przyznania prawa do świadczenia wychowawczego właśnie na J. F. – nie zaś, jak błędnie ustalił organ I instancji – na J. E., której dotyczył uchylony przez Kolegium pkt 2 decyzji z dnia [...]. Zaznaczyć ponadto trzeba, że wobec niespełnienia przez skarżącą przesłanek podmiotowych do przyznania ww. świadczeń w niniejszej sprawie nie zachodziła konieczności badania dochodu strony za 2014r. Mając zatem na uwadze, że organ odwoławczy w sposób niewadliwy dokonał subsumpcji prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy do wynikających z przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przesłanek przyznania świadczenia wychowawczego, brak jest podstaw by przyjąć, że proces decyzyjny stosowania tych regulacji przebiegł nieprawidłowo i zarazem, aby wieńcząca go zaskarżona decyzja była wadliwa. Końcowo wskazać trzeba, że Kolegium, zgodnie z art. 9 K.p.a., poinformowało stronę o przepisach ustawy z dnia 9.06.2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016r. poz. 575). Jak wynika bowiem z art. 80 ust. 1 pkt 1 tej ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota 660 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Z kolei stosownie do art. 80 ust. 1a rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka do świadczenia, o którym mowa w ust. 1, na każde umieszczone dziecko w wieku do ukończenia 18 roku życia przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Jak wynika natomiast z art. 41 tej ustawy rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, z zastrzeżeniem art. 55 i 58 (ust. 1). Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (ust. 2). Jednocześnie wskazać trzeba, że w aktach administracyjnych (k. 18) znajduje się informacja, że podczas wywiadów rodzinnych Z. E. była wielokrotnie pouczana o możliwości złożenia wniosku o ustalenie rodziny zastępczej dla wnuczek, jednak z uprawnienia tego nie skorzystała, tłumacząc że nie chce wyrządzać córce krzywdy, pozbawiając ją praw rodzicielskich, a ponadto liczy na wcześniejsze opuszczenie przez nią Aresztu Śledczego. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.